Poradnia podatkowa

● Czy można zamienić bony na gotówkę

● Jak rozliczyć świąteczny wyjazd

● Kiedy pobrać podatek od bonów towarowych

● Czy opodatkować świadczenia dla byłych zatrudnionych

● Jakie są koszty paczek wielkanocnych dla dzieci pracowników

● W jakiej pozycji PIT-11 wykazać pomoc z ZFŚS

● Firma co roku przekazywała pracownikom z okazji świąt wielkanocnych bony towarowe. W 2012 roku pracownicy woleliby zamiast bonów - wypłatę w gotówce. Czy taka zamiana świadczeń jest możliwa? Czy wypłatę gotówki z funduszu socjalnego można potraktować jako pomoc świąteczną?

Z uwagi na obowiązujące przepisy nie ma przeszkód, aby w 2012 roku zastąpić przekazanie bonów wypłatą gotówki ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (ZFŚS) (w ramach pomocy świątecznej). Co więcej, taka zamiana świadczeń będzie korzystniejsza dla pracowników pod względem podatkowym. Wypłata pracownikom gotówki ze środków ZFŚS zamiast bonów okolicznościowych skorzysta bowiem ze zwolnienia od podatku do wysokości 380 zł w skali roku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 67 ustawy o PIT.

Katalog zwolnień określony w tym przepisie obejmuje świadczenia rzeczowe (np. paczki okolicznościowe) lub pieniężne, otrzymane przez pracownika ze środków ZFŚS lub z funduszy związków zawodowych, wydatkowane na cele działalności socjalnej, o której mowa w przepisach o ZFŚS. Zwolnienie to nie dotyczy jednak bonów, talonów i innych znaków, uprawniających do ich wymiany na towary lub usługi.

Podstawa prawna

Art. 21 ust. 1 pkt 67 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51 poz. 307 z późn. zm.).

Ustawa z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz.U. z 1996 r. nr 70, poz. 335 z późn. zm.).

Odpowiedź na to pytanie zależy od tego, w jaki sposób podmiot, który organizuje tę imprezę, rozpisze jej koszty w fakturze (rachunku) wystawionej pracodawcy.

W przypadku gdy w fakturach wystawionych pracodawcy koszty imprezy wielkanocnej zostaną rozpisane na poszczególnych pracowników, to u każdego z nich powstanie przychód. Jeżeli jednak faktury będą określać jedynie łączną odpłatność na rzecz uczestników świadczeń, to koszt imprezy nie będzie stanowić indywidualnego przychodu w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy o PIT i nie będzie podlegać u pracownika opodatkowaniu podatkiem dochodowym. W takiej sytuacji bowiem nie jest możliwe zindywidualizowanie świadczenia na poszczególnych uczestników imprezy, a zatem nie będzie ono stanowiło dla nich przychodu.

Załóżmy, że przejazd na wyjazdowe spotkanie wielkanocne odbywałby się jednym busem - wówczas byłoby możliwe podzielenie kosztu wynajęcia tego pojazdu na liczbę uczestników. Jeżeli natomiast są to trzy busy o zróżnicowanym standardzie (a tym samym - różnych cenach ich wynajęcia) i jednocześnie nie wiadomo, którym z tych pojazdów będą jechali poszczególni pracownicy, to przyporządkowanie świadczenia konkretnemu pracownikowi nie jest możliwe.

Wspomnieć tutaj należy o jeszcze jednej istotnej kwestii. Otóż organy podatkowe przyjmują, że w razie sfinansowania takiej imprezy pracowniczej (np. wyjazdowego spotkania wielkanocnego) ze środków ZFŚS dane świadczenie powinno być adresowane imiennie do osób biorących w niej udział i jako takie stanowi przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym.

Tak samo anonimowość osób korzystających ze środków ZFŚS zdaje się wykluczać obowiązek stosowania kryteriów socjalnych przy ich przyznawaniu.

Tymczasem Sąd Najwyższy w wyroku z 23 października 2008 r. (sygn. akt II PK 74/08) wyraźnie stwierdził, że kryterium socjalne, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o ZFŚS, odnosi się jedynie do przyznawania ulgowych świadczeń i usług, nie dotyczy ono natomiast innych świadczeń i usług, o których mowa w art. 2 pkt 1 tej ustawy. Działalność w postaci imprez masowych mieści się zaś w pojęciu działalności socjalnej pracodawcy jako rodzaj działalności rekreacyjnej.

Powyższe oznacza, że przy organizowaniu imprez rekreacyjnych w ramach działalności socjalnej pracodawca nie ma obowiązku stosowania kryteriów socjalnych (tj. uzależniania świadczeń i dopłat z ZFŚS od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej).

Podstawa prawna

Art. 12 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Art. 2 pkt 1, art. 8 ust. 1 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz.U. z 1996 r. nr 70, poz. 335 z późn. zm.).

Przychód powstaje w momencie otrzymania bonów przez pracowników (z chwilą postawienia ich do dyspozycji pracownikom). Pracodawca ma zatem obowiązek pobrać zaliczkę na podatek od bonów w momencie, w którym dochód (przychód) zostanie osiągnięty (w opisanym przypadku - 30 marca 2012 r.) i do 20. dnia miesiąca następującego po tym miesiącu pobraną zaliczkę przekazać na rachunek właściwego urzędu skarbowego (czyli do 20 kwietnia 2012 r.).

Przychodem ze stosunku pracy jest nie tylko wynagrodzenie za pracę, ale także każde inne przysporzenie majątkowe uzyskane od pracodawcy, w tym - nieodpłatne świadczenia czy też świadczenia częściowo odpłatne (art. 12 ust. 1 ustawy o PIT). Przychód w postaci wartości świadczeń rzeczowych lub innych świadczeń nieodpłatnych powstaje z chwilą otrzymania świadczenia przez pracownika czy też wykonania świadczenia na jego rzecz.

Przepis art. 21 ust. 1 pkt 67 ustawy o PIT zwalnia wprawdzie od podatku łączną wartość świadczeń rzeczowych i pieniężnych ze środków ZFŚS do wysokości 380 zł rocznie, jednak wyraźnie wyłącza z tego zwolnienia bony, talony i inne znaki, uprawniające do ich wymiany na towary lub usługi, stwierdzając, że nie są one świadczeniami rzeczowymi.

Wartość bonów stanowi zatem dla pracownika przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym jako przychód ze stosunku pracy. Świadczenia te nie są bowiem ani świadczeniami pieniężnymi, ani świadczeniami o charakterze rzeczowym.

Zakład pracy ma obowiązek jako płatnik obliczać i pobierać w ciągu roku zaliczki na podatek dochodowy od osób, które uzyskują od tych zakładów przychody ze stosunku pracy i stosunków pokrewnych (art. 31 ust. 1 ustawy o PIT).

Dochodem są zasadniczo uzyskane w ciągu miesiąca przychody (w rozumieniu art. 12 omawianej ustawy), po odliczeniu kosztów uzyskania przychodów (określonych art. 22 ust. 2 ustawy o PIT) oraz po odliczeniu potrąconych przez płatnika w danym miesiącu składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 ust. 2 tego aktu prawnego).

Przy czym bony towarowe sfinansowane ze środków ZFŚS nie podlegają oskładkowaniu (par. 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia składkowego).

Kwoty pobranych zaliczek na podatek płatnicy przekazują w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano zaliczki, na rachunek urzędu skarbowego, którym kieruje naczelnik urzędu skarbowego właściwy według miejsca zamieszkania płatnika, a jeżeli płatnik nie jest osobą fizyczną - według siedziby bądź miejsca prowadzenia działalności, gdy płatnik nie ma siedziby (art. 38 ust. 1 ustawy o PIT).

Podstawa prawna

Art. 12 ust. 1, art. 21 ust. 1 pkt 67, art. 22 ust. 2, art. 32 ust. 2, art. 38 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Par. 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.).

Firma może byłemu pracownikowi wypłacić świadczenie pieniężne ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych zamiast paczki wielkanocnej. Wypłata ta nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem dochodowym, dopóki wartość wszystkich otrzymanych w 2012 roku świadczeń (rzeczowych, pieniężnych i niepieniężnych, w tym - bonów towarowych) nie przekroczy w skali roku kwoty 2280 zł.

W bieżącym roku wolne od podatku dochodowego są bowiem świadczenia otrzymane przez emerytów i rencistów w związku z łączącym ich poprzednio z zakładami pracy stosunkiem służbowym, stosunkiem pracy lub spółdzielczym stosunkiem pracy, w tym - od związków zawodowych - do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 2280 zł (art. 21 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

Jedynie w odniesieniu do czynnych pracowników otrzymujących świadczenia z ZFŚS ustawodawca wyłączył bony ze świadczeń wolnych od podatku (art. 21 ust. 1 pkt 67 ustawy o PIT).

Jeśli u byłych pracowników powstanie w 2012 roku nadwyżka ponad kwotę 2280 zł, to zakład pracy ma obowiązek pobrać podatek zryczałtowany w wysokości 10 proc. należności (art. 30 ust. 1 pkt 4 oraz art. 41 ust. 4 ustawy o PIT). Przy czym z racji wręczania świadczenia niepieniężnego emeryt lub rencista powinien wpłacić zakładowi pracy kwotę tego podatku (art. 41 ust. 7 pkt 2 omawianej ustawy).

Były pracodawca będzie miał obowiązek wykazać kwoty pobranego zryczałtowanego podatku w deklaracji rocznej PIT-8AR, składanej we właściwym urzędzie skarbowym do końca stycznia roku następującego po roku podatkowym (czyli w opisanym przypadku - do 31 stycznia 2013 r.).

Podstawa prawna

Art. 21 ust. 1 pkt 38, art. 21 ust. 1 pkt 67, art. 30 ust. 1 pkt 4, art. 41 ust. 4 i ust. 7 pkt 2 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51 poz. 307 z późn. zm.).

Odpowiedź na to pytanie zależy od kilku czynników - ważne są źródło finansowania takich paczek (tj. z jakich funduszy zostaną zakupione) oraz sposób, w jaki będą przydzielane.

Firma może uwzględnić w swoich kosztach podatkowych wydatki na nabycie wielkanocnych paczek i bonów świątecznych dla pracowników, ich rodzin oraz osób uprawnionych, jeżeli sfinansuje je ze środków własnych (obrotowych), świadczenie zaś nie będzie miało cech działalności socjalnej w rozumieniu przepisów o ZFŚS.

Kosztami uzyskania przychodów nie są bowiem wydatki pracodawcy na działalność socjalną, o której mowa w przepisach o ZFŚS - poza świadczeniami urlopowymi (art. 23 ust. 1 pkt 42 ustawy o PIT).

Druga ważna kwestia dotyczy rozdziału tych świadczeń między pracowników - jeżeli zostanie dokonany według kryteriów socjalnych, określonych w art. 2 pkt 1 ustawy o ZFŚS, wydatku takiego firma nie będzie mogła zaliczyć do swoich kosztów podatkowych. I to nawet w sytuacji, gdy świadczenia zostaną sfinansowane ze środków własnych pracodawcy.

Wyłączenie zawarte w art. 23 ust. 1 pkt 42 ustawy o PIT nie znajdzie natomiast zastosowania, jeżeli pracodawca sfinansuje świadczenia wielkanocne dla pracowników i ich rodzin ze środków własnych i przekaże je wszystkim pracownikom - bez oceny stopnia ich sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej.

Przyjmuje się, że wydatki ponoszone przez pracodawcę na rzecz pracowników, które wynikają z łączącego ich stosunku prawnego, wykazują związek z prowadzoną przez pracodawcę działalnością i osiąganymi z tego tytułu przychodami, wobec czego mogą być zaliczane do kosztów uzyskania przychodów.

Podstawa prawna

Art. 23 ust. 1 pkt 42 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Art. 2 pkt 1 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz.U. z 1996 r. nr 70, poz. 335 z późn. zm.).

Przychody pracownika ze świadczeń z ZFŚS pracodawca będzie miał obowiązek wykazać w PIT-11 za 2012 rok w pozycji "Przychody ze stosunku pracy (stosunków pokrewnych)" - w tym przypadku źródłem przychodu jest niewątpliwie stosunek pracy (art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT), a nie "inne źródła" (art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 wspomnianej ustawy).

Pracownikiem jest osoba pozostająca w stosunku pracy lub stosunku pokrewnym (art. 12 ust. 4 ustawy o PIT). O zakwalifikowaniu świadczenia jako przychodu ze stosunku pracy decyduje to, czy określone świadczenie może otrzymać wyłącznie pracownik, czy również inna osoba niezwiązana tego rodzaju stosunkiem prawnym. Każda wypłata, którą otrzymuje pracownik w związku ze stosunkiem pracy, stanowi jego przychody z tego źródła.

Istotne jest więc, czy istnieje związek danego świadczenia z istniejącym stosunkiem pracy - a tak właśnie jest w przypadku świadczeń wypłacanych pracownikom ze środków ZFŚS. Fundusz socjalny tworzą bowiem pracodawcy i jest on przeznaczony m.in. na finansowanie działalności socjalnej pracodawcy organizowanej na rzecz osób uprawnionych.

Podstawa prawna

Art. 10 ust. 1 pkt 1 i pkt 9, art. 12 ust. 4, art. 20 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Ważne

Jeżeli podmiot organizujący wyjazdowe spotkanie wielkanocne na zlecenie pracodawcy wystawi fakturę, w której koszt imprezy rozpisze na poszczególnych uczestników, to u każdej z tych osób powstanie przychód podlegający opodatkowaniu. Inaczej w sytuacji, gdy zostanie wystawiona faktura określająca łączną odpłatność na rzecz wszystkich osób korzystających ze świadczenia - wtedy przychód nie powstanie.

Ważne

Firma może uwzględnić w swoich kosztach podatkowych wydatki na nabycie wielkanocnych paczek i bonów towarowych dla pracowników i ich rodzin, jeżeli sfinansuje je ze środków własnych, a świadczenie nie ma cech działalności socjalnej w rozumieniu przepisów o ZFŚS.

Joanna Nowicka