Nie wszyscy rodzice skorzystają z ulgi

Istniejąca już blisko 20 lat preferencja podatkowa dla rodziców samotnie wychowujących dzieci stanowi oś licznych sporów pomiędzy podatnikami oraz organami podatkowymi. Kluczowym zagadnieniem jest bowiem wyznaczenie kręgu podatników, którzy mogą korzystać z dobrodziejstwa tej ulgi. Do końca obecnego roku funkcjonuje definicja osoby samotnie wychowującej dzieci odwołująca się do posiadanego stanu cywilnego. Na tym tle pojawiły się wątpliwości, czy status osoby samotnie wychowującej dziecko jest tak ściśle powiązany ze stanem cywilnym, że czyni to z niego wyłączne kryterium do skorzystania z prawa do wspólnego rozliczenia podatkowego.

W opinii organów podatkowych taka interpretacja uważana była jednak za niewłaściwą, bowiem decydująca jest okoliczność faktyczna - podatnik musi wychowywać samotnie dziecko. Oczywiście podatnicy zwracali uwagę na fakt, że istniejąca w ustawie definicja legalna przesądza, że priorytetem jest właśnie status cywilny, tj. to niepozostawania w związku małżeńskim, względnie separacja lub pozbawienie praw rodzicielskich czy też odbywanie kary pozbawienia wolności przez współmałżonka.

Jak wynika z uzasadnienia przygotowanego przez Ministerstwo Finansów, celem nowelizacji miało być doprecyzowanie powyższych zasad i wyraźne wskazanie, że prawo do korzystnego opodatkowania dochodów nie przysługuje wszystkim osobom stanu wolnego posiadającym dzieci własne lub przysposobione, lecz wyłącznie tym, którzy samotnie wychowują te dzieci. I w tym względzie należy przypomnieć, iż istotą omawianej ulgi przy jej wprowadzaniu wiele lat temu była realizacja konstytucyjnej zasady wsparcia dla rodzin niepełnych. A zatem przyznanie preferencji podatkowej dla tych rodziców, które wychowują dzieci w pojedynkę, nie budzi sprzeciwu i jest w pełni uzasadnione. Co prawda zmiany wprowadzone na mocy nowelizacji będą obowiązywać w stosunku do rozliczeń za 2011 r., wydaje się jednak, że w obecnym kształcie prawnym należy przyjąć interpretację przepisów zgodną z poglądem wyrażonym niedawno w uzasadnieniu NSA. W postanowieniu z 11 października 2010 r. (II FPS 3/10) NSA odmówił podjęcia uchwały na wniosek zastępcy rzecznika praw obywatelskich w przedmiocie rozstrzygnięcia tego zagadnienia. Jednak sąd zwrócił uwagę, że o ile na poziomie sądów wojewódzkich można mówić o istnieniu rozbieżności w podejmowanych orzeczeniach, to stanowisko NSA jest jednolite i sprowadza się do twierdzenia, że podstawowym warunkiem skorzystania z prawa do odliczenia na zasadach określonych w art. 6 ust. 4 ustawy o PIT jest fakt samotnego wychowania dziecka, a istniejąca definicja ogranicza jedynie krąg podmiotów uprawnionych.

Krytycznie należy jednak ocenić to, że Ministerstwo Finansów nie skorzystało z okazji, by tak sformułować przepisy, aby uniknąć dalszych nieporozumień. Po pierwsze nadal nie jest jasna sytuacja rozliczenia w przypadku osób żyjących w wolnych związkach, z których tylko jedna jest rodzicem dziecka. Jak wynika z pojawiających się sygnałów, Ministerstwo Finansów wskazuje, że celem nowelizacji nie jest odebranie możliwości zastosowania ulgi w takim przypadku, a jedynie wtedy, gdy biologiczni rodzice, wspólnie wychowujący dziecko, nie zalegalizowali związku. Nie jest to niestety argument, na który podatnik mógłby powołać się w sporze z organem podatkowym. Tu dochodzimy do drugiej słabości nowelizacji, jaką jest pytanie o faktyczną możliwość egzekwowania wymogu samotnego wychowania dziecka. Oczywiście można wyobrazić sobie urzędników dokonujących oględzin mieszkania, sporządzających wywiad wśród sąsiadów, tylko czy rzeczywiście takie intencje przyświecały ustawodawcy?

@RY1@i02/2010/253/i02.2010.253.055.003c.001.jpg@RY2@

Anna Misiak, doradca podatkowy w MDDP

NOT. ŁUKASZ ZALEWSKI

Art. 1 pkt 2 lit. c) ustawy z 25 listopada 2010 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. nr 226, poz. 1478).

1 stycznia 2011 r.