Z jakich form rozliczenia mogą korzystać podatnicy w PIT za 2011 r.

Osoby, które w ubiegłym roku uzyskiwały dochody opodatkowane na ogólnych zasadach, czyli według dwustopniowej skali podatkowej (ze stawkami 18 proc. i 32 proc.), mają różne możliwości podatkowego rozliczenia swoich zarobków. Osoby będące w związkach małżeńskich mogą składać roczny PIT indywidualnie lub wspólnie z małżonkiem. W niektórych wypadkach istnieje także możliwość rozliczenia z małżonkiem, który zmarł w okresie przed złożeniem rocznego zeznania podatkowego. Z preferencyjnego sposobu obliczenia rocznego podatku mogą też korzystać osoby samotnie wychowujące dzieci. Ponieważ te metody rozliczenia z fiskusem mają charakter wyjątkowy, skorzystanie z takiego rozwiązania jest uzależnione od spełnienia wielu warunków.

Zeznania męża i żony

Zasadą jest, że mąż i żona składają odrębne zeznania podatkowe. Jednak osoby pozostające w związku małżeńskim mają prawo do wspólnego rozliczenia podatku dochodowego. Przywilej ten nie dotyczy osób prowadzących wspólnie gospodarstwo domowe, ale żyjących w nieformalnym związku (konkubentów).

Zawarcie związku małżeńskiego w roku podatkowym, za który mąż i żona chcieliby się wspólnie rozliczyć, nie jest wystarczające do skorzystania z tego przywileju. Konieczne jest spełnienie warunku odpowiedniego stażu małżeństwa. Musi ono trwać przez cały rok podatkowy. W tym samym okresie musi istnieć między małżonkami wspólność majątkowa. Wspólny PIT jest wyłączony, jeżeli małżonek prowadził działalność gospodarczą, dla której wybrał opodatkowanie liniowym PIT, zryczałtowanym podatkiem dochodowym (karta podatkowa, ryczałt ewidencjonowany) lub miały do niego zastosowanie przepisy o podatku tonażowym.

Wspólne rozliczenie polega na tym, że mąż i żona opodatkowani są łącznie od sumy swoich dochodów, po uprzednim odliczeniu - odrębnie przez każdego z nich - kwot składek ubezpieczeniowych i ulg podatkowych. Podatek określa się na imię obojga małżonków w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy łącznych dochodów małżonków. Do sumy tych dochodów nie wlicza się dochodów (przychodów) opodatkowanych w sposób zryczałtowany (m.in. od wygranych w grach liczbowych, dywidend, odsetek od lokat bankowych). Z preferencyjnego opodatkowania małżonków można również skorzystać w sytuacji, gdy jeden z małżonków nie osiąga żadnych dochodów opodatkowanych według skali podatkowej lub osiągnął dochody w wysokości niepowodującej obowiązku zapłaty podatku (jest to 3091 zł).

Łączne opodatkowanie na powyższych zasadach mogą zastosować również małżonkowie:

● którzy mają miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w innym niż Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej,

● z których jeden podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce, a drugi ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w innym państwie członkowskim UE lub należącym do EOG albo w Konfederacji Szwajcarskiej, pod warunkiem że osiągnęli podlegające opodatkowaniu w Polsce przychody w wysokości stanowiącej łącznie co najmniej 75 proc. całkowitego przychodu osiągniętego przez oboje małżonków i udokumentowali certyfikatem rezydencji miejsce zamieszkania dla celów podatkowych.

Wspólny PIT ze zmarłym

Pod pewnymi warunkami można też rozliczyć swój dochód łącznie z dochodem zmarłego małżonka. Także tutaj istnieje warunek, aby między małżonkami istniała przez cały rok podatkowy wspólność majątkowa. Jeżeli jest on spełniony, ustawa o PIT pozwala na preferencyjne rozliczenie podatku w dwóch przypadkach. Po pierwsze, może z niego skorzystać podatnik, który zawarł związek małżeński przed rozpoczęciem roku podatkowego, a jego małżonek zmarł w trakcie roku podatkowego. Po drugie, wniosek o łączne opodatkowanie dochodów może być złożony przez podatnika, który pozostawał w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy, a jego małżonek zmarł po upływie roku podatkowego, ale przed złożeniem zeznania rocznego.

W przypadku preferencyjnego rozliczenia wdów i wdowców mają również zastosowanie wyłączenia w sytuacji, gdy do jednego z małżonków miały zastosowanie przepisy o uproszczonych zasadach opodatkowania działalności gospodarczej. Istotne jest także, że podatnikowi, który złożył wniosek o wspólne opodatkowanie ze zmarłym małżonkiem, nie przysługuje już prawo opodatkowania dochodów przewidzianych dla osób samotnie wychowujących dzieci.

Rozliczenie samotnych

Grupą uprzywilejowaną pod względem zasad rocznego rozliczenia z fiskusem są także osoby samotnie wychowujące dzieci. Mogą one obliczyć swój podatek w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy swoich dochodów, z tym że do dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci nie wlicza się dochodów (przychodów) opodatkowanych w sposób zryczałtowany na zasadach określonych w ustawie (np. od wygranych w grach liczbowych, dywidend, odsetek od lokat bankowych itp.) oraz nie dolicza się dochodów uzyskanych przez pełnoletnie dziecko. Pełnoletnie dziecko, które w roku podatkowym uzyskało dochody podlegające opodatkowaniu, jest zobowiązane do samodzielnego złożenia zeznania podatkowego o wysokości dochodów osiągniętych od dnia uzyskania pełnoletności, także wtedy, gdy uzyskany od tego dnia dochód nie przekroczył 3091 zł.

Z tego rozwiązania może skorzystać rodzic lub opiekun prawny będący panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, w stosunku do której orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów, lub osobą pozostającą w związku małżeńskim, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności. Warunkiem jest jednak, aby rodzic lub opiekun w roku podatkowym samotnie wychowywał dzieci. W praktyce oznacza to, że w zeznaniu za 2011 r. z preferencji tej nie skorzystają osoby, które wprawdzie mają odpowiedni stan cywilny (np. kawaler, panna, rozwodnik), ale faktycznie wychowywali dzieci wspólnie z jedną osobą, np. konkubentem. Z drugiej strony wystarczy, aby podatnik, tylko przez część roku wychowywał dziecko samotnie, aby można było skorzystać z preferencyjnych zasad rozliczeń. Podkreślić należy, że zasady te dotyczą samotnego wychowywania dzieci:

● małoletnich,

● bez względu na ich wiek, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,

● do ukończenia 25. roku życia uczące się w szkołach, jeżeli w roku podatkowym nie uzyskały dochodów podlegających opodatkowaniu według skali podatkowej lub dochodów giełdowych (art. 30b ustawy o PIT) w łącznej wysokości przekraczającej 3089 zł, z wyjątkiem renty rodzinnej.

Rozliczenie jako osoba samotnie wychowująca dziecko jest wyłączone w przypadku, gdy do podatnika albo dziecka miały w roku podatkowym zastosowanie przepisy dotyczące opodatkowania 19-proc. podatkiem liniowym, ryczałtem ewidencjonowanym, kartą podatkową lub podatnikiem tonażowym. Nie dotyczy to sytuacji, gdy ryczałt ewidencjonowany stosowany jest do opodatkowania przychodów (dziecka, rodzica lub opiekuna) ze źródła, jakim jest najem, dzierżawa czy inna umowa o podobnym charakterze (najem prywatny). W tej sytuacji ryczałt nie pozbawia możliwości rozliczenia jako osoba samotnie wychowująca dziecko.

PRZYKŁADY

1 Czy możliwe jest rozliczenie jako samotny rodzic, gdy oboje rodzice mają władzę rodzicielską

Tak. Przepis regulujący definicję osoby samotnie wychowującej dziecko na potrzeby rocznego rozliczenia PIT stanowi zarówno o cywilnoprawnym statusie osoby wychowującej dzieci, jak i o tym, że osoba ta musi wychowywać dzieci samotnie. O samotnym wychowywaniu dziecka nie musi przesądzać orzeczenie sądowe. W sytuacji bowiem, gdy żadne z rodziców nie jest pozbawione władzy rodzicielskiej, a oboje są stanu wolnego, zarówno jedno, jak i drugie może samotnie wychowywać dziecko. Jednak prawo do preferencji podatkowej będzie przysługiwało jedynie temu z rodziców, opiekunów prawnych, który faktycznie w roku podatkowym dziecko wychowuje, czyli sprawuje nad nim ciągłą opiekę, zamieszkuje z nim. W opisanej sytuacji z możliwości rozliczenia jako osoba samotnie wychowująca dziecko korzysta matka i nie ma tutaj znaczenia to, że ojciec dziecka również ma prawa rodzicielskie.

2 Czy niskie dochody jednego z małżonków pozbawią wspólnego rozliczenia

Dochód z działalności gospodarczej opodatkowany na ogólnych zasadach należy wykazać na formularzu PIT-36. Zeznanie to można złożyć jako wspólny PIT małżonków. Łączne opodatkowanie dochodów męża i żony jest możliwe także wtedy, gdy jedno z nich nie uzyskało przychodów ze źródeł opodatkowanych skalą bądź też osiągnęło dochody w wysokości niepowodującej obowiązku zapłaty podatku. W przypadku dochodu rozliczanego skalą podatkową stawka podatku wynosi 18 proc. (w odniesieniu do podstawy opodatkowania nieprzekraczającej kwoty 85 528 zł) oraz 32 proc. (w odniesieniu do podstawy opodatkowania powyżej 85 528 zł). Podstawę opodatkowania stanowi natomiast dochód po odliczeniu zapłaconych składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe oraz wypadkowe, a także odliczanych od dochodu ulg, np. internetowej czy rehabilitacyjnej. Wspólne opodatkowanie będzie korzystne, jeśli dochód męża z działalności jest na tyle duży, że jego przychody rozliczane indywidualnie spowodowałyby wejście do podatku obliczanego według wyższej stawki.

3 Czy przy wspólnym PIT małżonkowie składają oddzielne załączniki

Nie. Załącznik PIT/O dołączany przez małżonków do zeznania PIT-36 lub PIT-37 to informacja o odliczeniach od dochodu (przychodu) i od podatku. Załącznik ten należy wypełniać równocześnie z zeznaniem rocznym. W przypadku łącznego opodatkowania dochodów małżonków składa się wspólny załącznik PIT/O. Należy przy tym pamiętać, że jeżeli z odliczeń korzysta zarówno mąż, jak i żona, należy wypełnić zarówno odpowiednie pozycje "podatnik", jak i pozycje "małżonek". Jedynie w sytuacji gdy małżonkowie opodatkowują swoje dochody indywidualnie, załącznik PIT/O wypełnia i dołącza do swojego zeznania podatnik korzystający z odliczeń.

Ważne

Przepisy nie uzależniają prawa podatnika do preferencyjnego opodatkowania jego dochodów od tego, czy przez cały rok był osobą samotnie wychowującą dzieci. Wystarczające jest, aby taki stan zaistniał w ciągu roku

Ważne

Preferencyjne opodatkowanie z małżonkiem lub w sposób przewidziany dla osób samotnie wychowujących dzieci stosuje się po zaznaczeniu odpowiedniej rubryki w PIT-36 lub PIT-37, stanowiącej wniosek o takie rozliczenie. W przypadku zeznania małżonków, do ważności takiego wniosku wystarczający jest podpis jednego z nich

- 106 dni zostało na złożenie PIT za rok 2011

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 6, art. 6a ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).