Jak zmniejszyć podatek przy inwestycjach w fundusze

Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych stosują trzy metody umarzania jednostek uczestnictwa: FIFO (ang. First In First Out), HIFO (ang. Highest In First Out) oraz LIFO (ang. Last In First Out). Według FIFO w pierwszej kolejności umarzane są jednostki kupione najwcześniej. Natomiast według LIFO najpierw umarzane są jednostki kupione najpóźniej. Natomiast w przypadku HIFO w pierwszej kolejności umarzane są jednostki nabyte po najwyższej cenie.

Niektóre fundusze umożliwiają uczestnikom dowolny wybór jednostek przeznaczonych do umorzenia. Rodzaj metody umorzenia ma wpływ na opodatkowanie inwestycji. Ma ona jednak znaczenie przy wielokrotnym nabywaniu i odkupywaniu jednostek czy też konwersji jednostek między funduszami.

FIFO i LIFO są korzystne, gdy na rynku obserwowane są długoterminowe i stabilne trendy. W przypadkach wyraźnych wahań cen jednostek w różnych kierunkach bardziej uzasadnione jest stosowanie metody HIFO lub metody własnego wyboru uczestnika.

Art. 17; art. 24 ust. 10; art. 30a ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Na podstawie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartą z Luksemburgiem zyski polskiego inwestora z inwestycji w luksemburskie fundusze dywidendowe są wolne od podatku. Zgodnie z tą umową, jeżeli luksemburski fundusz inwestycyjny działa w formie spółki kapitałowej prawa handlowego, dywidenda wypłacana przez taki fundusz polskim inwestorom jest zwolniona z opodatkowania w Polsce, niezależnie od tego, czy podatek od dywidend został zapłacony w Luksemburgu.

Mechanizm wypłaty zysku stosowany przez tzw. fundusze dywidendowe różni się od klasycznych zysków z jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych. Otóż zysk wypracowany przez zarządzających tym funduszem nie jest dopisywany do wartości jednostki, ale jest dzielony między klientów w postaci okresowej dywidendy.

Dochód uzyskany z dywidend otrzymanych z zagranicznych spółek nie ma wpływu na określenie stawki podatku dla pozostałych przychodów polskiego rezydenta (niezależnie czy przebywa on w Polsce, czy zagranicą). W efekcie nie jest więc ujawniany w polskich zeznaniach podatkowych składanych przez polskich rezydentów otrzymujących dywidendy za granicą.

Art. 10; art. 24 konwencji między Rzecząpospolitą Polską a Wielkim Księstwem Luksemburga w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatku od dochodu i majątku z 14 czerwca 1995 roku (Dz.U. z 1996 r. nr 110, poz. 527). Art. 17 ust. 1 pkt 5; art. 30a ust. 2 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.)

Przepisy podatkowe są tak skonstruowane, że w przypadku opodatkowania dochodów z jednostek uczestnictwa otrzymanych w drodze darowizny fundusz nie uwzględni kosztów nabycia tych jednostek przez darczyńcę. Oznacza to, że fundusz, rozliczając przychód obdarowanego, w tym przypadku syna, obliczy podatek od całości przychodu, a nie tylko od dochodu (przychód pomniejszony o koszty), tak jak zrobiłby to w przypadku, gdyby to ojciec umarzał jednostki.

Tak więc ojciec w przypadku planowanej darowizny jednostek uczestnictwa powinien najpierw umorzyć te jednostki (wtedy zostaną rozliczone koszty nabycia i 19-proc. podatek zostanie pobrany faktycznie od zrealizowanego dochodu), a następnie darować synowi uzyskane środki pieniężne. Osoby bliskie korzystają ze zwolnienia w zakresie podatku od spadków i darowizn, tak więc syn podatku nie zapłaci. Darowizna środków pieniężnych jest wolna od podatku do 9637 zł otrzymana w okresie pięciu lat. Jeśli przekracza tę kwotę, również może być zwolniona od podatku pod warunkiem zgłoszenia otrzymanej darowizny urzędowi skarbowemu na formularzu (SD-Z) oraz jej udokumentowania np. przelewem bankowym.

Art. 17 ust. 1 pkt 5; art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.). Art. 1. ust 1; art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768).

Specyfiką certyfikatów inwestycyjnych jest to, że mają postać papierów wartościowych i mogą być notowane na rynku giełdowym, gdzie ich cena kształtowana jest przez sprzedających i kupujących.

Sprzedając certyfikaty na giełdzie po wyższej cenie, podatnik otrzyma większy dochód. Wyższy podatek od większej kwoty dochodu może zostać zrekompensowany tym, że jeśli podatnik inwestuje również w inne instrumenty giełdowe, to przychody z nich uzyskane może rozliczyć w rocznym zeznaniu podatkowym łącznie z przychodami z certyfikatów.

Przedstawiając certyfikaty do wykupu, fundusz pobierze podatek zryczałtowany i podatnik nie będzie mógł skompensować tej inwestycji z innymi przychodami kapitałowymi.

Art. 17; art. 30a; art. 30b ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Jeśli małżonkowie byli w wspólnocie majątkowej, to podatnik dziedziczący jednostki uczestnictwa funduszu inwestycyjnego po zmarłej żonie ma prawo do rozliczenia co najmniej 50 proc. kosztów poniesionych przy ich nabyciu. Podatnik będący w związku małżeńskim poniósł bowiem wydatki na nabycie wszystkich jednostek uczestnictwa równe połowie kosztów ich nabycia.

Art. 31 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U z 1964 r. nr 9 poz. 59). Art. 8; art. 17; art. 30a ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

W odniesieniu do funduszy przepisy podatkowe określają, że dochodów z funduszy nie pomniejsza się o straty z tytułu udziału w funduszach kapitałowych oraz inne straty z kapitałów pieniężnych i praw majątkowych poniesione w roku podatkowym oraz w latach poprzednich. Ponadto dochodów (przychodów) z tytułu udziału w funduszach nie łączy się z innymi dochodami opodatkowanymi według skali podatkowej. Oznacza to, że straty z funduszu nie można rozliczyć w zeznaniu podatkowym.

Jedyną, aczkolwiek ryzykowną możliwością jest odliczenie strat z funduszy od dochodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Ewentualność taką stwarzają nieprecyzyjne przepisy ustawy o PIT, a konkretnie art.17 ust.1. Mówi on, że dochody zarówno ze sprzedaży akcji, jak i z udziału w funduszach są tym samym źródłem przychodów (kapitały pieniężne), które co do zasady mogą być rozliczane łącznie. Korzystne dla podatnika orzeczenie wydał WSA w Warszawie w wyroku z 14 grudnia 2009 r. (sygn. akt III SA/Wa 1147/09). Organy podatkowe konsekwentnie kwestionują jednak możliwość takiego rozliczenia (ostatnio dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy w interpretacji podatkowej z 31 sierpnia 2010 r., sygn. nr ITPB1/415-534/10/MR).

Art. 9 ust. 3; art. 17 ust 1, art. 30a ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.)

Dochody z tytułu oszczędzania na indywidualnym koncie emerytalnym są zwolnione z podatku dochodowego. Dochodem jest różnica między kwotą stanowiącą wartość środków zgromadzonych na IKE a sumą wpłat. Dochodu tego nie pomniejsza się o straty z kapitałów pieniężnych i praw majątkowych poniesionych w roku podatkowym oraz w latach poprzednich.

Suma wpłaty na IKE w ciągu roku kalendarzowym do określonego ustawowego limitu (w 2010 roku 9579 zł) jest zwolniona od 19-proc. podatku dochodowego przy założeniu, że ostateczna wypłata gromadzonych środków nastąpi po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zarówno wpłaty powyżej tych limitów, jak i wcześniejsza wypłata środków są możliwe, ale podlegają podatkowi.

Art. 21 ust. 1 pkt 58a; art. 30a ust. 1 pkt 10, ust. 8 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Przepisy podatkowe w sposób preferencyjny traktują tzw. fundusze parasolowe z wydzielonymi subfunduszami. Nie jest ustalany przychód z tytułu umorzenia jednostki uczestnictwa subfunduszu w przypadku jej zamiany na inny subfundusz w ramach tego samego funduszu.

W praktyce oznacza to, że od dochodu uzyskanego z tytułu zamiany jednostek uczestnictwa subfunduszu A na jednostki innego subfunduszu B towarzystwo funduszy inwestycyjnych nie pobiera podatku. Zostaje on odroczony i dzięki temu większa część środków może generować zyski. Podatek jest naliczany dopiero w momencie zbycia (tzw. wyjścia) z funduszu inwestycyjnego (parasola).

Art. 17 ust. 1c ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@info.pl