Jak rozliczyć zwrócone świadczenia, a także nietypowe przychody

Jednym z odliczeń od dochodu jest zwrot nienależnie pobranych świadczeń, które uprzednio zwiększały dochód podlegający opodatkowaniu (w kwotach uwzględniających podatek), jeżeli nie zostały one potrącone przez płatnika. Odliczenie to wykazuje się w załączniku PIT/O w pozycjach 19 (podatnik) i 20 (małżonek podatnika), a następnie jedną kwotą stanowiącą sumę wszystkich odliczeń od dochodu podlegającego opodatkowaniu PIT przenosi do właściwego zeznania podatkowego. Podstawę do takiego odliczenia daje przepis art. 26 ust. 1 pkt 5 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 30.; dalej ustawa o PIT).

Dokonując takiego odliczenia, należy zwrócić uwagę na istotną okoliczność. Odliczenia dokonuje się tylko wówczas, gdy nie zrobił tego płatnik. Jest to o tyle istotne, że zgodnie z dyspozycją art. 34 ust. 10 ustawy o PIT, jeżeli podatnik dokonał zwrotu nienależnie pobranych emerytur i rent lub zasiłków z ubezpieczenia społecznego, rent strukturalnych, rent socjalnych, świadczeń przedemerytalnych, zasiłków przedemerytalnych, otrzymanych bezpośrednio z tego organu, a obowiązek poboru zaliczek przez ten organ trwa - organ rentowy odejmuje od dochodu kwoty zwrotów dokonanych w roku podatkowym przy ustalaniu wysokości zaliczek oraz w rocznym obliczeniu dochodu, zamieszczając na tym rozliczeniu odpowiednie informacje.

Co więcej, jeżeli podatnik otrzymał bezpośrednio od tego organu zwrot uprzednio zapłaconej i odliczonej składki na ubezpieczenie zdrowotne, a obowiązek poboru zaliczek przez ten organ trwa - organ rentowy w rocznym obliczeniu podatku sporządzanym za rok, w którym dokonał zwrotu składki, dolicza do podatku kwotę tej składki.

Informacja o zwróconych i odliczonych w związku z tym kwotach zawarta jest w pozycji 37 formularza PIT-40A/PIT-11A. Natomiast zwrot uprzednio zapłaconej i odliczonej składki organ wykazuje w pozycji 39 tego formularza.

Podobne zasady z mocy art. 41b ustawy o PIT dotyczą także innych niż organ rentowy płatników. Przepis ten przewiduje bowiem, że w przypadku, gdy podatnik dokonał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, które uprzednio zwiększyły dochód podlegający opodatkowaniu, przy ustalaniu wysokości podatku (zaliczek) płatnicy, o których mowa w art. 31, 33, 35 i 41, odejmują od dochodu kwotę dokonanych zwrotów, łącznie z pobranym podatkiem (zaliczką). Wymienionymi w tym przepisie płatnikami są: zakłady pracy (m.in. osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej zatrudniające osoby fizyczne na podstawie stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej lub spółdzielczego stosunku pracy, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego wypłacane przez zakłady pracy); rolnicze spółdzielnie produkcyjne oraz inne spółdzielnie zajmujące się produkcją rolną, osoby prawne i ich jednostki organizacyjne, które dokonują wypłaty emerytur i rent z zagranicy; jednostki organizacyjne uczelni, placówki naukowe, zakłady pracy oraz inne jednostki organizacyjne wypłacające stypendia; organy zatrudnienia; biura terenowe Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; areszty śledcze oraz zakłady karne; spółdzielnie; oddziały Wojskowej Agencji Mieszkaniowej; centrum integracji społecznej; osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, osoby prawne i ich jednostki organizacyjne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej dokonujące wypłat m.in. z tytułu wynagrodzeń za umowy zlecenia i o dzieło.

Zwracane świadczenia mogą mieć natomiast różny charakter. Może to być zarówno nienależnie pobrane wynagrodzenie, honorarium czy premia, jak i np. umorzona przez zakład pracy pożyczka, umorzenie której następnie z określonych powodów cofnięto.

Oczywiście reguły te nie mają zastosowania w przypadku gdy odpowiedni organ występujący w charakterze płatnika uwzględni takie odliczenie w informacji PIT-40A/PIT-11A, a po jej otrzymaniu podatnik zdecyduje się dokonać samodzielnego rozliczenia (np. złożyć zeznanie razem z małżonkiem). Wówczas, mimo że teoretycznie odliczenie zostało uwzględnione przez płatnika, podatnik powinien wykazać je w oparciu o otrzymany PIT-40A w załączniku PIT/O do składanego samodzielnie zeznania.

W zeznaniu za 2009 rok odliczeniu podlegają zarówno zwroty dokonane w roku podatkowym, jak i w latach 2005-2008 (w części, w jakiej nie znalazły pokrycia w dochodzie za te lata). Zgodnie z art. 26 ust. 7h ustawy o PIT - w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2004 r. - kwota dokonanych w roku podatkowym zwrotów nienależnie pobranych świadczeń, przekraczająca kwotę dochodu, może być odliczona od dochodu uzyskanego w najbliższych kolejno po sobie następujących 5 latach podatkowych.

Warto jeszcze zwrócić uwagę na dwa inne odliczenia, których dokonuje organ rentowy. Po pierwsze, w przypadku przyznania podatnikowi prawa do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty socjalnej, renty rodzinnej, renty strukturalnej lub zasiłków z ubezpieczenia społecznego, za okres, za który podatnik pobierał świadczenie z innego organu rentowego w wysokości uwzględniającej zaliczkę na podatek i składkę na ubezpieczenie zdrowotne - organ rentowy odejmuje te kwoty od przyznanego świadczenia w rocznym obliczeniu podatku, zamieszczając na tym rozliczeniu odpowiednie informacje.

Po drugie, w przypadku przyznania podatnikowi prawa do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty socjalnej, zasiłków z ubezpieczenia społecznego lub renty rodzinnej, za okres, za który podatnik pobierał zasiłek, dodatek szkoleniowy, stypendium albo inne świadczenie pieniężne z tytułu pozostawania bez pracy, albo zasiłek przedemerytalny lub świadczenie przedemerytalne, pobrane z tego tytułu kwoty w wysokości uwzględniającej zaliczkę na podatek i składkę na ubezpieczenie zdrowotne - organ rentowy odejmuje od przyznanego świadczenia w rocznym obliczeniu podatku, zamieszczając na tym rozliczeniu odpowiednie informacje.

Podatnik otrzymał od zakładu pracy pożyczkę na budowę domu z odroczonym o dwa lata terminem płatności. Po roku zakład zmuszony był jednak rozwiązać z tym pracownikiem umowę o pracę. W zawartym porozumieniu zakład zobowiązał się umorzyć pożyczkę, jeśli podatnik nie znajdzie innej pracy w ciągu roku. Po roku podatnik złożył oświadczenie, że nowej pracy nie znalazł. Zakład pożyczkę umorzył. Dwa miesiące później były pracodawca podatnika dowiedział się, że podatnik już w miesiąc po utracie pracy podpisał z innym pracodawcą nową umowę. W związku z tym zażądał zwrotu umorzonej wcześniej pożyczki z powodu niedotrzymania warunków umowy. Pod groźbą procesu sądowego podatnik pieniądze ostatecznie zwrócił. W takiej sytuacji z uwagi na to, że umorzone pożyczki stanowią przychód podlegający opodatkowaniu, po dokonaniu zwrotu podatnik ma prawo w rozliczeniu za rok, w którym zwrot nastąpił, odliczyć od dochodu zwróconą kwotę. Warunkiem jest oczywiście to, by wcześniej podatnik wykazał taką umorzoną pożyczkę jako zwój przychód w zeznaniu składanym za rok, w którym umorzenie nastąpiło. Jeśli założymy, że umorzenie nastąpiło w 2008 roku, umorzona kwota zwiększała przychody podatnika w zeznaniu składanym za ten rok. Gdy teraz zwrot następuje w roku 2009, odliczenia będzie można dokona w zeznaniu składanym za rok 2009. Kwotę odliczenia stanowi suma umorzenia uwzględniająca pobrany podatek.

Krystyna Górczak

dgp@infor.pl

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 30).