Jak przekazać majątek bliskim i znajomym, aby uniknąć podatku

Przepisy zwalniają całkowicie (czyli bez względu na to, co i o jakiej wartości nabyto) od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę.

Zwolnienie takie przysługuje pod warunkiem, że osoby te zgłoszą otrzymanie darowizny właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego. Na złożenie oświadczenia będziemy mieli sześć miesięcy od dnia spełnienia świadczenia, czyli przekazania przedmiotu darowizny.

Złożenie takiego zawiadomienia (druk SD-Z2) jest warunkiem zwolnienia obdarowanego. Jeśli nie zostanie ono złożone lub złożone zostanie po terminie, podatek trzeba płacić na obowiązujących pierwszą grupę podatkową zasadach. Oświadczenia takiego nie trzeba składać, gdy nabycie nastąpi na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego lub gdy wartość nabytego majątku nie przekracza 9637 zł. Jeżeli zatem zawieramy umowę darowizny przed notariuszem, zawiadomienia nie składamy.

Dalsza rodzina podatku może uniknąć pod warunkiem, że pilnuje się, by podarowane kwoty nie przekroczyły kwot wolnych od podatku. Kwoty te są różne dla poszczególnych grup podatkowych. Co ważne, limity zwolnienia liczone są w okresach pięcioletnich. Aby zobaczyć, jak ta zasada funkcjonuje, posłużmy się prostym przykładem.

Podatnik otrzymał w 2001 roku od ojca darowiznę w wysokości 2 tys. zł. Kolejne darowizny otrzymywał kolejno w 2003 roku - 3 tys. zł, w 2007 roku - 5 tys. zł, w 2008 roku - 2 tys. zł i w 2009 roku - 9 tys. zł. Jak łatwo zauważyć, darowizny były dokonywane na przestrzeni 9 lat. W pierwszym okresie pięcioletnim, czyli w latach 2001-2005 r., podatnik otrzymał w formie darowizny 5 tys. zł. Dlatego podatku nie płacił. W kolejnym 2002-2006 nic się w tej mierze nie zmieniło (3 tys. zł). Identycznie było w latach 2003-2007 (8 tys. zł) i latach 2004-2008 (7 tys. zł). Ale już w latach 2005-2009 suma darowizn otrzymanych przez podatnika przekroczyła kwotę wolną dla pierwszej grupy podatkowej, do której należy podatnik, czyli 9637 zł. W tym okresie podatnik otrzymał od ojca w formie darowizn 16 tys. zł. A zatem od nadwyżki ponad kwotę wolną, czyli od kwoty 6363 zł, powinien zapłacić podatek, który w tym przypadku wyliczany byłby według stawki 3 proc. i wyniósłby 191 zł.

Osoby, które nie są z nami w żaden sposób ani spokrewnione, ani też spowinowacone, też nie zawsze zapłacą podatek od otrzymanej od nas darowizny. Również my, obdarowani przez takie osoby, nie będziemy płacić podatku, jeżeli przestrzegać będziemy kilku prostych zasad. Przede wszystkim musimy pamiętać, że takie osoby zaliczane są przez ustawę o podatku od spadków i darowizn do trzeciej grupy podatkowej. To grupa, która jest najwyżej opodatkowana. Stawki dla niej to 12, 16 i 20 proc.

Również i w tej grupie można jednak podatku uniknąć, jeśli pilnujemy, aby przekazywane prezenty nie przekroczyły limitu kwoty wolnej od podatku, która dla osób obcych wobec podatnika wynosi 4902 zł. Ale uwaga. To kwota darowizn, które możemy otrzymać w ciągu pięciu lat w prezencie od jednej osoby.

Od niemal każdej zawartej umowy pożyczki należy uiścić podatek od czynności cywilnoprawnych w wysokości 2 proc. kwoty lub wartości pożyczki. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą zawarcia umowy pożyczki i ciąży na osobie biorącej pożyczkę.

Podatku od czynności cywilnoprawnych od umowy pożyczki nie płaci najbliższa rodzina i to - co ważne - bez względu na to, jaką wysokość ma ta pożyczka. Z podatku zwolnione są pożyczki w formie pieniężnej na podstawie umowy zawartej między osobami z tzw. zerowej grupy podatkowej - w wysokości przekraczającej 9637 zł, pod warunkiem:

● złożenia deklaracji PCC-3 w terminie 14 dni od daty dokonania czynności,

● udokumentowania otrzymania przez biorącego pożyczkę pieniędzy na rachunek bankowy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym.

Mowa jest o tym, że w wysokości przekraczającej 9637 zł dlatego, że do tej wysokości zwolnione z podatku są wszystkie pożyczki udzielane między osobami zaliczanymi do pierwszej grupy podatkowej w przypadku podatku od spadków i darowizn.

Podatek od czynności cywilnoprawnych od pożyczek nadal płacą zięć, synowa i teściowie. Dlatego podobnie jak przy darowiznach trzeba uważać przy udzielaniu pożyczek dzieciom pozostającym w związkach małżeńskich. Udzielenie pożyczki obojgu małżonkom oznacza, że ze zwolnienia skorzysta jedynie córka lub syn, natomiast synowa lub zięć będą musieli rozliczyć się z fiskusem na zasadach przewidzianych dla pierwszej grupy podatkowej, czyli po przekroczeniu kwoty 9637 zł trzeba zapłacić 2 proc. podatku. Żeby uchronić dzieci przed taką koniecznością, należy w umowie pożyczki wyraźnie wskazać, że pożyczkobiorcą jest jedynie dziecko pożyczkodawcy.

Osoby spoza pierwszej grupy podatkowej i takie osoby zaliczane do najbliższej rodziny, które nie spełniają warunków do tego, aby skorzystać z całkowitego zwolnienia podatkowego, niestety, muszą płacić podatek. Jednak nie zawsze. I w tym przypadku prawo przewiduje zwolnienia, które pozwalają go uniknąć. I tak, od zawieranych umów pożyczek, których wartość nie przekracza 9637 zł, nie muszą płacić podatku: małżonek, wstępni, zstępni, pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha i teściowie.

Pozostałe osoby, a więc dalsza rodzina i podatnicy niespokrewnieni ze sobą (np. przy pożyczkach od sąsiadów, przyjaciół czy znajomych) nie zapłacą podatku, jeśli łączna kwota lub wartość pożyczek nie przekracza, od jednej osoby 5 tys. zł, a od kilku osób - 25 tys. zł. Co istotne, limit ten liczony jest w okresie trzech kolejnych lat.

@RY1@i02/2009/180/i02.2009.180.183.0004.001.jpg@RY2@

Opodatkowanie darowizn

Warunki zwolnienia dla grupy zerowej

● zgłoszenie nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia spełnienia przyrzeczonego świadczenia przez darczyńcę (gdy brak aktu notarialnego)

● udokumentowanie - w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne, a wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w okresie 5 lat, poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, przekracza kwotę wolną od opodatkowania - ich otrzymania dowodem przekazania na rachunek bankowy nabywcy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym.

Krystyna Górczak

dgp@infor.pl