Faktury dokumentujące nieistniejące czynności bez kosztów

Podatnik powinien należycie udokumentować fakt poniesienia wydatków. Obowiązek dokumentacyjny nie może ograniczać się do posiadania i zaewidencjonowania faktury VAT. Musi ona odzwierciedlać rzeczywiście dokonaną operację gospodarczą. Faktura, która dokumentuje sprzedaż usługi, której nie wykonano, nie jest dokumentem pozwalającym zweryfikować związek wydatku z przychodem podatnika.

Podatnik w 2005 roku prowadził działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, w której posiadał 50 proc. udziałów. W 2009 roku organy kontroli wszczęły postępowania dotyczące prawidłowości rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 rok.

Ostatecznie organy podatkowe zarzuciły, że podatnik zawyżył koszty uzyskania przychodów m.in. o wydatki na wynagrodzenia dla małżonki wspólnika, a także wydatki dotyczące inwestycji prowadzonych przez spółkę. W ich ocenie spółka wiele swoich wydatków udokumentowała fakturami VAT, które nie odzwierciedlały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych.

Sprawa trafiła na wokandę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który jednak oddalił skargę podatnika. Sąd zwrócił uwagę na art. 22 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm. - dalej: ustawa o PIT), zgodnie z którym kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23. W ocenie WSA należy go interpretować łącznie z art. 24 ust. 2 ustawy o PIT, który zobowiązuje podatników do prowadzenia ewidencji rachunkowej zgodnie z odrębnymi przepisami w sposób zapewniający ustalenie wysokości dochodu (straty), podstawy opodatkowania i należnego podatku. W niniejszej sprawie brak jest natomiast związku zakwestionowanych dokumentów księgowych z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Sąd podkreślił, że podatnik powinien należycie udokumentować fakt poniesienia wydatków, a także związek z uzyskaniem przychodu danego roku. Udokumentowanie poniesienia wydatku mającego stanowić koszt uzyskania przychodu nie może ograniczać się do posiadania i zaewidencjonowania faktury. Koniecznym wymogiem jest to, żeby faktura odzwierciedlała rzeczywiście dokonaną operację gospodarczą. Faktura, która nie odzwierciedla rzeczywistości gospodarczej, tj. nie dokumentuje sprzedaży usługi, której nie wykonano, nie jest dokumentem, który pozwalałby zweryfikować związek wydatku z przychodem podatnika.

W ocenie sądu tylko wiarygodne, wolne od wad i rzetelne dowody źródłowe mogą zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o PIT stanowić podstawę wpisu do ewidencji podatkowej dla określenia wysokości dochodu (straty), podstawy opodatkowania i wysokości należnego podatku za rok podatkowy. Niewiarygodne i nierzetelne dokumenty księgowe, a więc dowodzące zdarzeń, które nie zaistniały, nigdy nie mogą być jego podstawą.

z 14 września 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 606/10, niepublikowany.

Oprac. Aleksandra Tarka