Ujęcie nabytej wierzytelności wyrażonej w walucie obcej powinno nastąpić w złotych polskich

Umowa cesji wierzytelności uregulowana została w art. 509 par. 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Zgodnie z treścią tego przepisu wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. W myśl art. 510 par. 1 kodeksu cywilnego przelew wierzytelności może odbywać się na podstawie umowy sprzedaży, zamiany, darowizny lub innej umowy zobowiązującej do przeniesienia wierzytelności, a zatem umowa taka może należeć do kategorii umów, które podlegają podatkowi od czynności cywilnoprawnych. Na skutek cesji wierzytelności zmienia się podmiot po stronie wierzyciela, natomiast przedmiot zobowiązania pozostaje ten sam. Jeżeli więc umowa cesji przyjęłaby postać którejkolwiek z umów wskazanych w ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych, to spowoduje obowiązek zapłaty tego podatku.

Zgodnie z art. 1 ust. 4 ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 101, poz. 649 ze zm.; dalej: ustawa) umowa sprzedaży podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych, jeżeli w chwili zawarcia umowy jej przedmiot, np. prawo majątkowe, podlega wykonywaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wówczas nie ma znaczenia, gdzie umowa zostaje zawarta i gdzie mają miejsce zamieszkania (siedzibę) strony umowy.

Umowa sprzedaży będzie również podlegała podatkowi od czynności cywilnoprawnych, jeśli prawo majątkowe będące przedmiotem sprzedaży w chwili jej zawarcia podlega wykonywaniu za granicą oraz nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a czynność została dokonana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Kluczowe zatem jest w tym wypadku określenie miejsca spełnienia świadczenia. Zgodnie z art. 454 par. 1 kodeksu cywilnego, jeżeli miejsce spełnienia świadczenia nie jest oznaczone ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione w miejscu, gdzie w chwili powstania zobowiązania dłużnik miał zamieszkanie lub siedzibę. Jednakże świadczenie pieniężne powinno być spełnione w miejscu zamieszkania lub w siedzibie wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia. Jako że zobowiązanie do zapłaty ceny jest zobowiązaniem do świadczenia pieniężnego, wierzytelność z tytułu sprzedaży udziałów polskiej spółki kapitałowej, która będzie przedmiotem wskazanej we wniosku umowy sprzedaży wierzytelności, będzie mieć charakter pieniężny. W związku z powyższym w świetle art. 454 kodeksu cywilnego świadczenie pieniężne powinno zostać spełnione w miejscu zamieszkania lub siedzibie wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia.

Jeśli umowa cesji podlegałaby PCC, to podstawą opodatkowania byłaby w tym wypadku wartość nabywanej wierzytelności a stawka podatku wyniosłaby 1 proc. Przy czym podstawę opodatkowania stanowi wartość rynkowa, a nie wartość nominalna wierzytelności (art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy). Wartość rynkowa często jest niższa od wartości nominalnej. Obowiązek podatkowy z tytułu zawarcia tej umowy ciąży na kupującym (art. 4 pkt 1 ustawy). W przypadku zawarcia umowy sprzedaży wierzytelności przenoszącej to prawo na kupującego kupujący ma obowiązek, bez wezwania ze strony organu podatkowego, złożyć deklarację w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych oraz obliczyć i wpłacić podatek w terminie 14 dni (art. 10 ust. 1 ustawy).

W kwestii księgowań należy zwrócić uwagę, iż ujęcie w księgach rachunkowych nabytej wierzytelności wyrażonej w walucie obcej powinno nastąpić zgodnie z art. 9 i 30 ust. 2 ustawy z 29 września 1994 r o rachunkowości w złotych polskich. Ze względu na to, iż nie następuje tu fizyczna zamiana waluty na złote, do przeliczenia wierzytelności na dzień jej nabycia należy zastosować kurs średni ogłoszony przez Narodowy Bank Polski w dniu roboczym poprzedzającym transakcję nabycia. Następnie ujęcie otrzymanej zapłaty nastąpi:

wjeśli płatność zostanie dokonana na rachunek prowadzony w PLN - według kursu kupna banku, z którego usług jednostka korzysta,

wjeśli płatność nastąpi na rachunek prowadzony w walucie obcej, niezależnie, czy będzie on rachunkiem prowadzonym w kraju, czy za granicą - według kursu średniego NBP ogłoszonego w dniu roboczym poprzedzającym dzień otrzymania zapłaty.

PRZYKŁAD 1

Bank francuski...

Spółka ABC nabyła od kontrahenta z Francji wierzytelność francuskiego podmiotu o wartości 100 000 euro za 6000 euro. Kurs średni NBP z dnia poprzedzającego nabycie wynosił 4,1890 zł/euro. Strony postanowiły, iż dłużnik zostanie powiadomiony, że zapłata ma nastąpić na rachunek spółki ABC prowadzony we francuskim banku w euro. Kurs średni NBP z dnia poprzedzającego otrzymanie zapłaty wyniósł 4,23zł/euro. Zgodnie z polityką rachunkowości spółka zalicza zysk na nabyciu i rozliczeniu wierzytelności do przychodów finansowych.

@RY1@i02/2014/105/i02.2014.105.00800020b.101.gif@RY2@

Objaśnienia do schematu:

1. PK ujęcie nabycia wierzytelności 100 000 euro x 4,1890zł/euro= 418 900 zł; 60 000 euro x 4,1890 zł/euro = 251 340 zł:

a) 418 900 zł strona Wn konta - Pozostałe rozrachunki z dłużnikiem;

b) 251 340 zł strona Ma konta - Pozostałe rozrachunki z cedentem;

c) 167 560 zł (418 900 zł - 251 340 zł) strona Ma konta - Rozliczenia międzyokresowe przychodów.

2. Wb otrzymanie zapłaty od dłużnika:

a) 423 000 zł (100 000 euro x 4,230zł/euro) strona Wn konta - Rachunek bankowy;

b) 418 900 zł strona Ma konta Pozostałe rozrachunki z dłużnikiem;

c) 4100 zł (423 000 zł - 418 900 zł) strona Ma konta - Przychody finansowe.

3. Rozliczenie przychodów przyszłych okresów w kwocie 167 560 zł: strona Wn konta - Rozliczenia międzyokresowe przychodów, strona Ma konta - Przychody finansowe.

PRZYKŁAD 2

...i polski

Spółka ABC nabyła od kontrahenta z Francji wierzytelność francuskiego podmiotu o wartości 10 000 euro. Kurs średni NBP z dnia poprzedzającego nabycie wynosił 4,1890zł/euro. Strony postanowiły, iż dłużnik zostanie powiadomiony, że zapłata ma nastąpić na rachunek spółki ABC prowadzony w polskim banku w złotych. Kurs średni NBP z dnia poprzedzającego otrzymanie zapłaty wyniósł 4,23zł/euro, natomiast kurs kupna banku z dnia otrzymania zapłaty 4,20zł/euro. Zgodnie z polityką rachunkowości spółka zalicza zysk na nabyciu i rozliczeniu wierzytelności do przychodów finansowych. A PCC zalicza do kosztów zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy o rachunkowości jako kwoty nieistotne.

@RY1@i02/2014/105/i02.2014.105.00800020b.102.gif@RY2@

Objaśnienia do schematu:

1. PK ujęcie nabycia wierzytelności 100 000 euro x 4,1890zł/euro= 418 900 zł; 60 000 euro x 4,1890zł/euro = 251 340 zł:

a) 418 900 zł strona Wn konta - Pozostałe rozrachunki z dłużnikiem;

b) 251 340 zł strona Ma konta - Pozostałe rozrachunki z cedentem;

c) 167 560 zł (418 900 zł - 251 340 zł) strona Ma konta - Rozliczenia międzyokresowe przychodów.

2. Ujęcie podatku PCC w wysokości 4189 zł (1 proc. z 418 900 zł): strona Wn konta - Pozostałe koszty operacyjne, strona Ma konta - Rozrachunki publicznoprawne.

3. WB zapłata PCC w kwocie 4189 zł: strona Wn konta - Rozrachunki publicznoprawne, strona Ma konta - Rachunek bankowy.

4. Wb otrzymanie zapłaty od dłużnika:

a) 420 000 zł (100 000 euro x 4,200 zł/euro) strona Wn konta - Rachunek bankowy;

b) 418 900 zł strona Ma konta - Pozostałe rozrachunki z dłużnikiem;

c) 1100 zł (420 000 zł - 418 900 zł) strona Ma konta - Przychody finansowe.

5. Rozliczenie przychodów przyszłych okresów w kwocie 167 560 zł: strona Wn konta - Rozliczenia międzyokresowe przychodów, strona Ma konta - Przychody finansowe.

@RY1@i02/2014/105/i02.2014.105.00800020b.803.jpg@RY2@

dr Katarzyna Trzpioła  katedra rachunkowości UW

dr Katarzyna Trzpioła

 katedra rachunkowości UW

Podstawa prawna

Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U z 2013 r. poz. 330 ze zm.). Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121).