Kiedy i jak rozliczyć otrzymaną darowiznę

Drobiazg z okazji imienin czy urodzin to miły gest. Na szczęście nie od każdego upominku trzeba zapłacić podatek. Ten będzie zależał od stopnia pokrewieństwa miedzy darczyńcą a obdarowanym oraz wartości podarunku. Większe darowizny z pewnością zainteresują urzędników skarbowych.

Zakres opodatkowania

Podatkowi od spadków i darowizn, podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się w Polsce lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium RP, tytułem m.in. darowizny, polecenia darczyńcy.

Obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych. Powstaje:

● przy nabyciu w drodze darowizny - z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a w razie zawarcia umowy bez zachowania przewidzianej formy - z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia; jeżeli ze względu na przedmiot darowizny przepisy wymagają szczególnej formy dla oświadczeń obu stron, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia takich oświadczeń;

● przy nabyciu z polecenia darczyńcy - z chwilą wykonania polecenia.

Podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli przed dokonaniem wymiaru podatku nastąpi ubytek rzeczy spowodowany siłą wyższą, do ustalenia wartości przyjmuje się stan rzeczy w dniu dokonania wymiaru, a odszkodowanie za ubytek należne z tytułu ubezpieczenia wlicza się do podstawy wymiaru.

Jeżeli na skutek przyjęcia spadku lub darowizny następuje zwolnienie nabywcy z zobowiązania albo jego wygaśnięcie, wartość tego zobowiązania wlicza się do podstawy opodatkowania.

Podatek do zapłaty

Wysokość podatku od darowizny ustala się w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczony jest nabywca. Zaliczenie do grupy podatkowej następuje według osobistego stosunku nabywcy do osoby, od której lub po której zostały nabyte rzeczy i prawa majątkowe.

Przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn przewidują, że do grup podatkowych zalicza się:

● do grupy I - małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów;

● do grupy II - zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych;

● do grupy III - innych nabywców.

Dla każdej z tych grup ustawodawca przewidział odrębne kwoty wolne od podatku. Są one liczone w okresie pięcioletnim.

Grupa zerowa

Jeżeli darczyńca i obdarowany są najbliższą rodziną, mogą skorzystać ze zwolnienia od podatku. Ustawodawca zwolnił z podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli w przypadku darowizny:

1) zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie sześciu miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, oraz

2) udokumentują - w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne, a wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w okresie pięciu lat, poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, przekracza kwotę wolną od podatku - ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek bankowy nabywcy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym.

Według WSA w Poznaniu (wyrok z 14 kwietnia 2011 r., sygn. akt III SA/Po 65/11) podlega zwolnieniu z podatku nabycie tytułem darowizny środków pieniężnych, jeżeli nabycie to zostało zgłoszone organowi podatkowemu we właściwym czasie i udokumentowane dowodem przekazania na rachunek bankowy prowadzony dla innego niż obdarowany podmiotu, ale na rzecz obdarowanego. Sformułowanie w ustawie: na rachunek bankowy nabywcy, nie oznacza, że musi to być konto, jakie bank prowadzi dla obdarowanego. Oznacza to np., że przesłanie pieniędzy przez matkę córce, ale na konto dewelopera (środki na zakup mieszkania) będą zwolnione z podatku od darowizn.

Złożenie zawiadomienia o darowiźnie do urzędu skarbowego jest warunkiem zwolnienia z podatku. Jeśli nie zostanie ono złożone lub złożone zostanie po terminie, podatek trzeba płacić na zwykłych, obowiązujących pierwszą grupę podatkową zasadach. Informacja o otrzymanej darowiźnie lub spadku powinna trafić do fiskusa na druku SD-Z2.

Jeżeli organ podatkowy dojdzie do wniosku, że podatnikowi nie przysługuje zwolnienie z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn (zwolnienie dla najbliższej rodziny) i zachodzi podstawa do opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn, to może wszcząć w tej sprawie postępowanie z urzędu. Tak uznał NSA w wyroku z 2 czerwca 2011 r. (sygn. akt II FSK 168/10).

Warto wiedzieć, że obowiązek zgłoszenia darowizny w przypadku najbliższej rodziny nie obejmuje przypadków, gdy:

● wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby lub po tej samej osobie w okresie 5 lat, poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, nie przekracza 9637 zł lub

● gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego.

Stopień pokrewieństwa

Nie każdy i nie zawsze może korzystać ze zwolnień z podatku. Czasem podatek zapłaci nawet członek najbliższej rodzinny. Wystarczy, że nie złoży lub złoży po terminie zawiadomienie o darowiźnie. Wtedy najbliższa rodzina płaci podatek według stawek przewidzianych dla podatników znajdujących się w pierwszej grupie podatkowej.

Opodatkowaniu podlega nabycie przez nabywcę, od jednej osoby, własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej tzw. kwoty wolne. Po ustaleniu podstawy opodatkowania od tak określonej kwoty odejmowana jest ściśle określona kwota, która nie podlega opodatkowaniu. Są one różne dla każdej z trzech grup podatkowych (kwoty wolne od podatku - patrz ramka).

Jeżeli nabycie własności rzeczy i praw majątkowych od tej samej osoby następuje więcej niż jeden raz, do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych dolicza się wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej osoby lub po tej samej osobie w okresie pięciu lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie. Od podatku obliczonego od łącznej wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych potrąca się podatek przypadający od opodatkowanych poprzednio nabytych rzeczy i praw majątkowych. Wynikająca z obliczenia nadwyżka podatku nie podlega ani zaliczeniu na poczet innych podatków, ani zwrotowi.

Kwoty wolne od podatku

Opodatkowaniu podlega nadwyżka ponad:

● 9637 zł - jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej,

● 7276 zł - jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do II grupy podatkowej,

● 4902 zł - jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do III grupy podatkowej.

Ważne

Za rodziców uważa się również przysposabiających, a za zstępnych także przysposobionych i ich zstępnych.

Ważne

Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednak umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy będzie ważna, jeżeli świadczenie zostało spełnione

PRZYKŁADY

1 Jak opodatkować darowiznę samochodu osobowego przekazaną przez matkę

Nie. W takim przypadku można będzie skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku (najbliższa rodzina: syn jest zstępnym dla matki). W takim przypadku nie trzeba będzie zawiadamiać urzędu, gdyż wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby lub po tej samej osobie w okresie pięciu lat, poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, nie przekracza 9637 zł (nawet po uwzględnieniu prezentów wcześniejszych). To kwota wolna od podatku dla pierwszej grupy, która jest jednocześnie kwotą graniczną, do momentu przekroczenia której nie trzeba składać zawiadomienia o nabyciu darowizny.

Gdyby jednak syn uzyskał w kolejnym roku następną darowiznę o podobnej wartości, syn zawiadomienia musiałby dokonać. Wartość majątku nabytego od matki w ciągu pięciu lat przekroczyłaby 9637 zł. Aby korzystać ze zwolnienia od podatku, syn powinien złożyć druk SD-Z2.

2 Czy otrzymując mieszkanie w darowiźnie można skorzystać z ulgi podatkowej

Zięć nie jest zaliczany do zerowej grupy podatkowej. Nie może zatem korzystać z całkowitego zwolnienia z podatku od darowizn. Podlega opodatkowaniu na takich zasadach przewidzianych dla pierwszej grupy podatkowej. Zakładamy, że podatnik nie korzysta z ulgi mieszkaniowej, bo posiada własne mieszkanie. To oznacza, że obliczając podatek od wartości mieszkania wynoszącej 240 tys. zł odejmie 9637 zł. Kwota ta zwolniona jest z podatku w przypadku osób należących do pierwszej grupy podatkowej, a z takimi mamy do czynienia w tym przypadku. Oznacza to, że zięć będzie obliczał podatek od wartości mieszkania wynoszącej 230 363 zł. Przy takiej wartości mieszkania zastosowanie ma trzeci przedział skali przewidzianej dla osób zaliczanych do pierwszej grupy podatkowej w podatku od spadków, a zatem podatek wyniesie 822 zł 20 gr + 7 proc. od nadwyżki ponad 20 556 zł. Otrzymujemy: 822 zł 20 gr + [(230 363 zł - 20 556 zł) x 0,07] co daje 15 508,69 zł (822 zł 20 gr + 14 686 zł 49 gr). Po zaokrągleniu do pełnych złotych otrzymujemy 15 509 zł podatku.

3 Czy darowizny przekazane w trakcie roku pomniejszą dochód w rozliczeniu rocznym

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, wskazuje, że odliczeniu od dochodu podlegają darowizny przekazane na cele:

● określone w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego organizacjom, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 tej ustawy, lub równoważnym organizacjom określonym w przepisach regulujących działalność pożytku publicznego zobowiązujących w innym niż Polska państwie członkowskim UE lub innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, prowadzącym działalność pożytku publicznego w sferze zadań publicznych, realizującym te cele:

● kultu religijnego,

● krwiodawstwa realizowanego przez honorowych dawców krwi.

Zatem podatnik w zeznaniu podatkowym może odliczyć od dochodu darowiznę na organizację pożytku publicznego. Z kolei kwoty przekazane na dwa domy dziecka nie pomniejszą dochodu do opodatkowania.

Od dochodu można odliczyć przekazane w roku podatkowym darowizny w wysokości przekazanej kwoty, nie więcej jednak niż kwoty stanowiącej 6 proc. dochodu. Jeśli np. podatnik w 2011 r. uzyskał dochód 60 tys. zł, to 6 proc. z tej kwoty to 3,6 tys. zł. Podatnik może od dochodu w PIT za 2011 rok odliczyć 3,6 tys. zł. Reszta z przekazanej darowizny, czyli 6,4 tys. zł, nie pomniejszy dochodu.

Odliczeniu nie podlegają darowizny poniesione na rzecz: osób fizycznych oraz przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą polegającą na wytwarzaniu wyrobów przemysłu elektronicznego, paliwowego, tytoniowego, spirytusowego, winiarskiego, piwowarskiego, a także pozostałych wyrobów alkoholowych o zawartości alkoholu powyżej 1,5 proc., oraz wyrobów z metali szlachetnych albo z udziałem tych metali, lub handlu tymi wyrobami.

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768).