Jak rozliczyć ulgę prorodzinną

W rozliczeniach podatkowych za 2009 rok podatnicy mogą korzystać z tych samych ulg i odliczeń, które miały zastosowanie przy wypełnianiu PIT za rok wcześniejszy. Jedną z takich ulg jest odliczana od podatku ulga prorodzinna, która ze względu na znaczną wysokość (ponad 1000 zł na każde dziecko) pozwalała znacznie obniżyć należności wobec fiskusa, a nawet je wyzerować.

Wysokość ulgi za cały 2009 rok wynosi 1112,04 zł, ale taką kwotę odliczą tylko ci podatnicy, którzy przez cały rok spełniali określone kryteria. Co więcej, nawet podatnik, który wszystkie wymogi spełnia, w pewnych sytuacjach będzie uprawniony tylko do odliczenia częściowego. Stanie się tak, jeżeli jego pełnoletnie dziecko w trakcie roku przestało spełniać warunki do objęcia odliczeniem. Są to konsekwencje zmiany art. 27f ustawy o PIT regulującego ulgę prorodzinną. W stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2009 r. przysługuje ona rodzicom, rodzinom zastępczym oraz innym opiekunom prawnym. Obecnie ulga ma formę odliczenia miesięcznego.

Nowe przepisy skutkują tym, że ulgę tylko za część roku odliczą wszyscy podatnicy, którzy w 2009 roku zostali rodzicami. Ulgę odliczają za miesiące wykonywania władzy rodzicielskiej, wliczając w to miesiąc narodzin dziecka. Przykładowo na dziecko urodzone 31 sierpnia przysługuje ulga za miesiące: sierpień-grudzień, czyli w kwocie 463,35 zł (5 x 92,67 zł). Rodzice powinni zapamiętać, że przy obliczaniu wysokości ulgi przyjmują pełną kwotę 92,67 zł za miesiąc narodzin dziecka, bez względu na to, którego dnia miesiąca dziecko przyszło na świat. Mechanizm miesięcznego odliczenia odpowiednio stosują również podatnicy, którzy w trakcie 2009 roku zostali rodzicami zastępczymi lub opiekunami prawnymi dziecka.

Od zasady, że ulgę odlicza się za każdy miesiąc wykonywania władzy rodzicielskiej, sprawowania funkcji rodziny zastępczej lub opieki prawnej, jest jeden wyjątek. Zachodzi on w sytuacji, gdy w ciągu miesiąca zmieniła się forma opieki nad dzieckiem, np. dziecko pod koniec miesiąca zostało zabrane od rodziców i umieszczone w rodzinie zastępczej. W takiej sytuacji prawo do ulgi za ten miesiąc zachowują zarówno rodzice, jak i rodzice zastępczy. Żeby jednak odliczenia się nie zdublowały, każdy z podatników może odliczyć ulgę za każdy dzień sprawowania pieczy nad dzieckiem w wysokości 3,09 zł (92,67/30).

W związku z koniecznością zapewnienia dziecku opieki zastępczej 15 marca 2009 r. na wniosek rodziców zostało ono umieszczone w rodzinie zastępczej, na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej między rodziną zastępczą a starostą. Podatnik, który sprawował opiekę poprzez pełnienie funkcji rodziny zastępczej na podstawie orzeczenia sądu lub umowy zawartej ze starostą, może odliczyć ulgę prorodzinną. Za marzec prawo do ulgi mają zarówno rodzice, jak i rodzina zastępcza. Rodzice odliczają za ten miesiąc ulgę za 14 dni, a rodzina zastępcza za 17 dni.

Odliczenie częściowe lub całkowita utrata prawa do ulgi często wystąpi w przypadku dzieci pełnoletnich. Wynika to z tego, że wprowadzony mechanizm miesięcznego wyliczania ulgi stosuje się odpowiednio do podatników utrzymujących pełnoletnie dzieci. W tym jednak przypadku utrata części lub całości ulgi będzie konsekwencją niespełnienia warunków do odliczenia po stronie dziecka. Odliczeniem objęte są dwie grupy dzieci pełnoletnich. Po pierwsze dzieci, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną. W tym przypadku ulga przysługuje bez względu na wiek. Jeżeli zatem z jakiegokolwiek powodu prawo do otrzymywania świadczeń przez pełnoletnie dziecko niepełnosprawne ustało w trakcie roku, to od następnego miesiąca ulga nie przysługuje.

Podatniczka wychowuje dwóch synów. Jeden w lipcu 2009 r. ukończył 18 lat i od tego czasu się nie uczy. Drugi syn skończył w maju 25 lat i przez cały rok studiował. Podatniczka odliczy ulgę na obu synów, w następującej wysokości: młodszy syn jest objęty ulgą za siedem miesięcy, gdyż w lipcu stał się pełnoletni i przez resztę roku nie spełniał warunku nauki; natomiast starszy syn objęty jest ulgą tylko za pięć miesięcy 2009 r., tj. do czasu ukończenia 25 lat, mimo że nadal się uczy.

Drugą grupą dzieci pełnoletnich, które zostały objęte ulgą, są dzieci do ukończenia 25 lat, uczące się w szkołach, w tym również za granicą. Ulga przysługuje za każdy miesiąc, w którym podatnik utrzymywał pełnoletnie dziecko do ukończenia przez nie 25 roku życia, pod warunkiem że dziecko się uczy. W przypadku zakończenia nauki przed upływem 25 roku życia ulga nie będzie przysługiwała za okres przypadający po ukończeniu nauki. Rodzice mogą mieć wątpliwość, do którego momentu są uprawnieni, aby dokonać odliczenia. Przepisy nie regulują wprost kwestii zaprzestania odliczenia w związku z ukończeniem przez dziecko 25 lat lub nauki w szkole. Wydaje się, że prawo do ulgi powinno przysługiwać jeszcze za ten miesiąc, w którym takie zdarzenie nastąpiło.

Odrębnie ustawodawca uregulował przypadki, gdy dziecko zawiera związek małżeński lub trafia do placówki zapewniającej całodobowe utrzymanie.

W tych sytuacjach ulga prorodzinna nie przysługuje, poczynając już od miesiąca kalendarzowego, w którym takie zdarzenie nastąpiło. Oznacza to, że na dziecko, które np. we wrześniu wzięło ślub, ulga przysługuje wyłącznie do sierpnia.

Ulga prorodzinna nie przysługuje, począwszy od miesiąca kalendarzowego, w którym dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Są to następujące placówki: dom pomocy społecznej, placówka opiekuńczo-wychowawcza, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, szkoła wojskowa lub inna szkoła, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie.

Na prawo do odliczenia na dziecko pełnoletnie do ukończenia 25 lat wpływają uzyskiwane przez nie dochody. Przekroczenie limitu dozwolonych przez ustawodawcę dochodów skutkuje utratą prawa do ulgi. Nie ma możliwości jej odliczenia proporcjonalnego, tj. tylko za tę część roku, w której dziecko dochodu nie uzyskało. Limit dochodów wynosi 3089 zł i wlicza się do niego dochody podlegające opodatkowaniu według skali podatkowej oraz dochody z papierów wartościowych.

Tak jak w poprzednich latach bez wpływu na ulgę prorodzinną pozostaje renta rodzinna.

Ponadto nie można odliczyć ulgi na dziecko, do którego zastosowanie miały przepisy o podatku zryczałtowanym, liniowym lub tonażowym. Nie dotyczy to opodatkowania ryczałtem ewidencjonowanym przychodów z umów najmu, dzierżawy i innych o podobnym charakterze.

Limitowane dochody dzieci należy rozumieć jako dochody obliczone jako różnica pomiędzy przychodami a kosztami ich uzyskania, bez odliczania składek na ubezpieczenia społeczne.

Składki te, określone w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, nie są odliczane przy ustalaniu dochodu dziecka, który decyduje o prawie do ulgi, czyli kwoty 3089 zł. Przy ustalaniu dochodów dzieci pod kątem prawa do ulgi prorodzinnej nie uwzględnia się jakichkolwiek wydatków wymienionych w art. 26 ust. 1 ustawy o PIT (np. składek na ubezpieczenia społeczne, wydatków na cele rehabilitacyjne, wydatków z tytułu użytkowania internetu).

Problemy z odliczeniem ulgi na dzieci małoletnie mogą mieć byli małżonkowie oraz rodzice żyjący w separacji. Zasada jest taka, że jeśli oboje rodzice wykonują władzę rodzicielską, to oboje odliczają ulgę od swojego podatku. Nie obowiązuje już przepis przyznający ulgę temu rodzicowi, u którego dziecko zamieszkuje. Prawa do odliczenia nie mają jedynie rodzice, których władza rodzicielska została odebrana lub zawieszona.

Jeżeli oboje zachowali pełnię władzy rodzicielskiej (dotyczy to zarówno byłych małżonków, jak i rodziców pozostających w wolnych związkach), to przysługującą im wspólnie kwotę ulgi odliczają od podatku w częściach równych lub w dowolnej proporcji przez nich ustalonej.

Jeśli w wyniku orzeczenia sądu zostanie wskazane, który z rodziców wykonuje władzę rodzicielską, to wyłącznie jemu przysługuje prawo do ulgi na dziecko małoletnie.

magdalena.majkowska@infor.pl

Art. 27f ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).