Poniesionej straty w funduszach kapitałowych nie można odliczyć

W poprzednich latach dużą popularnością cieszyło się oszczędzanie i inwestowanie w funduszach inwestycyjnych. Osoba, która zamierzała w ten sposób oszczędzać, składała zlecenie nabycia jednostek uczestnictwa wybranego funduszu inwestycyjnego, a fundusz lokował powierzone środki pieniężne w instrumenty finansowe rynku kapitałowego i pieniężnego. Klient w każdym czasie mógł wycofać zgromadzone w funduszu inwestycyjnym środki, składając zlecenie umorzenia (odkupienia) jednostek uczestnictwa.

Oszczędzanie w funduszach inwestycyjnych było dlatego popularne, gdyż w poprzednich latach umorzenie jednostek uczestnictwa w większości przypadków skutkowało otrzymaniem zysku z zainwestowanych środków pieniężnych. Niestety część tego zysku musieliśmy odprowadzić do budżetu państwa w formie podatku.

Dochód podstawą opodatkowania

Zgodnie z art. 30a ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, od dochodu z tytułu udziału w funduszach kapitałowych pobiera się 19-proc. zryczałtowany podatek dochodowy. Zwracam uwagę na fakt, iż jakkolwiek jest to zryczałtowane opodatkowanie, to jednakże podstawę opodatkowania stanowi dochód, tj. przychód uzyskany w następstwie umorzenia jednostek uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym, pomniejszony o koszty uzyskania przychodu. Stosownie do treści art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT kosztem uzyskania przychodu są wydatki na nabycie jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych.

Z obowiązku podatkowego podatnik nie rozlicza się samodzielnie. Zgodnie bowiem z art. 41 ust. 1 i 4 ustawy o PIT, towarzystwo funduszy inwestycyjnych jako płatnik powinno obliczyć, pobrać i odprowadzić zryczałtowany podatek do właściwego urzędu skarbowego w terminie do dnia 20 miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano podatek W terminie do końca stycznia roku następującego po roku podatkowego, zgodnie z art. 42 ust. 1a ustawy o PIT, płatnik obowiązany jest złożyć we właściwym urzędzie skarbowym roczną deklarację PIT-8AR.

Straty z uczestnictwa w funduszach

Tak jak wspominałem, umorzenie jednostek uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym przez długi czas gwarantowało znaczne zyski. Niestety na skutek kryzysu finansowego posiadacze jednostek uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym zaczęli ponosić straty. Zapewne wiele osób zaczęło się zastanawiać, czy istnieje możliwość minimalizacji negatywnych skutków tych strat poprzez ich odliczenie od przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Zaznaczmy, że w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych zawarta jest zasada pozwalająca na odliczenie straty. Wyrażona jest ona w art. 9 ust. 3. Zgodnie z tym przepisem o wysokość straty ze źródła przychodów, poniesionej w roku podatkowym, można obniżyć dochód uzyskany z tego źródła w najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu latach podatkowych, z tym że wysokość obniżenia w którymkolwiek z tych lat nie może przekroczyć 50 proc. kwoty tej straty.

Zatem mogłoby się wydawać, że w przyszłych latach, gdy koniunktura w gospodarce się polepszy i umorzenie jednostek uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym znów zacznie generować zyski, to od uzyskanego dochodu będzie można odliczyć stratę z lat poprzednich poniesioną z tego tytułu. Niestety spotka nas rozczarowanie, bowiem ustawodawca uniemożliwił takie działanie. W art. 30a ust. 5 ustawy o PIT wprowadził wprost jednoznaczny zakaz odliczania straty od dochodu z tytułu udziału w funduszach kapitałowych. Zgodnie z tym przepisem dochodu z udziału w funduszu kapitałowym nie pomniejsza się o straty z tytułu udziału w funduszach kapitałowych oraz inne straty z kapitałów pieniężnych i praw majątkowych, poniesione w roku podatkowym i w latach poprzednich.

Odliczenie straty niemożliwe

Skoro nie można odliczyć przedmiotowej straty od dochodów z tytułu udziału w funduszach kapitałowych, to może istnieje możliwość odliczenia jej od dochodu ze sprzedaży akcji w zeznaniu podatkowym PIT-38. Przecież zarówno przychód ze sprzedaży papierów wartościowych, jak i przychód z tytułu udziału w funduszu kapitałowym są kwalifikowane jako przychody z kapitałów pieniężnych. Przesądza o tym art. 17 ustawy o PIT. Wydaje się, że spełniona jest przesłanka uprawniająca do odliczenia straty wynikająca z art. 9 ust. 3 ustawy, że stratę z określonego źródła przychodów można odliczyć od dochodu z tego samego źródła przychodów.

Niestety, takie rozwiązanie problemu odliczania straty z tytułu udziału w funduszach kapitałowych, jakkolwiek bardzo korzystne dla podatników, nie jest akceptowane przez organy podatkowe.

Brak prawa do odliczania przedmiotowej straty od dochodu ze sprzedaży papierów wartościowych organy podatkowe wywodzą z treści art. 9 ust. 6 ustawy o PIT. Przepis ten enumeratywnie wymienia straty ze źródeł kapitałowych, podlegające odliczeniu od dochodów z tego źródła, m.in. odpłatne zbycie udziałów w spółkach mających osobowość prawną, papierów wartościowych, pochodnych instrumentów finansowych. Przepis ten nie uwzględnia natomiast strat pochodzących z tytułu udziału w funduszach kapitałowych, skutkiem czego ten rodzaj strat nie może być odliczany od innych przychodów z kapitałów pieniężnych.

Warto także zwrócić uwagę, że zasada opodatkowania dochodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, wyrażona w art. 30b ustawy o PIT, wyklucza możliwość odliczenia od tego dochodu straty z udziału w funduszach inwestycyjnych, gdyż reguły opodatkowania dochodów z tytułu udziału w funduszach kapitałowych reguluje art. 30a ust. 1 pkt 5 ustawy. Istotne w tej mierze jest to, że w przypadku dochodu ze sprzedaży akcji podatnik opodatkowuje się samodzielnie, składając we właściwym urzędzie skarbowym zeznanie PIT-38 w terminie do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym (art. 45 ust. 1a pkt 1 ustawy). Natomiast, tak jak to wskazałem wcześniej, od przychodu z tytułu udziału w funduszach kapitałowych 19-proc. zryczałtowany podatek jest pobierany przez płatnika.

Reasumując, jakkolwiek ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych przewiduje wiele sytuacji, w których podatnikom przysługuje prawo do odliczenia straty, to niestety w ocenie ustawodawcy i organów podatkowych z przywileju tego nie mogą skorzystać podatnicy, którzy ponieśli stratę z tytułu udziału w funduszach kapitałowych.

PRZYKŁAD