Jak rozliczać podatek dochodowy

Co do zasady podatnik, który utracił prawo do ryczałtu, a tym samym rozpoczyna rozliczenia z fiskusem na podstawie podatkowej księgi przychodów i rozchodów, może skorzystać z prawa do wyboru formy, w jakiej będzie płacił podatek. Jednakże tylko podatnicy, którzy nie wykonują w roku podatkowym ani nie wykonywali rok wcześniej usług na rzecz byłego pracodawcy analogicznych do czynności wykonywanych w ramach umowy o pracę, mają prawo do wyboru podatku w stałej wysokości 19 proc., ustalanego zgodnie z zasadami określonymi w art. 30c ustawy o PIT. Jak widać, jest to warunek podobny do tego, jaki funkcjonuje w przepisach regulujących opodatkowanie ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych.

Dla porządku dodajmy, iż w myśl ogólnych zasad podatnik, który utracił prawo do ryczałtu i założył księgę przychodów i rozchodów i ma prawo do wyboru formy podatku płaconego na zasadach ogólnych, musi złożyć naczelnikowi urzędu skarbowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania podatnika pisemne oświadczenie o wyborze takiej formy podatku. Oświadczenie to musi złożyć przed otrzymaniem pierwszego przychodu podlegającego zaewidencjonowaniu w księdze przychodów i rozchodów. Jeśli podatnik nie dotrzyma tego terminu, musi płacić podatek według skali tabeli podatkowej. Podobnie rzecz się ma, gdy podatnik nie chce korzystać z podatku liniowego od działalności gospodarczej albo, jak w opisywanym przypadku, utraci prawo do podatku liniowego wskutek działania na rzecz byłego pracodawcy.

Zaliczki kwartalne mogą wpłacać tylko podatnicy uzyskujący dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej, będący małymi podatnikami oraz podatnicy rozpoczynający prowadzenie działalności gospodarczej. Mały podatnik w 2009 r. jest limitowany kwotą przychodu 2 702 000 zł.

Z metody tej mogą korzystać zarówno podatnicy, którzy wybiorą opodatkowanie według skali podatkowej, jak i na podstawie art. 30c ustawy, czyli w formie podatku w stałej wysokości 19 proc.

Wysokość zaliczek za I, II i III kwartał roku podatkowego, ustala się w następujący sposób. Obowiązek wpłacania zaliczki powstaje, poczynając od kwartału, w którym dochody przekroczyły kwotę powodującą obowiązek zapłacenia podatku - zaliczkę za ten kwartał stanowi podatek obliczony od dochodu. Zaliczkę za kolejne kwartały ustala się w wysokości różnicy pomiędzy podatkiem należnym od dochodu osiągniętego od początku roku a sumą zaliczek za poprzednie kwartały.

Zaliczki kwartalne, za okres od I do III kwartału roku podatkowego podatnicy uiszczają w terminie do dnia 20 każdego miesiąca następującego po kwartale, za który wpłacana jest zaliczka. Zaliczka za ostatni kwartał jest uiszczana w wysokości zaliczki za kwartał poprzedni, w terminie do dnia 20 grudnia.

Oznacza to, że obowiązek wpłacania zaliczki powstaje, poczynając od kwartału, w którym dochody te przekroczyły kwotę powodującą obowiązek zapłacenia podatku, czyli kwotę 3091 zł. Zaliczkę za ten kwartał stanowi podatek obliczony od tego dochodu na podstawie skali podatkowej określonej w art. 27 ustawy. Zaliczkę za kolejne kwartały ustala się w wysokości różnicy pomiędzy podatkiem należnym od dochodu osiągniętego od początku roku a sumą zaliczek za kwartały poprzedzające.

Natomiast podatnicy, którzy wybrali art. 30c jako podstawę opodatkowania przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej, płacą zaliczki na podatek co kwartał, jeśli tylko uzyskają dochód.

Podatnicy, którzy wybrali płacenie podatku od działalności gospodarczej w stałej wysokości 19 proc., będący małymi podatnikami oraz podatnicy rozpoczynający prowadzenie działalności gospodarczej mogą wpłacać na rachunek urzędu skarbowego, którym kieruje właściwy naczelnik urzędu skarbowego, zaliczki kwartalne w wysokości różnicy między podatkiem należnym od dochodu osiągniętego od początku roku, a sumą należnych zaliczek za poprzednie kwartały.

Osoba rozpoczynająca działalność gospodarczą ma prawo do zadeklarowania fiskusowi, że będzie płacić zaliczki w cyklach kwartalnych. Podatnicy, którzy rozpoczynają prowadzenie działalności w trakcie roku podatkowego, są zobowiązani zawiadomić właściwego naczelnika urzędu skarbowego o wyborze tego sposobu wpłacania zaliczek w terminie do dnia poprzedzającego dzień rozpoczęcia tej działalności, nie później jednak niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu.

Zgodnie z art. 44 ustawy o PIT podatnicy osiągający dochody z działalności gospodarczej są obowiązani bez wezwania wpłacać w ciągu roku podatkowego zaliczki na podatek dochodowy.

Dochodem z działalności gospodarczej stanowiącym podstawę obliczenia zaliczki u podatników prowadzących podatkowe księgi przychodów i rozchodów jest różnica pomiędzy wynikającym z tych ksiąg przychodem i kosztami jego uzyskania. Jeżeli jednak podatnik na koniec miesiąca sporządza remanent towarów, surowców i materiałów pomocniczych lub naczelnik urzędu skarbowego zarządzi sporządzenie takiego remanentu, dochód ustala się z uwzględnieniem dochodu z remanentu.

Dochodem z działalności gospodarczej stanowiącym podstawę obliczenia zaliczki u podatników prowadzących podatkowe księgi przychodów i rozchodów jest różnica pomiędzy wynikającym z tych ksiąg przychodem i kosztami jego uzyskania. Jeżeli jednak podatnik na koniec miesiąca sporządza remanent towarów, surowców i materiałów pomocniczych lub naczelnik urzędu skarbowego zarządzi sporządzenie takiego remanentu, dochód ustala się z uwzględnieniem tego remanentu.

U podatników osiągających dochody z działalności gospodarczej i prowadzących księgi przychodów i rozchodów dochodem z działalności jest różnica pomiędzy przychodem a kosztami uzyskania powiększona o różnicę pomiędzy wartością remanentu końcowego i początkowego towarów handlowych, materiałów (surowców) podstawowych i pomocniczych, półwyrobów, wyrobów gotowych, braków i odpadków - jeżeli wartość remanentu końcowego jest wyższa niż wartość remanentu początkowego. A gdy wartość remanentu początkowego jest wyższa - pomniejszona o różnicę pomiędzy wartością remanentu początkowego i końcowego.

Obecnie kwestię tę reguluje wyłącznie przepis art. 44 ust. 2 ustawy o PIT: dochodem z działalności gospodarczej stanowiącym podstawę obliczenia zaliczki u podatników prowadzących podatkowe księgi przychodów i rozchodów jest różnica pomiędzy wynikającym z tych ksiąg przychodem i kosztami jego uzyskania. Tylko jeśli podatnik w okresie rozliczenia sporządza remanent, powinien także to rozliczenie wziąć pod uwagę przy ustalaniu zaliczki. Jeżeli jednak podatnik na koniec miesiąca sporządza remanent towarów, surowców i materiałów pomocniczych lub naczelnik urzędu skarbowego zarządzi sporządzenie takiego remanentu, dochód ustala się według zasad określonych w art. 24 ust. 2.

Podatnicy osiągający dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej mogą wpłacać zaliczki miesięczne w danym roku podatkowym w uproszczonej formie w wysokości 1/12 dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej przy zastosowaniu skali podatkowej obowiązującej w danym roku podatkowym.

Kwotę zaliczki podlegającą wpłacie zmniejsza się o kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne, opłaconej w danym miesiącu zgodnie z przepisami o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Podatnicy opodatkowani w danym roku podatkowym na zasadach określonych w art. 30c (podatek w stałej wysokości 19 proc.), którzy wybrali uproszczoną formę wpłacania zaliczek, kwotę zaliczek obliczają od dochodu przy zastosowaniu stawki podatku w wysokości 19 proc.

Z płacenia zaliczek w trybie uproszczonym skorzystać nie mogą podatnicy, którzy po raz pierwszy podjęli działalność w roku podatkowym albo w roku poprzedzającym rok podatkowy. Ograniczenie dotyczy więc osób, które rozpoczęły działalność od 1 stycznia 2008 r.

Co do zasady, podatnicy są obowiązani wpłacać zaliczki miesięczne. Wysokość zaliczek za miesiące do listopada roku podatkowego ustala się w następujący sposób. Obowiązek wpłacania zaliczki powstaje, poczynając od miesiąca, w którym dochody te przekroczyły kwotę powodującą obowiązek zapłacenia podatku. Zaliczkę za ten miesiąc stanowi podatek obliczony od tego dochodu. Zaliczkę za dalsze miesiące ustala się w wysokości różnicy pomiędzy podatkiem należnym od dochodu osiągniętego od początku roku a sumą zaliczek za miesiące poprzedzające.

Natomiast podatnicy, którzy zdecydowali się rozliczać dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej na podstawie art. 30c (podatek liniowy, podatek w stałej wysokości 19 proc.), są obowiązani wpłacać na rachunek urzędu skarbowego, którym kieruje właściwy naczelnik urzędu skarbowego, zaliczki miesięczne w wysokości różnicy między podatkiem należnym od dochodu osiągniętego od początku roku a sumą należnych zaliczek za poprzednie miesiące.

Zaliczki miesięczne od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej, za okres od stycznia do listopada, uiszcza się w terminie do 20 dnia każdego miesiąca za miesiąc poprzedni. Zaliczkę za grudzień, w wysokości zaliczki należnej za listopad, uiszcza się w terminie do 20 grudnia roku podatkowego.

W 2009 roku według powyższych zasad zaliczki na podatek od dochodu uzyskiwanego z pozarolniczej działalności gospodarczej płacą wszyscy podatnicy, którzy do 20 lutego tego roku nie zawiadomili naczelnika o wyborze innej formy opłacania zaliczek (kwartalnie lub zaliczek uproszczonych), o ile w tej formie rozliczali się z fiskusem także w roku ubiegłym.

Natomiast jeśli w roku ubiegłym korzystali z zaliczek uproszczonych, a w bieżącym chcieliby je płacić co miesiąc i ustalać je na podstawie uzyskiwanego na bieżąco dochodu, powinni byli w terminie do 20 lutego zawiadomić naczelnika urzędu skarbowego o rezygnacji z zaliczek uproszczonych.