Na samozatrudnieniu nowe obowiązki

Podatnik prowadzący działalność gospodarczą będzie musiał składać fiskusowi deklaracje: PIT-36, PIT-36L, PIT-28 lub PIT-16A. To, który formularz wypełni, będzie zależało od wybranej przez niego formy rozliczeń podatkowych.

Przedsiębiorcy prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą w ramach samozatrudnienia, w zależności od zadeklarowanej formy opodatkowania, zobowiązani są do prowadzenia określonej ewidencji podatkowej, na podstawie której ustalana jest podstawa opodatkowania PIT. Eksperci z Izby Skarbowej w Kielcach wskazują, że przedsiębiorcy opodatkowani na zasadach ogólnych, tj. według skali podatkowej, zobowiązani są do prowadzenia:

● podatkowej księgi przychodów i rozchodów (bądź ksiąg rachunkowych),

● ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych,

● ewidencji wyposażenia,

● ewidencji przebiegu pojazdu (jeżeli pojazd nie został wprowadzony do ewidencji środków trwałych),

● kart przychodów dla zatrudnionych pracowników.

W przypadku gdy prowadzenie księgi przychodów i rozchodów powierzone zostało biuru rachunkowemu, podatnicy zobowiązani są dodatkowo do prowadzenia w miejscu wykonywania działalności gospodarczej ewidencji sprzedaży. Obowiązek prowadzenia ewidencji sprzedaży nie dotyczy tych podatników, którzy ewidencjonują obrót w kasach fiskalnych.

- Do prowadzenia wymienionych ewidencji podatkowych zobowiązani są także podatnicy opodatkowani podatkiem liniowym w wysokości 19 proc. - wskazują eksperci z kieleckiej izby.

Dodają też, że z obowiązku prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów zwolnieni są podatnicy, którzy zadeklarują opodatkowanie jedną z uproszczonych form opodatkowania podatkiem dochodowym, tj. zryczałtowanym podatkiem dochodowym od przychodów ewidencjonowanych lub kartą podatkową.

Zdaniem pracowników kieleckiej izby w przypadku opodatkowania zryczałtowanym podatkiem dochodowym od przychodów ewidencjonowanych przedsiębiorcy zobowiązani są natomiast do prowadzenia:

● ewidencji przychodów,

● wykazu środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych,

● ewidencji wyposażenia,

● kart przychodów dla zatrudnionych pracowników.

Ponadto przedsiębiorcy zobowiązani są posiadać i przechowywać dowody zakupu towarów.

Z kolei przedsiębiorcy opłacający podatek w formie karty podatkowej w zasadzie nie prowadzą żadnej ewidencji podatkowej dla potrzeb opodatkowania podatkiem dochodowym. Na życzenie klientów zobowiązani są jednak do wydawania rachunków lub faktur VAT, a także do przechowywania ich kopii przez pięć lat.

- Dodatkowym obowiązkiem podatników karty podatkowej jest prowadzenie ewidencji zatrudnienia i kart przychodów w przypadku zatrudnienia pracowników - wymieniają nasi rozmówcy.

Odrębne wymogi w zakresie prowadzenia ewidencji podatkowych wynikają z ustawy o VAT. Przepisy nakładają niemal na wszystkich podatników obowiązek prowadzenia ewidencji sprzedaży. Wyjątkowo nie podlegają temu obowiązkowi podmioty, które wykonują wyłącznie czynności przedmiotowo zwolnione od tego podatku (np. usługi świadczone przez lekarzy, nauczycieli).

Podatnicy czynni - jak podpowiadają pracownicy z Izby Skarbowej w Kielcach - prowadzą bardziej rozbudowaną ewidencję, która posłuży im do sporządzenia deklaracji dla VAT. Będą to co najmniej: rejestr sprzedaży z wykazaniem wartości obrotów oraz kwot należnego podatku; rejestr zakupu, w którym należy ewidencjonować wartości zakupionych towarów i usług oraz kwot podatku naliczonego do odliczenia.

Ustawa o PIT nie zawiera zasadniczo żadnych ograniczeń co do liczby źródeł przychodu, z tytułu których podatnik może osiągać przychody w roku podatkowym. Edyta Sławnikowska, ekspert z Izby Skarbowej w Gdańsku, wyjaśnia, że dla poprawności rozliczeń podatkowych istotne jest prawidłowe zakwalifikowanie dochodów do podatkowego źródła przychodu. W zależności od źródła przychodu, w inny sposób ustala się dochód, tj. w szczególności moment osiągnięcia przychodu oraz zasady ustalenia kosztów uzyskania przychodu. Dokonując kwalifikacji źródła przychodu należy mieć na uwadze ograniczenia wynikające z ustawy podatkowej.

Edyta Sławnikowska podkreśla, że przenosząc wspomniane zasady na grunt przepisów dotyczących rozliczania przychodów zaliczanych do działalności gospodarczej podkreślić należy, że spełnienie warunków formalnych wynikających z innych ustaw (np. o swobodzie działalności gospodarczej), tj. dopełnienie stosownych czynności rejestracyjnych, nie oznacza, że przychody osiągane przez podatnika będą - dla celów podatkowych - traktowane jako przychody z działalności gospodarczej. Ustawa o PIT posługuje się bowiem samodzielną definicją działalności gospodarczej.

- Z podatkowego punktu widzenia z działalnością gospodarczą mamy do czynienia w przypadku działalności zarobkowej z zakresu wytwórczości, budownictwa, handlu, usług, która polega na poszukiwaniu, rozpoznawaniu i wydobywaniu kopalin ze złóż, oraz na wykorzystywaniu rzeczy oraz wartości niematerialnych i prawnych, a do tego prowadzona jest we własnym imieniu bez względu na jej rezultat, w sposób zorganizowany i ciągły - tłumaczy Edyta Sławnikowska.

Ekspert dodaje, że ponadto przychody te nie mogą być zaliczane do innych przychodów ze źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 - 9 ustawy o PIT. Weryfikując zatem, czy spełniamy z podatkowego punktu widzenia warunki zakwalifikowania przychodów do działalności gospodarczej, należy zwrócić uwagę na to, czy z mocy prawa osiągane przychody nie będą zaliczane np. do przychodów ze stosunku pracy czy też działalności wykonywanej osobiście (np. kontrakty menedżerskie). W takiej sytuacji - jak podkreśla Edyta Sławnikowska - nawet spełnienie wymienionych warunków nie uprawnia do rozliczania przychodów na zasadach przewidzianych w ustawie dla przychodów z działalności gospodarczej. Jest to szczególnie istotne w kontekście zasad ustalenia kosztów uzyskania przychodu, gdyż w przypadku przychodów ze wskazanych źródeł wysokość kosztów uznawanych za koszty podatkowe jest ograniczana kwotowo. Z tego też względu należy mieć na uwadze fakt wyłączenia spoza działalności gospodarczej czynności charakteryzujących się następującymi cechami:

● wykonujący czynności nie ponosi odpowiedzialności wobec osób trzecich za rezultat tych czynności (z wyłączeniem odpowiedzialności za popełnienie czynów niedozwolonych),

● czynności są wykonywane pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonych przez zlecającego te czynności,

● wykonujący te czynności nie ponosi ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością.

Jeśli zatem osoba będąca zatrudniona np. na podstawie umowy o pracę chciałaby zmienić formę zatrudnienia i wykonywać czynności na rzecz swojego pracodawcy jako przedsiębiorca, czyli po dokonaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej (lub KRS), musi pamiętać, że wykonywanie takiej działalności na warunkach opisanych powyżej, tj. w ścisłej podległości służbowej, bez przejęcia odpowiedzialności za rezultat wykonywanej pracy - nie będzie dla celów rozliczeń podatkowych traktowane jako osiąganie przychodów z działalności gospodarczej.

- Ta sama sytuacja dotyczy osób podejmujących wykonywanie czynności zarobkowych, które stoją przed dylematem, czy podjąć umowę o pracę, czy zarejestrować działalność. Samo zarejestrowanie działalności nie chroni takiej osoby - z podatkowego punktu widzenia - przed przekwalifikowaniem osiąganych przychodów do innego źródła przychodów - argumentuje Edyta Sławnikowska.

Samozatrudnienie stwarza liczne możliwości otrzymania wsparcia, dotacji itp. w postaci dofinansowania, w tym m.in. ze środków unijnych. Załóżmy, że samozatrudniony jest czynnym podatnikiem VAT i otrzymał w związku z tym dotację.

Łukasz Matusiakiewicz, ekspert z Izby Skarbowej we Wrocławiu, podkreśla, że na gruncie VAT najczęściej pojawiają się dwie wątpliwości:

● czy biorąc pod uwagę art. 29 ust. 1 zdanie 4 ustawy o VAT, otrzymana kwota dotacji czy dopłaty zwiększa obrót,

● czy samozatrudnieni mają prawo do odliczenia VAT od wydatków sfinansowanych dotacją.

Analizując pierwszą kwestię, należy przypomnieć, że stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy o VAT podstawą opodatkowania jest obrót. Obrót zwiększa się o otrzymane dotacje, subwencje i inne dopłaty o podobnym charakterze, mające bezpośredni wpływ na cenę (kwotę należną) towarów dostarczanych lub usług świadczonych przez podatnika, pomniejszone o kwotę należnego podatku.

- Otrzymanie dotacji nie jest samo w sobie czynnością opodatkowaną. Może jednak mieć wpływ na cenę i tym samym na podstawę opodatkowania. Ten wpływ nie może być jednak jedynie ogólny i pośredni, czego przykładem są zwłaszcza dotacje o charakterze podmiotowym. Stąd otrzymanie dofinansowania (dotacji) zwykle nie wpływa na wysokość obrotu, czyli podstawy opodatkowania VAT - stwierdza Łukasz Matusiakiewicz.

Jednocześnie dodaje, że skoro taka dotacja nie stanowi obrotu w świetle art. 29 ust. 1 ustawy o VAT, to tym samym nie będzie wykazywana w deklaracjach VAT. Zwłaszcza gdy dotacja ma na celu ogólne dofinansowanie działalności podatnika i nie jest uzależniona od liczby i wartości świadczonych usług.

Gdy idzie o możliwość odliczenia podatku naliczonego z faktur dokumentujących nabycie towarów i usług, związanych z działalnością opodatkowaną VAT, w sytuacji gdy środki na te zakupy pochodziły właśnie z dotacji, Łukasz Matusiakiewicz wskazuje, że sposób pozyskania środków na sfinansowanie wydatków związanych z działalnością gospodarczą nie ma znaczenia dla prawa do odliczenia VAT i w tym zakresie stosuje się zasady ogólne. Nabyte towary i usługi muszą więc służyć wykonywaniu czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług, a więc nie działalności zwolnionej od VAT czy czynności niepodlegających w ogóle opodatkowaniu VAT.

- Przepisy przewidują możliwość częściowego (proporcjonalnego) odliczania VAT - przypomina Łukasz Matusiakiewicz.

Tłumaczy, że w stosunku do towarów i usług, które są wykorzystywane przez podatnika do wykonywania czynności, w związku z którymi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, jak i czynności, w związku z którymi takie prawo nie przysługuje, podatnik jest zobowiązany do odrębnego określenia kwot podatku naliczonego związanych z czynnościami, w stosunku do których podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego. Jeżeli nie jest możliwe wyodrębnienie całości lub części wymienionych kwot, podatnik może pomniejszyć kwotę podatku należnego o taką część kwoty podatku naliczonego, którą można proporcjonalnie przypisać czynnościom, w stosunku do których podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego.

Podatnicy korzystający ze zwolnienia podmiotowego od VAT prowadzą ewidencję sprzedaży za dany dzień, nie później jednak niż przed dokonaniem sprzedaży w dniu następnym

Dana dopłata powiększa obrót tylko wówczas, jeśli da się ją bezpośrednio przyporządkować do danej czynności (będzie to zwykle określona dotacja przedmiotowa, dopłata do konkretnej usługi, dzięki której można zaoferować niższe ceny nabywcom itp.)

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl