Obowiązki w zakresie środków trwałych

Oprócz relatywnie nieskomplikowanych czynności, takich jak uzgodnienie kont księgi głównej z rejestrem środków trwałych, jednostka powinna dokonać weryfikacji ich okresu ekonomicznej użyteczności oraz wartości końcowej. Należy również dokonać analizy przesłanek wskazujących na możliwość ewentualnej utraty wartości. Biorąc pod uwagę skalę, czynności te wymagają dobrego zaplanowania i sprawnego wykonania w celu terminowego sporządzania sprawozdania finansowego.

Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej (MSSF) wymagają corocznej weryfikacji okresu ekonomicznej użyteczności i wartości końcowej, natomiast ustawa o rachunkowości wymaga okresowej weryfikacji, przy czym nie definiuje jej częstotliwości.

Zgodnie z par. 51 MSR 16 "Rzeczowe aktywa trwałe" wartość końcową oraz okres użytkowania składnika aktywów weryfikuje się co najmniej na koniec każdego roku finansowego i jeśli oczekiwania różnią się od wcześniejszych szacunków, zmiany ujmuje się jako zmianę wartości szacunkowych zgodnie z MSR 8 "Zasady (polityka) rachunkowości, zmiany wartości szacunkowych i korygowanie błędów."

Ze względu na to, że zmiana okresu ekonomicznej użyteczności stanowi zmianę szacunków, stosuje się podejście prospektywne, czyli skorygowane zostają wartości amortyzacji od momentu, w którym nastąpiła zmiana. W konsekwencji zmiana przewidywanego okresu użytkowania wpływa na koszty amortyzacji zarówno w bieżącym okresie, jak i we wszystkich przyszłych okresach wchodzących w skład okresu użytkowania tego składnika aktywów. Przy czym, zgodnie z par. 39 i 40 MSR 8, należy ujawnić rodzaj i kwotę zmiany wartości szacunkowej, która wywołuje skutki w bieżącym okresie lub która - według przewidywań - takie skutki wywoła w kolejnych okresach, z wyjątkiem tych, dla których niewykonalne w praktyce jest określenie tych skutków. Jeśli liczbowe wyrażenie skutków zmiany wartości szacunkowych dotyczących przyszłych okresów jest niewykonalne w praktyce, ujawnia się to.

W praktyce jednostki dokonują oceny ekonomicznego okresu użytkowania oraz wartości końcowej składnika środków trwałych podczas inwentaryzacji środków trwałych, jak również gdy wystąpią przesłanki świadczące o możliwej zmianie okresu ekonomicznej użyteczności, takie jak:

● istotna modernizacja skutkująca wydłużeniem okresu ekonomicznej użyteczności środka trwałego (np. wymiana turbiny na nowszą technologicznie),

● pojawienie się nowych czynników powodujących nadmierne zużycie lub starzenie się, którego nie uwzględniono w pierwotnych szacunkach (np. dodawanie biomasy do procesu spalania w kotłach, które nie są w pełni przystosowane do takiego paliwa),

● zmiana technologii produkcji lub wprowadzenie istotnych modyfikacji w procesie produkcji.

Znaczne skrócenie ekonomicznego okresu użytkowania składnika środków trwałych może być przesłanką do rozpoznania trwałej utraty wartości.

Analiza środków trwałych w jednostkach sektora energetycznego stanowi jeden z bardziej czasochłonnych obszarów, które należy uwzględnić, planując procedury zamknięcia roku oraz sporządzenia sprawozdania finansowego. Niektóre procesy wymagają zaangażowania działów innych niż księgowość (np. dział techniczny podczas inwentaryzacji oraz w procesie określenia okresu ekonomicznej użyteczności), a nawet podmiotów zewnętrznych (np. rzeczoznawców sporządzających testy na trwałą utratę wartości).

Analizując okres użytkowania oraz wartość końcową składnika aktywów, należy pamiętać, że MSSF wprowadzają obowiązek identyfikacji komponentów środków trwałych. Komponentem jest przede wszystkim taki element środka trwałego, który ma relatywnie istotną wartość i odmienny okres amortyzacji od bazowego środka trwałego, w skład którego wchodzi. Jednak komponentem może być też przegląd techniczny czy okresowy remont o istotnej wartości (kapitalny remont), który jest konieczny, aby urządzenie działało w kolejnych cyklach produkcyjnych.

@RY1@i02/2011/239/i02.2011.239.07100120b.801.jpg@RY2@

Krystyna Palka-Ichas, dyrektor w dziale audytu Deloitte

Krystyna Palka-Ichas

dyrektor w dziale audytu Deloitte