Księgowe wciąż pytają o przeszacowanie wartości środków trwałych

Choć DGP informował o tym problemie na swoich łamach jako pierwszy (m.in. w artykule „27 lat to wciąż zbyt mało. Wyższych odpisów amortyzacyjnych nie będzie” - DGP nr 181 z 19 września 2022 r.), to wpisy na forach sugerują, że nie wszyscy dostrzegli ostatnią zmianę przepisów. Tymczasem na podpis prezydenta czeka ustawa z 7 października 2022 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 2544 - dalej: nowela), która ma odsunąć w czasie obowiązek przeszacowania środków trwałych. Zmieniła ona brzmienie art. 15 ust. 5 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: ustawa o CIT) oraz art. 22o ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT). Wyrazy „w okresie trzech kwartałów w roku poprzedzającym rok podatkowy w stosunku do analogicznego okresu” zastąpiono wyrazami „w okresie dwóch kwartałów oraz w okresie czterech kwartałów danego roku kalendarzowego w stosunku do analogicznych okresów”. Rozporządzenie dotyczące przeszacowania będzie więc wydawane, jeśli wskaźnik wzrostu cen nakładów inwestycyjnych w okresie dwóch kwartałów oraz w okresie czterech kwartałów danego roku kalendarzowego w stosunku do analogicznych okresów roku ubiegłego przekroczy 10 proc. Co ważne, przepisy w nowym brzmieniu stosuje się do wskaźników wzrostu cen nakładów inwestycyjnych ogłaszanych przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, począwszy od 2022 r. (art. 20 ust. 3 noweli). Tym samym - z racji tego, że wskaźnik za dwa kwartały, który został ogłoszony 31 sierpnia br., wynosił 9,8 proc., a więc nie przekroczył 10 proc., a w przepisie jest słowo „oraz” - przeszacowanie środków trwałych na potrzeby podatku dochodowego prawdopodobnie nam w tym roku nie grozi. Prawdopodobnie, bo trzeba pamiętać, że prezes GUS komunikat dotyczący wzrostu cen nakładów inwestycyjnych za trzy kwartały br. powinien wydać do 30 listopada 2022 r. Jeśli zatem znowelizowane przepisy nie weszłyby do tego czasu w życie, a wskaźnik przekroczy 10 proc., to minister finansów będzie musiał wydać rozporządzenie nakładające obowiązek przeszacowania wartości środków trwałych na podstawie dotychczasowych regulacji.

Kierunek zmian wskazuje jednak, że księgowi nie będą musieli zaprzątać sobie głowy przeszacowaniem. Powinni pamiętać tylko o generalnych zasadach prawa bilansowego i podatkowego. A te wskazują dla środków trwałych podejście ostrożnościowe. Nakazują dokonywanie odpisów amortyzacyjnych, a ustawa o rachunkowości (dalej: u.r.) dodatkowo odpisów aktualizacyjnych. Ponadto w art. 28 ust. 1 pkt 1 u.r. wskazano, że nie rzadziej niż na dzień bilansowy dokonuje się obecnie wyceny środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych według cen nabycia lub kosztów wytworzenia pomniejszonych o odpisy amortyzacyjne lub umorzeniowe, a także o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości. Co ważne, u.r. nie przewiduje w swoich przepisach przeszacowania wartości środków trwałych powyżej ich wartości bilansowych. Związane jest to z art. 7 ust. 1 u.r., zgodnie z którym poszczególne składniki aktywów i pasywów wycenia się, stosując rzeczywiście poniesione na ich nabycie (wytworzenie) ceny (koszty), z zachowaniem zasady ostrożności. Należy przy tym pamiętać, że u.r. nie pozwala jednostkom stosującym wyłącznie jej przepisy (bez MSSF) na samodzielne - na podstawie ich decyzji - przeszacowywanie środków trwałych. Jedynie w sytuacji poniesienia nakładów na ulepszenie rzeczowego aktywa trwałego można zwiększyć wartość początkową środka trwałego. Co prawda u.r. w art. 31 ust. 3 wskazuje wyraźnie, że wartość początkowa i dotychczas dokonane od środków trwałych odpisy amortyzacyjne lub umorzeniowe mogą, na podstawie odrębnych przepisów, ulegać aktualizacji wyceny. I tu kluczowe jest właśnie odrębne rozporządzenie ministra finansów. Jego wydanie nakazują przepisy podatkowe. Są one owymi „odrębnymi przepisami” wspomnianymi w art. 31 ust. 3 u.r. Chodzi tu o omawiany już wcześniej art. 15 ust. 5 ustawy o CIT oraz art. 22o ust. 1 ustawy o PIT. Zgodnie z nimi minister właściwy do spraw finansów publicznych określa w drodze rozporządzenia tryb i terminy aktualizacji wyceny: