Jak uniknąć błędów, wypełniając PIT-38

W deklaracji PIT-38 wykazuje się zazwyczaj przychody z inwestycji giełdowych związanych z obrotem papierami wartościowymi czy instrumentami pochodnymi, ale również inne rodzaje przychodów (w tym przychody, które powinny zostać opodatkowane ryczałtowo przez płatnika, a od których płatnik nie pobrał tego podatku).

Formularz PIT-38 przeznaczony jest w szczególności do rozliczenia przychodów z następujących źródeł:

● z odpłatnego zbycia:

- papierów wartościowych,

- pożyczonych papierów wartościowych (sprzedaż krótka),

- pochodnych instrumentów finansowych oraz realizacji praw z nich wynikających,

- udziałów w spółkach mających osobowość prawną;

● z objęcia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną albo wkładów w spółdzielniach w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część.

Od tego rodzaju dochodów należy zapłacić 19-proc. podatek dochodowy. Wykazuje się je w zeznaniu składanym do 30 kwietnia 2011 r. W 2011 roku, 30 kwietnia wypada w sobotę, a więc ostatnim dniem na złożenie zeznania będzie 2 maja 2011 r. (zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej, jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy). Do tego dnia trzeba też wpłacić należny 19-proc. podatek, wynikający z obliczeń dokonanych w zeznaniu podatkowym.

W zeznaniu PIT-38 rozlicza się uzyskane dochody i poniesioną stratę m.in. z inwestycji giełdowych (np. z akcji, obligacji, certyfikatów inwestycyjnych i innych papierów wartościowych notowanych na giełdzie, a także z instrumentów pochodnych, w tym transakcji dokonywanych na rynku walutowym).

W tej deklaracji rozlicza się również dochody i straty z odpłatnego zbycia papierów wartościowych dokonywanych poza rynkiem giełdowym oraz odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną. Przy wypełnianiu zeznania podatnik zazwyczaj przenosi dane, które są wyszczególnione w informacji PIT-8C. Informację tę wystawiają instytucje finansowe - banki, domy maklerskie, które mają obowiązek przesłać te informacje do podatnika do końca lutego 2011 r.

Inwestor, który poniósł straty ze sprzedaży akcji w latach poprzednich, może je zsumować i pomniejszyć dochód za 2010 rok, kiedy sprzedał akcje z zyskiem.

W ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) została przyjęta zasada, że o wysokość straty z kapitałów pieniężnych można obniżyć dochód uzyskany z tego źródła w najbliższych kolejno po sobie następujących 5 latach podatkowych. Wysokość obniżenia w którymkolwiek z tych lat nie może jednak przekroczyć 50 proc. kwoty tej straty.

Dochody wykazane w zeznaniu PIT-38 z tytułu inwestycji w akcje czy instrumenty pochodne (poz. 27) mogą zostać obniżone o maksymalnie 50 proc. kwot strat (poz. 29) wykazanych w poprzednich zeznaniach podatkowych. Warunkiem jest jednak, że 50-proc. kwota straty z akcji wykazana w bieżącym zeznaniu nie może przekroczyć kwoty dochodu wykazanej w poz. 27. Straty z lat poprzednich podlegają łączeniu i mogą być rozliczane dowolnie w ramach 50-proc. limitu rocznego.

Podatnicy mają obowiązek rozliczać osiągnięte w danym roku zarówno dochody, jak i straty i złożyć deklarację do urzędu skarbowego.

Jeśli więc podatnik nie złożył zeznania PIT-38 za 2008 rok i tym samym nie wykazał poniesionej straty, to stracił prawo do rozliczenia tej straty w latach kolejnych. Podstawą do odliczenia strat z lat poprzednich są właśnie poprzednie deklaracje podatkowe.

Podatnik może jednak złożyć to zaległe zeznanie po terminie z uzasadnieniem powodu, dla którego nie złożył zeznania podatkowego za 2008 rok. Dopiero wtedy, gdy złoży to zaległe zeznanie, będzie mógł ją odliczyć w bieżącym zeznaniu.

Problem w rozliczeniu podatkowym może stanowić dla inwestorów opodatkowanie przychodów uzyskanych na zagranicznych giełdach papierów wartościowych.

Inwestor, który w 2010 roku obracał papierami wartościowymi lub instrumentami pochodnymi notowanymi na giełdach zagranicznych ma obowiązek ich rozliczenia w PIT-38. Przy rozliczeniu dochodów uzyskiwanych poza Polską zastosowanie będą mieć odpowiednie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Jednak niezależnie od tego, czy Polska podpisała z danym krajem umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania, w odniesieniu do rozliczenia dochodów z papierów wartościowych i instrumentów pochodnych, w przepisach o PIT przyjęte zostały pewne zasady rozliczeniowe.

I tak w przypadku, gdy polski inwestor uzyskuje dochody zarówno z polskiej, jak i z giełdy zagranicznej, to dochody te łączy się i od podatku obliczonego od łącznej sumy dochodów odlicza się kwotę równą podatkowi dochodowemu zapłaconemu za granicą. Odliczenie to nie może jednak przekroczyć tej części podatku obliczonego przed dokonaniem odliczenia, która proporcjonalnie przypada na dochód uzyskany za granicą. Taką samą zasadę stosuje się w odniesieniu do inwestora polskiego uzyskującego tego rodzaju dochody wyłącznie poza granicami Polski.

W rozliczeniu PIT-38 podatnik wykazuje przychody uzyskane za granicą w części C w poz. 23 - 24 (inne przychody), natomiast kwotę podatku zapłaconego za granicą w części D w poz. 33, podając przy tym w poz. 31 stawkę podatku wynikającą z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Oprócz tego uzyskany za granicą dochód, jak również całkowity zapłacony tam podatek, należy wykazać w dołączonym do zeznania formularzu PIT/ZG w części C.3. Załącznik PIT/ZG składa się odrębnie dla każdego państwa uzyskania dochodu.

Przychody uzyskane w walutach obcych z odpłatnego zbycia udziałów przelicza się na złote według kursu średniego walut obcych ogłaszanego przez NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu. W sposób analogiczny przeliczyć należy koszty uzyskania przychodów poniesione w walutach obcych (cena zakupu udziałów). Wydatki te przelicza się na złote według kursu średniego ogłaszanego przez NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień poniesienia kosztu.

Przychody giełdowe są odrębnym źródłem przychodów. Nie łączy się ich z dochodami opodatkowanymi na zasadach ogólnych, tj. według skali podatkowej, jak również według liniowej stawki podatkowej przy prowadzeniu działalności gospodarczej.

W szczególności opodatkowanie dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych, i z realizacji praw z nich wynikających, reguluje odrębnie art. 30b ust. 1 ustawy o PIT (19-proc. stawka podatku dochodowego).

Przepisu tego nie stosuje się jednak, jeżeli dana czynność zaliczana do katalogu przychodów z kapitałów pieniężnych następuje w wykonywaniu działalności gospodarczej. Jeśli więc podatnik prowadzi działalność gospodarczą, a jednym z jej przedmiotów jest nabywanie i zbywanie udziałów, akcji lub innych papierów wartościowych, to dochód z tego tytułu należy traktować jako dochód, którego źródłem jest pozarolnicza działalność gospodarcza. W takim przypadku przedsiębiorca będzie rozliczał tego typu przychody i koszty zgodnie z regułami opodatkowania właściwymi dla rozliczenia dochodów z działalności gospodarczej.

Jednak w ocenie organów podatkowych, jeżeli przedmiotem działalności przedsiębiorcy nie jest inwestowanie w instrumenty finansowe, natomiast nadwyżki pieniężne inwestuje on na rynku kapitałowym, to uzyskany w ten sposób przychód stanowić będzie przychód z kapitałów pieniężnych opodatkowany odrębną 19-proc. stawką podatku. W takim przypadku będzie on musiał rozliczyć te przychody w zeznaniu PIT-38, a nie w deklaracji PIT-36 czy PIT-36L.

Zgodnie ze stanowiskiem urzędów skarbowych przychody osób fizycznych uzyskane z transakcji giełdowych, jeśli nie są przedmiotem działalności gospodarczej podatnika, rozliczane są odrębnie od przychodów firmowych, w sposób właściwy dla rozliczenia przychodów z kapitałów pieniężnych, tj. w PIT-38, a nie w PIT-36.

Dochody z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych oraz realizacji praw z nich wynikających opodatkowane są 19-proc. stawką. Dochodów tych nie łączy się z dochodami opodatkowanymi według progresywnej skali podatkowej, jak również z dochodami z działalności gospodarczej opodatkowanymi w sposób liniowy.

W tej kwestii często jednak dochodzi do sporów podatników z fiskusem. Zdaniem podatników, a także zgodnie z niektórymi orzeczeniami sądów administracyjnych, aby przychody giełdowe mogły być rozliczane łącznie z przychodami firmowymi, nie powinien decydować formalny wpis do ewidencji działalności gospodarczej, ale faktyczne działania i czynności podatnika zmierzające do osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów firmowych. W tym przypadku najlepiej, jeśli podatnik wystąpi do ministra finansów o indywidualną interpretację podatkową.

Podatnicy powinni pamiętać, że nie wszystkie rodzaje przychodów mające charakter należności kapitałowych (np. odsetek) trzeba wykazywać w rocznym zeznaniu podatkowym. Niektóre przychody są rozliczane przez płatnika, tj. najczęściej bank lub towarzystwo funduszy inwestycyjnych. I tak płatnicy pobierają zryczałtowany 19-proc. podatek dochodowy od dochodów m.in. z następujących źródeł:

● z odsetek od pożyczek, z wyjątkiem gdy udzielanie pożyczek jest przedmiotem działalności gospodarczej,

● z odsetek i dyskonta od papierów wartościowych (np. obligacji),

● z odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku podatnika lub w innych formach oszczędzania, przechowywania lub inwestowania, prowadzonych przez podmiot uprawniony na podstawie odrębnych przepisów, z wyjątkiem środków pieniężnych związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą,

● z dywidend i innych przychodów z tytułu udziału w zyskach osób prawnych,

● od dochodu z tytułu udziału w funduszach kapitałowych.

Dochody z zagranicy i zapłacony podatek wykazuje się po przeliczeniu na złote

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).