Trzeba wybrać formę opodatkowania

Podatnicy zatrudnieni dotychczas na umowę o pracę mają możliwość przejścia na tzw. samozatrudnienie. Na początek trzeba wybrać sposób oprocentowania.

Aby samozatrudniony był przedsiębiorcą, czynności przez niego wykonywane muszą być uznawane za działalność gospodarczą. Małgorzata Borkiewicz-Liszka z Izby Skarbowej w Krakowie, wyjaśnia, że działalność gospodarcza albo pozarolnicza działalność gospodarcza oznacza działalność zarobkową:

a. wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową,

b. polegającą na poszukiwaniu, rozpoznawaniu i wydobywaniu kopalin ze złóż,

c. polegającą na wykorzystywaniu rzeczy oraz wartości niematerialnych i prawnych

- prowadzoną we własnym imieniu bez względu na jej rezultat, w sposób zorganizowany i ciągły, z której uzyskane przychody nie są zaliczane do innych przychodów ze źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1, 2 i 4-9 ustawy o PIT.

Za pozarolniczą działalność gospodarczą nie uznaje się czynności, jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki:

1. Odpowiedzialność wobec osób trzecich za rezultat tych czynności oraz ich wykonywanie, z wyłączeniem odpowiedzialności za popełnienie czynów niedozwolonych, ponosi zlecający wykonanie tych czynności;

2. Są one wykonywane pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonych przez zlecającego te czynności;

3. Wykonujący te czynności nie ponosi ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością.

- Wszystkie wymienione warunki dla wyłączenia z działalności gospodarczej muszą być spełnione łącznie. Niespełnienie chociażby jednego z nich nie powoduje utraty statusu przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą - wyjaśnia Małgorzata Borkiewicz-Liszka.

Ekspert dodaje, że oznacza to, iż samo wykonywanie czynności pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego te czynności nie jest przesłanką wystarczającą do utraty statusu przedsiębiorcy. Do stwierdzenia, że podatnik świadczący usługi na zasadzie samozatrudnienia nie wykonuje pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, konieczne jest wystąpienie łącznie wszystkich przesłanek określonych w pkt od 1 do 3.

Samozatrudniony, który jest przedsiębiorcą, może wybrać sposób opodatkowania. Małgorzata Borkiewicz-Liszka mówi, że mogą to być zasady ogólne. Wówczas płaci podatek według skali podatkowej lub w stałej wysokości 19 proc. Mogą to być również formy zryczałtowane: karta podatkowa lub ryczałt od przychodów ewidencjonowanych.

Przedsiębiorcy wybierający sposób opodatkowania według skali PIT płacą podatek od uzyskanego dochodu, a więc przychodu pomniejszonego o koszty jego uzyskania.

Małgorzata Borkiewicz-Liszka podkreśla także, że przedsiębiorcy opodatkowani na zasadach ogólnych mogą również skorzystać z możliwości płacenia podatku według jednolitej stawki wynoszącej 19 proc. podstawy obliczenia podatku, bez względu na wysokość osiągniętego dochodu oraz formy prowadzonej działalności.

- Wybór tego sposobu opodatkowania wiąże się jednak z utratą określonych przywilejów podatkowych, np. do wspólnego opodatkowania małżonków, opodatkowania w sposób przewidziany dla osób samotnie wychowujących dzieci - ostrzega ekspert z krakowskiej izby skarbowej.

Wskazuje także, że od dochodów opodatkowanych liniowo oraz obliczonego w ten sposób podatku nie można dokonać poszczególnych odliczeń, w tym wydatków na internet, darowizn czy też poniesionych z tytułu rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Jest natomiast możliwość odliczania strat, składek na ubezpieczenie społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz przekazania 1 proc. podatku należnego na rzecz organizacji pożytku publicznego.

- Jeśli podatnik ma prawo do skorzystania z opodatkowania działalności gospodarczej podatkiem liniowym i zdecyduje się z tego prawa skorzystać, jest zobowiązany do złożenia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego, do 20 stycznia roku podatkowego, pisemnego oświadczenia o wyborze tego sposobu opodatkowania. Przedsiębiorcy, którzy rozpoczynają prowadzenie działalności w trakcie roku podatkowego, zawiadomienie składają do dnia poprzedzającego dzień rozpoczęcia tej działalności, nie później jednak niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu - podpowiada Małgorzata Borkiewicz-Liszka.

Wyjaśnia też, że co do zasady dokonany wybór takiego sposobu opodatkowania będzie obowiązywał w kolejnych latach, jeżeli przedsiębiorca pisemnie nie zrezygnuje z tego w terminie.

Z opodatkowania jednolitą stawką wyłączono przedsiębiorców, którzy uzyskują przychody ze świadczenia usług na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy, odpowiadających czynnościom, które wykonywali w roku poprzedzającym rok podatkowy albo wykonywali lub wykonują w roku podatkowym w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy.

Małgorzata Borkiewicz-Liszka zwraca uwagę na nowelizację z 18 marca 2010 r. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, która weszła w życie 20 maja 2010 r., i która skreśla art. 9a ust. 3 pkt 1 ustawy o PIT. Przepis ten ograniczał dotychczas możliwość skorzystania z liniowej formy opodatkowania osobom, które przeszły na samozatrudnienie wykonując na rzecz byłego bądź obecnego pracodawcy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej usługi, które świadczyły również w ramach stosunku pracy w roku poprzedzającym rok podatkowy. Obecnie (od 20 maja 2010 r.) tylko wykonanie na rzecz pracodawcy usługi, którą samozatrudniony wykonywał lub wykonuje w roku podatkowym w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy, skutkuje utratą prawa do opodatkowania liniowego.

W przypadku wyboru opodatkowania w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych - jak wskazuje Małgorzata Borkiewicz- Liszka - podstawę opodatkowania stanowi przychód, bez pomniejszania o koszty jego uzyskania.

Stawki ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych wynoszą w szczególności:

● 20 proc. przychodów osiąganych w zakresie wolnych zawodów,

● 17 proc. przychodów z tytułu niektórych rodzajów działalności usługowej,

● 8,5 proc. od przychodów z działalności usługowej,

● 5,5 proc. od przychodów z działalności wytwórczej i budowlanej,

● 3,0 proc. od przychodów z działalności usługowej w zakresie handlu.

Nasza rozmówczyni z krakowskiej izby zastrzega, że z formy opodatkowania ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych nie mogą korzystać przedsiębiorcy:

1) opłacający podatek w formie karty podatkowej,

2). korzystający, na podstawie odrębnych przepisów, z okresowego zwolnienia od podatku dochodowego,

3) osiągający w całości lub w części przychody z tytułu:

● prowadzenia aptek,

● działalności w zakresie udzielania pożyczek pod zastaw (prowadzenie lombardów),

● działalności w zakresie kupna i sprzedaży wartości dewizowych,

● prowadzenia działalności w zakresie wolnych zawodów innych niż ustawowo określone,

● wykonywania usług wymienionych w załączniku nr 2 do ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym,

● działalności w zakresie handlu częściami i akcesoriami do pojazdów mechanicznych,

4) wytwarzający wyroby opodatkowane podatkiem akcyzowym, na podstawie odrębnych przepisów, z wyjątkiem wytwarzania energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii,

5) podejmujący wykonywanie działalności w roku podatkowym po zmianie działalności wykonywanej:

a) samodzielnie na działalność prowadzoną w formie spółki z małżonkiem,

b) w formie spółki z małżonkiem na działalność prowadzoną samodzielnie przez jednego lub każdego z małżonków,

c) samodzielnie przez małżonka na działalność prowadzoną samodzielnie przez drugiego małżonka,

- jeżeli małżonek lub małżonkowie przed zmianą opłacali z tytułu prowadzenia tej działalności podatek dochodowy na ogólnych zasadach,

6) rozpoczynający działalność samodzielnie lub w formie spółki, jeżeli podatnik lub co najmniej jeden ze wspólników, przed rozpoczęciem działalności w roku podatkowym lub w roku poprzedzającym rok podatkowy, wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres działalności podatnika lub spółki.

Wybór tej formy opodatkowania wiąże się również z utratą określonych przywilejów podatkowych, np. do wspólnego opodatkowania małżonków.

- W 2010 roku ryczałt od przychodów ewidencjonowanych mogą opłacać podatnicy, którzy w 2009 roku uzyskali przychody z działalności gospodarczej w wysokości nieprzekraczającej 150 tys. euro (633 420 zł) - przypomina Małgorzata Borkiewicz-Liszka.

Podkreśla też, że podatnicy, którzy wybiorą opodatkowanie ryczałtem, są zobowiązani do stosowania tej formy przez cały rok podatkowy (chyba że nastąpi utrata prawa do opodatkowania w tej formie, np. wykonanie czynności, która według ustawy nie może być opodatkowana w sposób zryczałtowany).

Zawiadomienie o wyborze formy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych powinno być złożone naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu według miejsca zamieszkania przedsiębiorcy, niezależnie, czy prowadzi on jednoosobową działalność gospodarczą czy też działalność jest prowadzona w formie spółki cywilnej lub spółki jawnej (każdy przedsiębiorca składa odrębne zawiadomienie).

Zryczałtowany podatek dochodowy w formie karty podatkowej mogą płacić podatnicy prowadzący działalność: usługową lub wytwórczo-usługową, gastronomiczną, w zakresie usług transportowych, w zakresie sprzedaży posiłków domowych w mieszkaniach, w wolnych zawodach, polegającą na świadczeniu usług w zakresie ochrony zdrowia ludzkiego i usług weterynaryjnych, w zakresie opieki domowej nad dziećmi i osobami chorymi, w zakresie usług edukacyjnych, polegającą na udzielaniu lekcji na godziny.

Muszą jednak - jak zastrzega Małgorzata Borkiewicz-Liszka - spełniać wiele warunków dotyczących głównie zakresu prowadzonej działalności oraz zatrudnianych osób. W wielu przypadkach, aby płacić kartę, trzeba działalność wykonywać jednoosobowo lub nie korzystać przy jej prowadzeniu z usług osób niezatrudnionych przez siebie na podstawie umowy o pracę oraz z usług innych przedsiębiorstw i zakładów, chyba że chodzi o usługi specjalistyczne. Ponadto podatnik nie może prowadzić, poza jednym z rodzajów działalności wymienionych w art. 23 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym, innych rodzajów działalności gospodarczej, a małżonek podatnika nie może prowadzić działalności w tym samym zakresie. Podatnik nie może również wytwarzać wyrobów opodatkowanych podatkiem akcyzowym.

Osoba samozatrudniona utraci status przedsiębiorcy, gdy odpowiedzialność wobec osób trzecich za rezultat czynności oraz ich wykonywanie ponosi zlecający, są one wykonywane pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego te czynności, a samozatrudniony nie ponosi ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością

Podatnicy są zobowiązani, bez wezwania, wpłacać w ciągu roku podatkowego zaliczki na podatek dochodowy

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl