Czy opodatkować otrzymany dom, gotówkę lub rzeczy

W opisanym przypadku darowizny były dokonywane w ciągu dziewięciu lat. W pierwszym okresie pięcioletnim, czyli w latach 2000-2004 r., podatnik otrzymał w formie darowizny 5 tys. zł. Dlatego podatku nie płacił. W kolejnym 2001-2005 nic się nie zmieniło (3 tys. zł). Identycznie było w latach 2002-2006 (8 tys. zł) i latach 2003-2007 (7 tys. zł). Ale już w latach 2004-2008 suma darowizn otrzymanych przez podatnika przekroczyła kwotę wolną dla pierwszej grupy podatkowej, do której należy podatnik, czyli 9637 zł. W tym okresie podatnik otrzymał od ojca w formie darowizn 16 tys. zł. A zatem od nadwyżki ponad kwotę wolną, czyli od kwoty 6363 zł, powinien zapłacić podatek, który w tym przypadku wyliczany byłby według stawki 3-proc. i wyniósłby 191 zł.

Ustawa z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768).

Zarówno wysokość podatku, jak i przysługujące zwolnienia, kwoty wolne i inne przywileje, uzależniona są m.in. od stopnia pokrewieństwa między darczyńcą a obdarowanym.

Ustawa o podatku od spadków i darowizn dzieli podatników na trzy zasadnicze grupy, dla których przewidziano różne tryby opodatkowania z odrębnymi kwotami wolnymi i skalami podatkowymi. Do pierwszej grupy podatkowej zalicza się małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów. Za rodziców uważa się również przysposabiających, a za zstępnych także przysposobionych i ich zstępnych.

Do drugiej grupy podatkowej zalicza się zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych.

Do trzeciej grupy podatkowej zaliczono innych nabywców, czyli tak naprawdę osoby, które w stosunku do darczyńcy lub spadkobiercy nie są w żaden sposób spokrewnione lub spowinowacone.

Dodatkowo można wyróżnić jeszcze jedną grupę - zerową. To grupa, która pod pewnymi warunkami objęta jest całkowitym zwolnieniem z podatku od spadków. Do grupy tej ustawa o podatku od spadków i darowizn zalicza małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę.

Te same zasady ustalania grup podatkowych mają zastosowanie przy spadkach.

Ustawa z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768).

Najbliższa rodzina - tak jak w naszym przypadku ojciec i córka - mogą korzystać ze zwolnienia od podatku od darowizn. Jednak by nie zapłacić podatku, trzeba w urzędzie skarbowym złożyć zgłoszenie o darowiźnie SD-Z2. Na jego złożenie jest sześć miesięcy od przekazania darowizny.

Jednak nie każdy i nie zawsze może korzystać ze zwolnień od podatku. Czasem podatek zapłaci nawet członek najbliższej rodzinny. Wystarczy, że nie złoży lub złoży po terminie potrzebne zawiadomienie. W takiej sytuacji konieczne staje się właściwe ustalenie podatku.

Opodatkowaniu podlega nabycie od jednej osoby własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej tzw. kwoty wolne. A zatem po ustaleniu podstawy opodatkowania od tak określonej kwoty, w pierwszej kolejności odejmowana jest ściśle określona kwota, która nie podlega opodatkowaniu. Kwoty te są różne dla każdej z trzech grup podatkowych. Opodatkowaniu podlega nadwyżka ponad:

● 9637 zł, jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej,

● 7276 zł, jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do II grupy podatkowej,

● 4902 zł, jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do III grupy podatkowej.

Jeżeli nabycie własności rzeczy i praw majątkowych od tej samej osoby następuje więcej niż jeden raz, do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych dolicza się wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej osoby lub po tej samej osobie w okresie pięciu lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie. Od podatku obliczonego od łącznej wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych potrąca się podatek przypadający od opodatkowanych poprzednio nabytych rzeczy i praw majątkowych. Wynikająca z obliczenia nadwyżka podatku nie podlega ani zaliczeniu na poczet innych podatków, ani zwrotowi.

Ustawa z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768).

W takim przypadku można będzie skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku (najbliższa rodzina: syn jest zstępnym dla ojca). Ponadto nie trzeba będzie zawiadamiać urzędu, gdyż wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby lub po tej samej osobie w okresie pięciu lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, nie przekracza 9637 zł. To kwota wolna od podatku dla pierwszej grupy, która jest jednocześnie kwotą graniczną - do momentu jej przekroczenia nie trzeba składać zawiadomienia o nabyciu darowizny.

Gdyby jednak podatnik uzyskał w kolejnym roku kolejną darowiznę o podobnej wartości - gdyby np. ojciec podarował mu motocykl - wówczas syn musiałby dokonać już zawiadomienia. Wartość majątku nabytego od ojcu w ciągu pięciu lat przekroczyłaby 9637 zł. Aby korzystać ze zwolnienia od podatku od darowizny, syn powinien zatem złożyć zawiadomienie SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy od jej otrzymania.

Ustawa z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768).

Potwierdzenie przez notariusza nabycia spadku nie będzie jednak zwalniać podatnika z obowiązku zawiadomienia urzędu skarbowego o nabyciu rzeczy i praw w drodze dziedziczenia. To zaś oznacza, że spadkobierca, który zamiast do sądu pofatyguje się do notariusza, będzie miał pół roku na złożenie formularza SD-Z2 od momentu poświadczenia spadku u notariusza. Jeśli spadkobierca tego nie zrobi, nie będzie miał prawa do zwolnienia przysługującego zerowej grupie podatkowej.

Ustawa z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768).

Termin ten liczy się według zasad obowiązujących dla terminów podatkowych, które określone są w Ordynacji podatkowej. Przepisy te przewidują, że terminy określone w miesiącach kończą się z upływem dnia, który jest taki sam jak w dacie początkowej, w ostatnim miesiącu wyznaczonego terminu. W opisanym przypadku orzeczenie uprawomocniło się 1 czerwca 2010 r. Kiedy zatem trzeba złożyć zawiadomienie? Otóż najpóźniej 1 grudnia 2010 r.

Ustawa z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768).

Zięć nie jest zaliczany do zerowej grupy podatkowej. Nie może zatem korzystać z całkowitego zwolnienia z podatku od spadków. W konsekwencji podlega opodatkowaniu na zasadach przewidzianych dla I grupy podatkowej. Zakładamy, że podatnik nie korzysta z ulgi mieszkaniowej. To oznacza, że obliczając podatek od wartości mieszkania wynoszącej 240 tys. zł, odejmie 9637 zł. Kwota ta zwolniona jest z podatku w przypadku osób należących do I grupy podatkowej, a z takimi mamy do czynienia w tym przypadku. Oznacza to, że zięć będzie obliczał podatek od wartości mieszkania wynoszącej 230 363 zł. Przy takiej wartości mieszkania zastosowanie ma trzeci przedział skali przewidzianej dla osób zaliczanych do I grupy podatkowej w podatku od spadków, a zatem podatek wyniesie 822 zł 20 gr + 7 proc. od nadwyżki ponad 20 556 zł. Otrzymujemy zatem następujące wyliczenie 822 zł 20 gr + (230 363 zł - 20 556 zł) x 0,07, co daje nam 15 508,69 zł (822 zł 20 gr + 14 686 zł 49 gr). Po zaokrągleniu do pełnych złotych otrzymujemy 15 509 zł podatku.

Ustawa z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768).

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl