Postępowanie upadłościowe to "Pozostałe koszty operacyjne"

Upadłość układowa ma na celu utrzymanie działalności upadłego i umożliwienie mu dalszego funkcjonowania na rynku poprzez rezygnację wierzycieli z części roszczeń. Procedura przeprowadzenia takiego postępowania została określona w ustawie z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze. Znajomość tejże procedury jest niezbędna dla prawidłowego ujęcia operacji z nią związanych w księgach rachunkowych jednostki objętej układem.

Jednostka z chwilą postawienia w stan likwidacji ma obowiązek zamknięcia ksiąg rachunkowych na dzień poprzedzający dzień postawienia w stan likwidacji oraz ich otwarcia na dzień rozpoczęcia likwidacji. Obowiązek ten wynika z art. 12 ust. 2 pkt 5 ustawy o rachunkowości. Jednak w sytuacji gdy ogłoszona została upadłość z możliwością zawarcia układu, jednostka może nie zamykać i nie otwierać ksiąg rachunkowych. Postępowanie takie jest zgodne z art. 12 ust. 3 ustawy o rachunkowości. Rozpoczęcie postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu nie stanowi bowiem przeszkody do stwierdzenia, że działalność jednostki będzie kontynuowana (art. 29 ust. 3 ustawy o rachunkowości). Nie ma zatem w takiej sytuacji konieczności sporządzania sprawozdania finansowego na dzień poprzedzający postawienie spółki w stan upadłości, czyli na 17 grudnia 2014 r.

Przy sporządzaniu natomiast sprawozdania na koniec planowego okresu sprawozdawczego można przyjąć, iż w przypadku ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu wycena aktywów i pasywów jednostki powinna zostać dokonana zgodnie z art. 28 ustawy o rachunkowości. A więc przy zachowaniu zasady ciągłości i kontynuacji działalności.

Sprawozdanie na koniec roku obrotowego sporządzane jest wg zasad ogólnych. Jeśli jednostka jest podmiotem przekraczającym kryteria wielkościowe określone w art. 64 ust. 1 pkt 4 ustawy o rachunkowości, to jej sprawozdanie jako podmiotu kontynuującego działalność powinno zostać poddane badaniu przez biegłego rewidenta.

Sporządzając sprawozdanie finansowe, nie ma potrzeby tworzenia specjalnych rezerw, chyba że układ wskazuje, iż będzie konieczność poniesienia dodatkowych kosztów związanych z działaniami restrukturyzacyjnymi.

Gospodarcze skutki postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu co do zasady mieszczą się w ogólnym ryzyku prowadzenia działalności gospodarczej oraz pośrednio dotyczą działalności operacyjnej. Należy je zatem odnosić odpowiednio w pozostałe przychody i koszty operacyjne, o ile nie stanowią przychodów bądź kosztów finansowych.

Koszty postępowania upadłościowego obejmować mogą opłaty sądowe oraz wydatki niezbędne do osiągnięcia celu postępowania wymienione w art. 230 ust. 2 prawa upadłościowego i naprawczego, w tym m.in.:

● wynagrodzenia i wydatki nadzorcy sądowego albo zarządcy oraz ich zastępców,

● koszty doręczeń i ogłoszeń.

Zalicza się je do pozostałych kosztów operacyjnych i ujmuje w księgach rachunkowych na koncie "Pozostałe koszty operacyjne".

Wyjątkiem od tej reguły są umorzone w wyniku postępowania układowego zobowiązania dłużnika objęte układem. Zgodnie z art. 36 ust. 2d ustawy o rachunkowości zobowiązania bezwarunkowo umorzone w wyniku postępowania układowego odnoszone są na kapitały (fundusze) własne.

Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na to, że do momentu uprawomocnienia się postanowienia o wykonaniu układu nie jest spełniony warunek bezwarunkowego umorzenia zobowiązań. Zobowiązania jednostki przeznaczone do umorzenia w wyniku układu nie mogą zatem zostać odniesione na kapitał (fundusz) własny przed datą uprawomocnienia się postanowienia sądu o wykonaniu układu. Wartość zobowiązań przewidzianych do umorzenia - na podstawie układu zatwierdzonego przez sąd - wstępnie ujmuje się w księgach rachunkowych dłużnika na koncie "Rozliczenia międzyokresowe przychodów". Dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia przeksięgowuje się je na kapitał własny.

Na dzień rozpoczęcia postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu przedsiębiorstwa mogą, ale zgodnie z art. 36 ust. 4 ustawy o rachunkowości nie mają takiego obowiązku, połączyć w jeden kapitał (fundusz) podstawowy składniki kapitału (funduszu) własnego, zmniejszając go odpowiednio o udziały własne (spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych) i należne wkłady na poczet kapitału, o ile nie wezwano zainteresowanych do ich wniesienia oraz o akcje własne (spółki akcyjne).

dr Katarzyna Trzpioła

Katedra Finansów i Rachunkowości UW

Podstawa prawna

Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 330 ze zm.). Ustawa z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1112 ze zm.).