Jedno postanowienie stwierdza niewypłacalność

Przedsiębiorca wykonał prace zgodnie z zawartą umową o roboty budowlano-montażowe. Strony podpisały protokoły odbioru i na ich podstawie podatnik wystawił trzy faktury. Należności nie zostały uiszczone. Po uprawomocnieniu się nakazu zapłaty do komornika został skierowany wniosek o wszczęcie egzekucji jednej z trzech wierzytelności. Komornik wydał postanowienie o umorzeniu postępowania wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Czy można uznać, że została uprawdopodobniona nieściągalność pozostałych wierzytelności przysługujących wobec tego samego dłużnika?

Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 20 ustawy z 26 lipca 1991 r. o PIT (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.) nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wierzytelności odpisanych jako nieściągalne, z wyjątkiem takich wierzytelności nieściągalnych, które uprzednio zostały zarachowane jako przychody należne, i których nieściągalność została uprawdopodobniona. Warunkiem zaliczenia do kosztów nieściągalnej wierzytelności (w kwocie netto) jest to, aby wierzytelność nie była przedawniona, w momencie powstania była zarachowana jako przychód należny, a jej nieściągalność została udokumentowana w sposób określony w art. 23 ust. 2 ustawy o PIT. Przepis ten wymienia, po pierwsze, postanowienie o nieściągalności, uznane przez wierzyciela, wydane przez właściwy organ postępowania egzekucyjnego. Po drugie, postanowienia sądu o: oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku niewypłacalnego dłużnika, gdy nie wystarcza on na zaspokojenie kosztów postępowania lub umorzeniu postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku, gdy zachodzi wskazana okoliczność, lub ukończeniu postępowania upadłościowego obejmującego likwidację. Po trzecie, protokół sporządzony przez podatnika, stwierdzający, że przewidywane koszty procesowe i egzekucyjne związane z dochodzeniem wierzytelności byłyby równe albo wyższe od jej kwoty. Żaden inny dokument nie może skutecznie udokumentować faktu nieściągalności wierzytelności, umożliwiającego zaliczenie jej do kosztów uzyskania przychodów.

Jeśli podatnik wystąpi o egzekucję jedynie części wierzytelności, postanowienie o nieściągalności tej części powoduje, że całą wierzytelność można uznać za nieściągalną. Zatem dowodem do uznania całej wierzytelności za koszty uzyskania przychodów będzie postanowienie o nieściągalności części tej wierzytelności wydane przez właściwy organ postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z art. 824 par. 1 pkt 3 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.), postępowanie umarza się, jeżeli jest oczywiste, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych.

Ocena, czy wierzytelność będąca przedmiotem roszczeń wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym może być uznana za nieściągalną i zaliczona do kosztów, zależy od istnienia (bądź nie) majątku dłużnika, którego wartość przewyższa koszty egzekucji.

Jeżeli zatem wydane przez komornika postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, dotyczącego jednej z trzech istniejących wierzytelności, zostało wydane na podstawie art. 824 par. 1 pkt 3 k.p.c. jako postanowienie stwierdzające bezskuteczność egzekucji, to podatnik może uznać wszystkie trzy wierzytelności wobec tego samego dłużnika za wierzytelności, których nieściągalność została uprawdopodobniona. Jeżeli nie uległy one przedawnieniu, to w kwocie netto mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów pozarolniczej działalności gospodarczej, najwcześniej w dacie uprawomocnienia się tego postanowienia.

dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z 10 sierpnia 2012 r., nr IPTPB1/415-298/12-2/ASZ

Oprac. Magdalena Majkowska

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2012/170/i02.2012.170.07100040h.802.jpg@RY2@

Jarosław Żemantowski, doradca podatkowy w Kancelarii Ożóg i Wspólnicy

Niewypłacalność dłużnika, stwierdzona postanowieniem organu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi np. na brak majątku dłużnika skutkujący bezskutecznością egzekucji, stanowi stan obiektywny, w równym stopniu dotykający wszystkich wierzycieli takiego dłużnika, jak i wszystkich przysługujących im wierzytelności. Słusznie zatem organ podatkowy uznał, że skutki posiadania przez wierzyciela postanowienia o nieściągalności można rozciągnąć na inne wierzytelności przysługujące podatnikowi wobec tego samego dłużnika. Pamiętać jednak należy, że niewypłacalność dłużnika może być stanem przejściowym i w razie odzyskania jakichkolwiek kwot wierzytelności zaliczonych uprzednio do kosztów konieczne będzie ich opodatkowanie. Nie należy również zwlekać z zaliczeniem do kosztów wierzytelności, których nieściągalność została uprawdopodobniona. Postanowienie organu egzekucyjnego o nieściągalności może stanowić podstawę takiego rozliczenia, tylko gdy można je uznać za odpowiadające stanowi faktycznemu. Wierzytelności, których nieściągalność uprawdopodobniono, powinno się zatem zaliczyć do kosztów w roku, w którym uprawdopodobnienie nastąpiło, najczęściej będzie to rok, w którym uzyskano postanowienie o nieściągalności.