Zwolnienie z konsolidacji jednostek inwestycyjnych - to dobrowolna ulga czy przymus

Wielu inwestorów, w szczególności z branży finansowej, zwracało uwagę, iż z perspektywy inwestora zarządzającego przede wszystkim wartością godziwą swoich inwestycji  (a nie np. poprzez działalność produkcyjną) informacja o wartości godziwej inwestycji w jednostkach zależnych jest bardziej adekwatna niż konsolidacja poszczególnych składników aktywów i zobowiązań. Innymi słowy, argumentuje się, iż konsolidacja jednostek kontrolowanych przez jednostkę inwestycyjną zmniejsza możliwość porównania poszczególnych inwestycji ujętych w sprawozdaniu finansowym takiej jednostki i że wartość godziwa inwestycji, której zmiany ujmuje się w wyniku finansowym, umożliwia użytkownikom sprawozdań finansowych jednostek inwestycyjnych uzyskanie bardziej interesujących informacji. W związku z powyższym Rada Międzynarodowych Standardów Rachunkowości postanowiła wprowadzić zmiany do MSSF 10 "Jednostki inwestycyjne". Zmiany te zostały zatwierdzone w listopadzie 2013 roku do stosowania na terenie Unii Europejskiej, począwszy od 1 stycznia 2014 r. z możliwością wcześniejszego stosowania.

Definicja

Trudność polegała głównie na zdefiniowaniu "jednostek inwestycyjnych", dlatego też nowe wymogi zawarte w MSSF 10 koncentrują się przede wszystkim na określeniu cech charakterystycznych tych jednostek. Standard ten podkreśla, że definicja ta nie wyznacza "jednoznacznej granicy", lecz przedstawia typowe cechy podmiotu, który odpowiada koncepcji jednostki inwestycyjnej. Wobec tego zastosowanie definicji zależy od subiektywnego osądu.

Zgodnie ze zmianami do MSSF 10 zwolnienie z konsolidacji zależy od rodzaju jednostki, która jest właścicielem jednostek zależnych. W podsumowaniu, by zakwalifikować się jako "jednostka inwestycyjna", jednostka musi:

w pozyskiwać fundusze od jednego lub kilku inwestorów w celu świadczenia profesjonalnych usług zarządzania inwestycjami,

w zobowiązać się wobec inwestora (inwestorów), iż jej celem biznesu jest gospodarowanie funduszami wyłącznie w celu generowania zysków z przyrostu wartości kapitału, z dochodów inwestycyjnych lub z obu tych źródeł łącznie, oraz

w oceniać wyniki znaczącej większości inwestycji na bazie ich wartości godziwych.

Charakterystyka jednostki inwestycyjnej kształtuje się następująco:

w jednostka prowadz i wiele inwestycji,

w jednostka współpracuje z wieloma inwestorami,

w inwestorzy ci nie mogą być powiązani z jednostką dominującą ani zarządcą inwestycji, oraz

w udziały właścicielskie musz ą mieć formę instrumentów kapitałowych lub spółki osobowej.

Ramy czasowe

W uzasadnieniu wniosków do standardu zwrócono uwagę, iż jeżeli jednostka nie wykazuje się jedną lub kilkoma typowymi cechami, dowodzi to konieczności przeprowadzenia dodatkowej analizy w celu stwierdzenia, czy odpowiada ona definicji jednostki inwestycyjnej, choć pojedyncze braki tych cech nie zawsze muszą oznaczać niespełnienie definicji.

Kluczowe znaczenie przy spełnieniu aspektu definicji związanego z celem działalności mają ramy czasowe podejmowanych inwestycji. Jednostka inwestycyjna nie powinna przetrzymywać inwestycji bezterminowo i konieczne jest posiadanie "strategii wyjścia". Strategie wyjścia z poszczególnych inwestycji nie wymagają udokumentowania, ale podmiot musi wskazać potencjalne strategie dla różnych typów lub portfeli inwestycji, w tym ramy czasowe wyjścia z tych inwestycji. Strategii wyjścia nie wymagają dłużne papiery wartościowe utrzymywane do terminu wymagalności w przeciwieństwie do takich, które można utrzymywać bezterminowo.

Korzyści

Występowanie dostępnych tylko inwestorom dodatkowych korzyści poza zwiększeniem wartości kapitału i/lub dochodem z inwestycji może wskazywać, że działalność firmy nie odpowiada jednak celowi działalności zawartemu w definicji "jednostek inwestycyjnych". Korzyści tego rodzaju obejmują:

w przejęcie, wykorzysta nie, wymianę lub eksploatację procesów, aktywów lub technologii przedmiotu inwestycji,

w wspólne ustalenia umowne lub inne umowy zawarte między jednostką lub innym członkiem grupy a przedmiotem inwestycji,

w gwarancje finansowe lub aktywa dostarczone przez przedmiot inwestycji jako zabezpieczenie kredytów udzielonych przez podmiot,

w posiadanie przez stronę powiązaną z podmiotem inwestującym opcji zakupu udziałów w przedmiocie inwestycji, czy

w transakcje między podmiotem inwestującym lub innym członkiem grupy kapitałowej a pr zedmiotem inwestycji niespełniające standardowych warunków rynkowych lub stanowiące znaczącą część działalności gospodarczej przedmiotu inwestycji lub podmiotu inwestującego.

Wycena

Warto zwrócić uwagę, że jeżeli jednostka spełnia wymogi definicji jednostki inwestycyjnej, to nie ma wyboru co do sposobu rozliczania jej spółek zależnych - tj. musi wycenić inwestycje w jednostkach zależnych w wartości godziwej przez wynik finansowy.

Natomiast jednostki niebędące jednostkami inwestycyjnymi nie mogą korzystać ze zwolnienia z konsolidacji i obowiązują je ogólne wymogi zawarte w MSSF 10, nawet jeśli ich podmioty zależne są jednostkami inwestycyjnymi. Oznacza to, że jednostka dominująca niebędąca jednostką inwestycyjną konsoliduje wszystkie jednostki zależne, w tym podmioty kontrolowane za pośrednictwem jednostki będącej jednostką inwestycyjną. Przykładowo bank tworzący grupę kapitałową może posiadać jednostki zależne kwalifikujące się jako "jednostki inwestycyjne". Jeżeli jednak jednostka dominująca nie kwalifikuje się jako taka jednostka, status jednostki inwestycyjnej nie dotyczy grupy kapitałowej banku, która musi przeprowadzić konsolidację wszystkich jednostek zależnych.

Standard uwzględnia również jednostki, których model działalności obejmuje jednostki zależne świadczące usługi związane z inwestycjami, nawet jeżeli stanowią one znaczącą część prowadzonej działalności. W takim przypadku jednostka zależna świadcząca tego rodzaju usługi podlega konsolidacji, ale pozostałe jednostki zależne nadal wycenia się w wartości godziwej. Przykładowo jeżeli grupa kapitałowa, do której należy jednostka inwestycyjna, obejmuje jednostkę prowadzącą wyłącznie działalność usługową,  nie ma ona wpływu na traktowanie pozostałych jednostek z grupy. Oznacza to wyłącznie konieczność konsolidacji tej jednostki prowadzącą działalność usługową, jako że nie podlega ona zwolnieniu z obowiązku konsolidacji.

Jeżeli jednostka zostanie zakwalifikowana jako "jednostka inwestycyjna", nie będzie konsolidowała swoich jednostek zależnych zgodnie z postanowieniami MSSF 10, lecz wyceni inwestycje w tych jednostkach w wartości godziwej przez wynik finansowy (zgodnie z MSR 39 "Instrumenty finansowe: ujmowanie i wycena"). Aspekt wartości godziwej zawarty w definicji wymaga wyceny oraz oceny inwestycji na bazie wartości godziwej. Oznacza to, że jednostka dostarcza inwestorom informacji o wartości godziwej, a kluczowi członkowie jej kierownictwa wykorzystują dane dotyczące wartości godziwej jako podstawę oceny efektów znaczącej większości prowadzonych inwestycji. W związku z powyższym, wymaga się od jednostek rozliczania nieruchomości inwestycyjnych, inwestycji w jednostkach stowarzyszonych i  wspólnych przedsięwzięciach oraz aktywów finansowych zgodnie z modelem wartości godziwej zawartym odpowiednio w MSR 40 "Nieruchomości inwestycyjne", MSR 28 "Inwestycje w jednostkach stowarzyszonych i wspólnych przedsięwzięciach" oraz MSR 39, ale nie musi wyceniać swoich zobowiązań finansowych ani zarządzać nimi zgodnie z zasadą wartości godziwej.

W odniesieniu do pozostałych kategorii inwestycji (takie jak np. aktywa finansowe, inwestycje w jednostkach stowarzyszonych i we wspólnych przedsięwzięciach) mają zastosowanie regulacje zawarte w innych standardach (np. MSR 39 czy MSR 28). Jednakże, w celu spełnienia wymogu, że jednostka inwestycyjna ocenia w zasadzie wszystkie jej inwestycje w wartości godziwej, podmiot inwestycyjny:

w wycenia nieruchomości inwestycyjne w wartości godziwej zgodnie z MSR 40 "Nieruchomości inwestycyjne";

w wycenia jednostki stowarzyszone i wspólne przedsięwzięcia w wartości godziwej zgodnie z zawartym w MSR 28 zwolnieniem z zastosowania metody praw własności,

w wycenia aktywa finansowe w wartości godziwej.

Obowiązkowe ujawnienia

Wprowadzono też do MSSF 12  "Ujawnienie informacji na temat udziałów w innych jednostkach" specyficzne ujawnienia w odniesieniu do jednostek inwestycyjnych. Jako że zastosowanie definicji "jednostki inwestycyjnej" zależy od subiektywnego osądu, jednostka inwestycyjna ma obowiązek ujawnienia informacji dotyczących znaczących subiektywnych ocen i założeń poczynionych przy podejmowaniu decyzji, czy odpowiada ona definicji jednostki inwestycyjnej. W szczególności: (a) że jest to jednostka inwestycyjna i jako taka nie konsoliduje przedmiotów inwestycji pozostających pod jej kontrolą; (b) czynniki świadczące o tym, że odpowiada definicji i posiada cechy charakterystyczne jednostki inwestycyjnej,  ze szczegółowym wyjaśnieniem, jeżeli nie spełnia jednego lub kilku kryteriów. Jeżeli jednostka właśnie uzyskała lub straciła status jednostki inwestycyjnej, konieczne jest również ujawnienie informacji dotyczących zarówno przyczyny zmiany statusu, jak i jej wpływu na sprawozdanie finansowe. MSSF 12 przewiduje również wystosowanie innych obowiązkowych ujawnień, którym warto bacznie się przyjrzeć - m.in. ujawnienia na temat znaczących ograniczeń dotyczących transferu funduszy z jednostek niepodlegających konsolidacji do jednostki inwestycyjnej i na temat udzielonego wsparcia udzielanego przez jednostkę inwestycyjną na rzecz swoich jednostek.

Nowe wymogi zawarte w MSSF 10 koncentrują się przede wszystkim na określeniu cech jednostek inwestycyjnych

@RY1@i02/2014/100/i02.2014.100.00800080m.801.gif@RY2@

Podsumowanie

Jednostka inwestycyjna jest zobowiązana do:

● konsolidacji wszystkich jednostek zależnych, które świadczą usługi inwestycyjne związane z ich działalnością inwestycyjną,

● wyceny wszystkich pozostałych spółek zależnych w wartości godziwej przez wynik finansowy.

@RY1@i02/2014/100/i02.2014.100.00800080m.803.jpg@RY2@

Paweł Tendera menedżer w dziale audytu Deloitte, biegły rewident

Paweł Tendera

menedżer w dziale audytu Deloitte, biegły rewident