Jak rozliczać działalność wykonywaną osobiście

W przypadku umów o dzieło wykonywanych na rzecz zleceniodawcy, który nie jest jednocześnie pracodawcą, nie ma obowiązku płacenia składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, a tym samym także na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne. Tylko w przypadku gdy umowa o dzieło zawarta jest między podmiotami, które jednocześnie łączy kodeksowy stosunek pracy, wszystkim ubezpieczeniom - na zasadach analogicznych do umowy o pracę - podlega zleceniobiorca także z tytułu tej umowy.

Natomiast obowiązek zapłaty składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne występuje wówczas, gdy zleceniodawcę i zleceniobiorcę wiąże umowa zlecenia (z wyjątkiem przypadku, gdy jest ona wykonywana w ramach działalności gospodarczej). Wówczas obowiązek zgłoszenia do ZUS oraz naliczenia i pobrania składek spoczywa na zleceniodawcy (jako tzw. płatniku).

W przypadku osób zajmujących się pośrednictwem ubezpieczeniowym, a więc agentów czy brokerów ubezpieczeniowych, ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym określa, że działalnością taką może zajmować się wyłącznie osoba fizyczna w ramach działalności gospodarczej (przedsiębiorca).

Pośrednictwo ubezpieczeniowe jest działalnością gospodarczą. Zawieranie lub wykonywanie umów ubezpieczenia przez osobę będącą pracownikiem zakładu ubezpieczeń, w imieniu i na rzecz tego zakładu, nie jest pośrednictwem ani wykonywaniem czynności agencyjnych w rozumieniu ustawy. Podobnie jest z zawieraniem lub wykonywaniem umów przez członka zarządu zakładu ubezpieczeń, prokurenta zakładu ubezpieczeń.

Kto chce zajmować się pośrednictwem ubezpieczeniowym, musi więc prowadzić działalność gospodarczą. Gdy ponadto wybiera status agenta ubezpieczeniowego, musi odbyć szkolenie i poddać się egzaminowi kwalifikacyjnemu. Zgodnie z przepisami ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym agent ubezpieczeniowy jest pośrednikiem ubezpieczeniowym, który wykonuje czynności w imieniu lub na rzecz zakładu ubezpieczeń (czynności agencyjne), polegające na: pozyskiwaniu klientów, wykonywaniu czynności przygotowawczych zmierzających do zawierania umów ubezpieczenia, zawieraniu umów ubezpieczenia oraz uczestniczeniu w administrowaniu i wykonywaniu umów ubezpieczenia, także w sprawach o odszkodowanie, jak również na organizowaniu i nadzorowaniu czynności agencyjnych.

Tego rodzaju działalność spełnia kryteria działalności gospodarczej. Powinna więc być opodatkowana jak przychód z takiej działalności, a więc doliczona do innych dochodów i wspólnie opodatkowana według skali tabeli podatkowej. Z formalnego punktu widzenia, w związku z uzyskiwaniem takich przychodów, powinien pan zarejestrować się w ewidencji działalności gospodarczej w gminie jako przedsiębiorca. Wówczas miałby też pan prawo do wyboru formy opodatkowania, np. karty podatkowej lub ryczałtu. A w przypadku podatku od działalności opłacanego na zasadach ogólnych mógłby pan przychody pomniejszać o koszty ich uzyskania.

Nie ma przeszkód, by podatnik osiągał i rozliczał jednocześnie dochody z kilku źródeł. W pana przypadku działalność gospodarczą rozliczał pan będzie na podstawie art. 30c (podatek w stałej wysokości 19 proc.) - na tę okoliczność złoży pan roczne zeznanie podatkowe PIT-36L. Natomiast dochody z kontraktu menedżerskiego rozliczy pan jako działalność wykonywaną osobiście. I to niezależnie od tego, czy kontrakt ten będzie pan wykonywał w ramach dotychczasowej działalności gospodarczej (przedmiot kontraktu jest zbieżny z przedmiotem działalności gospodarczej), czy w ramach czystej działalności wykonywanej osobiście, inaczej bowiem od strony podatkowej rozliczać go nie można.

Jeśli kontrakt będzie przedmiotem działalności gospodarczej, sam będzie pan musiał płacić od niego zaliczki na podatek - dla każdego miesiąca oddzielnie, naliczając zaliczkę według stawki 19 proc., niezależnie od wysokości dochodu, a po zakończeniu roku podatkowego dochód dodatkowo rozliczyć w ramach PIT-36. W przypadku tym nie pojawią się żadne dodatkowe obowiązki wobec ZUS.

Gdy przedmiot kontraktu nie będzie związany z działalnością gospodarczą, zaliczki na podatek, jako płatnik, pobierze zleceniodawca, a więc osoba, która z panem zawarła kontrakt, zlecając zarządzanie. Wystąpi też zbieg dwóch tytułów do ubezpieczeń: z działalności gospodarczej i działalności wykonywanej osobiście. W związku z tym na pewno trzeba będzie zapłacić drugą składkę na obowiązkowe ubezpieczenia zdrowotne.

W przypadku czynności wykonywanych przez dawnego pracownika sklepu, który zarejestrował się w urzędzie gminy jako przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą na podstawie umów podobnych do kontraktów menedżerskich, nie będzie możliwości skorzystania z opodatkowania tych czynności jako działalności gospodarczej. Nie będzie to możliwe w przyszłym roku, ale nie jest to możliwe i w tym roku. W stosunku do tej grupy mają zastosowanie przepisy, które już teraz wyłączają traktowanie takich czynności jako działalności gospodarczej. Traktuje się je jako przychody z działalności wykonywanej osobiście, czyli jako odrębne źródło przychodów niż działalność gospodarcza. Za przychody wykonywane osobiście ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych traktuje m.in. przychody uzyskane na podstawie umów o zarządzanie przedsiębiorstwem, kontraktów menedżerskich lub umów o podobnym charakterze, w tym przychody z tego rodzaju umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej.

Dodatkowo przy tego rodzaju umowach ograniczona jest możliwość zaliczania wydatków do kosztów uzyskania przychodów. Nie można do kosztów uzyskania zaliczyć wszystkich wydatków, ale jest to ograniczone do kosztów ryczałtowych przysługujących osobom zatrudnionym na umowę o pracę. Koszty wynoszą 111,25 zł miesięcznie, a za rok podatkowy nie więcej niż 1335 zł. Jeżeli podatnik tego samego rodzaju przychody uzyskuje od więcej niż jednego podmiotu, roczne koszty uzyskania przychodu nie mogą przekroczyć kwoty 2002,05 zł.

Ponadto przedsiębiorca, który korzysta z usług menedżera, musi za niego odprowadzić podatek. Od przychodów uzyskanych na podstawie umów o zarządzanie, np. sklepem, w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej, stanowiących przychody z działalności wykonywanej osobiście, właściciel sklepu jako płatnik ma obowiązek poboru zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych. W tym przypadku wystawienie bądź niewystawienie faktury VAT przez zleceniobiorcę pozostaje bez wpływu na obowiązki płatnika wynikające z ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Dla pani dotychczasowego pracodawcy także. W opisywanym przypadku, gdyby pani założyła własną firmę i pracowała w zakładzie na wcześniejszych zasadach, łatwo bowiem byłoby wykazać, że samozatrudnienie jest fikcyjne.

Co innego zlecenie, czyli rozliczenia na zasadzie działalności wykonywanej osobiście. Co prawda, inspekcja pracy może wkroczyć i w taki układ, ale by ostatecznie ustalić, iż mamy do czynienia ze stosunkiem pracy, a nie zgodnie przez obie strony ustaloną umową zlecenia, potrzebne byłoby orzeczenie sądu.

Zresztą także od strony podatkowej zlecenie może być rozwiązaniem korzystniejszym. Wykonując usługi w zakładzie zleceniodawcy, będzie pani miała niewielkie koszty działalności, a w ramach działalności wykonywanej osobiście można przychód pomniejszyć o zryczałtowane, 20-proc. koszty uzyskania przychodu, zmniejszając w ten sposób podstawę opodatkowania.

Mało tego, umowa może mieć charakter umowy o dzieło, jeśli rozliczana będzie np. według liczby wykonanych usług. W takim przypadku można nie płacić żadnych składek ZUS (można też np. na zasadzie dobrowolnej kontynuować ubezpieczenie zdrowotne, jeśli nie jest się ubezpieczonym w tym zakresie z innego tytułu).