Jaki podatek płacimy od dokształcania

W Polsce każdy dochód trzeba wykazać przed fiskusem i opodatkować. Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlegają zatem wszelkie dochody osiągane przez podatnika z wyjątkiem tych, które zostały enumeratywnie wymienione przez ustawodawcę jako zwolnione z podatku bądź od których zaniechano poboru podatku w drodze rozporządzenia wydanego przez ministra finansów.

Przychodami są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze lub wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Źródłami przychodów określonymi w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych są: stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta.

Wydatki na szkolenie pracowników podmiotu gospodarczego mogą być uznane za koszt uzyskania przychodu, jeżeli mają wpływ na wielkość osiągniętego przychodu podatnika i są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Skoro przedmiotowe wydatki związane są z prowadzoną przez spółkę działalnością gospodarczą (tj. źródłem przychodu) i poniesione zostały w celu zachowania lub zabezpieczenia tego źródła, mogą stanowić koszty uzyskania przychodów.

Warto wiedzieć, że kosztami uzyskania przychodów będą zarówno koszty pozostające w bezpośrednim związku z uzyskanymi przychodami, jak i pozostające w związku pośrednim, o ile zostały one prawidłowo udokumentowane, z wyjątkiem kosztów ustawowo uznanych za nie stanowiące kosztów uzyskania przychodów.

Obowiązkiem podatnika, jako odnoszącego ewidentną korzyść z zaliczenia określonych wydatków w poczet kosztów uzyskania przychodów, jest wykazanie związku pomiędzy poniesieniem kosztu a uzyskaniem przychodu.

Za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty bez względu na źródło finansowania tych wypłat, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

Należy zatem przyjąć, że co do zasady wartość świadczeń otrzymywanych przez pracownika na dokształcanie i podnoszenie kwalifikacji zawodowych stanowi przychód ze stosunku pracy.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 90 ustawy o PIT w brzmieniu obowiązującym do 15 lipca 2010 r. wolna od podatku dochodowego jest wartość świadczeń przyznanych zgodnie z odrębnymi przepisami przez pracodawcę na podnoszenie kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego pracownika, z wyjątkiem wynagrodzeń otrzymywanych za czas urlopu szkoleniowego oraz za czas zwolnień z części dnia pracy przysługujących pracownikom podejmującym naukę w szkołach lub podnoszących kwalifikacje zawodowe w formach pozaszkolnych.

16 lipca 2010 r. weszła w życie ustawa z 20 maja 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. nr 105, poz. 655) wypełniająca lukę prawną, jaka powstała po wydaniu 31 marca 2009 r. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Uznano w nim art. 103 kodeksu pracy za niezgodny z art. 92 ust. 1 konstytucji. W tej sytuacji zarówno wskazana norma, jak i wydane na jej podstawie rozporządzenie utraciły moc obowiązującą 10 kwietnia 2010 r., tj. z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku.

Nowe regulacje dotyczące podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników zawiera kodeks pracy oraz ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych. Ustawa ta w kodeksie pracy dodaje art. 1031 - 1036 oraz zmienia dotychczasowe brzmienie art. 21 ust. 1 pkt 90 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który określa zakres świadczeń zwolnionych od podatku dochodowego od osób fizycznych.

Przepisy ustawy o PIT nie zawierają unormowania, które zabraniałoby zaliczenia do kosztów wydatków ponoszonych przed rozpoczęciem działalności gospodarczej. Jednak obowiązek udowodnienia powiązania poniesionego wydatku ze źródłem przychodu spoczywa na podatniku. Zatem koszty poniesione przed rozpoczęciem działalności gospodarczej, ale mające związek z uzyskiwanym później przychodem, stanowią koszty uzyskania przychodu prowadzonej działalności gospodarczej.

W związku z tym wydatki na studia podyplomowe poniesione przez podatnika mogą stanowić koszt uzyskania przychodów.

Wydatki poniesione przed rozpoczęciem działalności należy zaksięgować w kolumnie 13 podatkowej księgi przychodów i rozchodów ("pozostałe wydatki") w dacie rozpoczęcia działalności gospodarczej, przy czym w kolumnie 2 ("data zdarzenia gospodarczego") należy wpisać datę poniesienia wydatku.

Nowe przepisy weszły w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, czyli 16 lipca 2010 r.

Znowelizowany art. 21 ust. 1 pkt 90 ustawy o PIT zwalnia od podatku dochodowego wartość świadczeń przyznanych zgodnie z odrębnymi przepisami przez pracodawcę na podnoszenie kwalifikacji zawodowych, z wyjątkiem wynagrodzeń otrzymywanych za czas zwolnienia z całości lub części dnia pracy oraz za czas urlopu szkoleniowego.

Nawiązując natomiast do nowych regulacji zawartych w art. 1031 - 1036 kodeksu pracy, należy zauważy że różnicują one zakres świadczeń przysługujących pracownikowi w zależności od tego, czy pracownik:

● podnosi kwalifikacje zawodowe z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą bądź

● zdobywa lub uzupełnia wiedzę i umiejętności z własnej inicjatywy.

Pracownikowi, który podnosi kwalifikacje zawodowe z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą, przysługuje urlop szkoleniowy i zwolnienie z całości lub z części dnia pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia, które nie korzysta ze zwolnienia. Ponadto pracodawca może mu przyznać dodatkowe świadczenia, w szczególności pokryć opłaty za kształcenie, przejazd, podręczniki i zakwaterowanie (art. 1033 kodeksu pracy).

Z kolei pracownikowi, który zdobywa lub uzupełnia wiedzę i umiejętności z własnej inicjatywy, może być przyznane jedynie zwolnienie z całości lub części dnia pracy bez zachowania prawa do wynagrodzenia i urlop bezpłatny - w wymiarze ustalonym w porozumieniu zawieranym między pracodawcą i pracownikiem (art. 1036 kodeksu pracy).

Natomiast ewentualne dodatkowe świadczenia pracodawcy polegające np. na opłaceniu kosztów kształcenia pracownikowi, który zdobywa lub uzupełnia wiedzę i umiejętności z własnej inicjatywy - nie są objęte zwolnieniem od podatku określonym w art. 21 ust. 1 pkt 90 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a w rezultacie stanowią przychód tej osoby ze stosunku pracy podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym.

Aby mówić o podnoszeniu kwalifikacji zawodowych, kurs prawa jazdy musiałby być ściśle związany z zajęciem, które pracownica sekretarka asystentka wykonuje w ramach swoich obowiązków pracowniczych.

Pracownica zatrudniona na stanowisku sekretarki asystentki nie wykonuje obowiązków związanych z prowadzeniem samochodu służbowego. Nie jest bowiem pracownicą zatrudnioną na stanowisku kierowcy. Nie można więc przyjąć, że przez zdobycie uprawnień do prowadzenia samochodu służbowego nastąpiło podwyższenie posiadanych kwalifikacji w zakresie bycia sekretarką asystentką.

Sfinansowanie przez podatnika pracodawcę kosztów kursu na prawo jazdy kat. B stanowi dla pracownicy - sekretarki asystentki przychód ze stosunku pracy, gdyż kurs ten, niewątpliwie przydatny również poza pełnieniem obowiązków służbowych (do celów osobistych), nie jest niezbędny do wykonywania obowiązków zawodowych pracownicy. Zdobyte umiejętności nie są ściśle związane z wykonywanym przez nią zajęciem i nie będą wykorzystywane wyłącznie w pracy zawodowej.

Zatem poniesiona przez pracodawcę odpłatność za kurs nie jest dla pracownicy świadczeniem przyznanym przez pracodawcę na podnoszenie kwalifikacji zawodowych, w związku z czym nie jest zwolniona z podatku dochodowego. Odpłatność ta jest natomiast przychodem ze stosunku pracy.

Ponadto pracodawca zawiera - na piśmie - z pracownikiem podnoszącym kwalifikacje zawodowe umowę określającą wzajemne prawa i obowiązki stron. Postanowienia tego dokumentu nie mogą być jednak mniej korzystne niż przepisy kodeksu pracy (art. 1034 par. 1 i 2 kodeksu pracy).

Pracodawca nie ma obowiązku zawarcia umowy, jeżeli nie zamierza zobowiązać pracownika do pozostawania w zatrudnieniu po ukończeniu podnoszenia kwalifikacji zawodowych.

Dla uniknięcia konsekwencji zmiany omawianych uregulowań w art. 3 powołanej ustawy nowelizującej wprowadzono przepis, zgodnie z którym do pracowników rozpoczynających podnoszenie kwalifikacji zawodowych w okresie przejściowym, tj. pomiędzy 10 kwietnia 2010 r. a dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej, czyli przed 16 lipca 2010 r. - stosuje się przepisy regulujące zasady i warunki podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników obowiązujące przed 11 kwietnia 2010 r.

W konsekwencji wartość świadczeń przyznanych przez pracodawcę na podnoszenie kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego pracowników w okresie od 11 kwietnia 2010 r. do dnia wejścia w życie nowych przepisów regulujących przedmiotową problematykę będzie korzystać ze zwolnienia wynikającego z art. 21 ust. 1 pkt 90 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych na zasadach obowiązujących do 16 lipca 2010 r.

Taką interpretację przepisów potwierdził m.in. dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie 24 sierpnia 2010 r. (nr IPPB4/415-470/10-2/JK).

Do przychodów pracownika zalicza się wszystkie otrzymywane przez niego świadczenia wynikające z zawartej umowy bądź mające związek z wykonywaniem przez niego pracy

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).