Cash flow: niedoceniany element sprawozdania finansowego

Zysk generowany przez jednostkę gospodarczą nie jest uważany za jedyny warunek, którego spełnienie gwarantuje kontynuację działalności. Dużą rolę w tej kwestii przypisuje się przepływom zasobów pieniężnych. Uważa się, że to właśnie na podstawie analizy przepływów pieniężnych można określić zdolność płatniczą przedsiębiorstwa. Dlatego w celu przeprowadzenia pełnej analizy sytuacji finansowej podmiotu gospodarczego konieczne stało się ujęcie w sprawozdaniu finansowym rachunku przepływów pieniężnych.

Doświadczenie w dziedzinie analizy sytuacji finansowej przedsiębiorstwa pokazało, że dobra sytuacja ekonomiczna firmy nie zależy wyłącznie od osiągniętego przez nią zysku. Wynika to z tego, że zysk nie zawsze jest równoznaczny z przyrostem gotówki. Wiele podmiotów gospodarczych, mimo prezentowanych w sprawozdaniach dodatnich wyników finansowych, zmuszonych było ogłosić upadłość. Dzieje się tak z powodu utraty płynności finansowej, która uniemożliwia prawidłowe funkcjonowanie jednostki.

Zatem analiza podstawowych elementów sprawozdania, jakimi są sporządzane memoriałowo bilans i rachunek zysków i strat, w wielu przypadkach okazuje się niewystarczająca. Niedobór informacji finansowych stał się główną przyczyną wprowadzenia do grupy obowiązkowych sprawozdań finansowych rachunku przepływów pieniężnych, który prezentuje informacje o działalności przedsiębiorstwa w ujęciu kasowym, uwzględniając fizyczny przepływ środków pieniężnych między jednostką a jej otoczeniem.

Ramy prawne

Podstawowym aktem prawnym w zakresie rachunku przepływów pieniężnych jest ustawa o rachunkowości, natomiast zasady sporządzania i prezentacji tego sprawozdania zawarto w Krajowym Standardzie Rachunkowości nr 1 "Rachunek przepływów pieniężnych", który wszedł w życie w 2003 r. Polskie regulacje ujęte w ustawie o rachunkowości oraz w KSR nr 1 opierają się na rozwiązaniach zaproponowanych w Międzynarodowym Standardzie Rachunkowości nr 7 "Rachunek przepływów pieniężnych".

Istotą rachunku przepływów pieniężnych jest prezentacja wszystkich faktycznych wpływów i wydatków środków pieniężnych, z wyjątkiem tych, które dotyczą kupna lub sprzedaży tych środków. Konstrukcję rachunku przepływów pieniężnych można więc zaprezentować w postaci równania:

Wpływy środków pieniężnych - Wydatki środków pieniężnych = Przepływy pieniężne netto

Wpływy i wydatki jednostki gospodarczej w rachunku przepływów pieniężnych zestawione są oddzielnie w trzech rodzajach działalności: operacyjnej, inwestycyjnej i finansowej.

Zgodnie z częścią wstępną KSR nr 1 "Rachunek przepływów pieniężnych" informacje o przepływach pieniężnych umożliwiają użytkownikom sprawozdań finansowych ocenę źródeł pochodzenia oraz wielkość uzyskanych przez jednostkę środków pieniężnych i ich ekwiwalentów, a także kierunków i wielkości ich wytworzenia w toku działalności jednostki. Celem rachunku przepływów pieniężnych w połączeniu z innymi elementami sprawozdania finansowego jest dostarczenie w sposób rzetelny i jasny informacji niezbędnych do podejmowania decyzji gospodarczych. Wymagają one określenia zdolności jednostki do uzyskiwania wpływów i racjonalnego ich wydatkowania, okresu, w którym wpływy i wydatki nastąpią, a także stopnia pewności wystąpienia przepływów pieniężnych.

Informacje na temat przepływów pieniężnych pozwalają użytkownikom sprawozdania na ocenę zmian w aktywach netto jednostki, jej struktury finansowej, łącznie z płynnością i wypłacalnością oraz zdolności jednostki do oddziaływania na wysokość i okres wystąpienia przepływów pieniężnych w zmieniających się warunkach rynkowych. Raport ułatwia także jego użytkownikom dokonywanie porównań finansowych przedstawianych przez różne jednostki gospodarcze, gdyż eliminuje skutki stosowania odmiennych rozwiązań przy ujęciu operacji i zdarzeń tego samego rodzaju. Rachunek przepływów pieniężnych daje możliwość przewidzenia przyszłych przepływów pieniężnych oraz umożliwia sprawdzenie dokładności wcześniejszych przewidywań. Dzięki temu podmiot gospodarczy może ustalić, jaką kwotą gotówki może rozporządzać w określonym momencie w przyszłości i czy kwota ta wystarczy na spłatę jego zobowiązań. Informacje pochodzące ze sprawozdania z przepływów pieniężnych są także przydatne do analizy związków zachodzących między zyskownością a przepływami netto jednostki.

Rachunek przepływów pieniężnych jest więc istotnym elementem sprawozdania finansowego, który wraz z pozostałymi jego elementami dostarcza pełnej informacji na temat sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. W głównej mierze raport z przepływów pieniężnych stanowi uzupełnienie rachunku zysków i strat, lecz w odróżnieniu od niego (sporządzanego metodą memoriałową), rachunek przepływów pieniężnych sporządzany jest metodą kasową. W konsekwencji pomiędzy wynikiem finansowym a przepływami pieniężnymi występują różnice zaprezentowane na schemacie.

Czytanie

Analiza rachunku przepływów pieniężnych stanowi istotny element analizy finansowej przedsiębiorstwa. Pozwala ona na uzupełnienie tradycyjnych wskaźników analitycznych opartych na danych zawartych w bilansie i rachunku zysków i strat o kluczowe informacje stanowiące podstawę do kompleksowej oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Analiza rachunku przepływów pieniężnych pozwala dogłębnie ocenić pieniężną efektywność trzech głównych obszarów działalności przedsiębiorstwa, tj. działalności operacyjnej, inwestycyjnej i finansowej, a także jego wypłacalność oraz płynność finansową.

Badanie rachunku przepływów pieniężnych obejmuje z reguły analizę wstępną oraz analizę wskaźnikową. Pierwsza z nich - analiza wstępna - ukierunkowana jest na:

wokreślenie całościowej zmiany środków pieniężnych w okresie objętym analizą;

wrozpatrzenie przepływów pieniężnych w obrębie poszczególnych obszarów działalności przedsiębiorstwa;

wustalenie i ocenę dynamiki zmian poszczególnych pozycji rachunku przepływów pieniężnych (analiza pozioma);

wustalenie i ocenę procentowego udziału poszczególnych pozycji rachunku przepływów pieniężnych w ogólnej kwocie (analiza pionowa);

wokreślenie ewentualnych nieprawidłowości występujących w gospodarce pieniężnej przedsiębiorstwa oraz wskazanie kierunków dalszej analizy.

Biorąc pod uwagę rodzaje działalności oraz kierunki przepływów pieniężnych w jednostce, (oznaczone "+" w przypadku nadwyżki środków oraz "-" w przypadku ich niedoboru) można wyróżnić osiem wariantów jej sytuacji finansowej. Relacje te przedstawiono w tabeli.

Informacje ujawnione na podstawie tej analizy pozwalają określić rzeczywistą sytuację płatniczą firmy oraz ocenić:

wzdolność przedsiębiorstwa do spłacania zobowiązań;

wmożliwość kreowania przyrostów środków pieniężnych w przyszłości;

wprzyszłe zapotrzebowanie na finansowanie niedoborów pieniężnych źródłami zewnętrznymi;

wprzyczyny powstania różnicy pomiędzy zyskiem a saldem przepływów pieniężnych z działalności operacyjnej;

wsalda przepływów pieniężnych w obszarze działalności inwestycyjnej i finansowej.

Mając źródło informacji o ogólnej sytuacji finansowej przedsiębiorstwa, można przystąpić do analizy wskaźnikowej. Jej narzędzie stanowi wskaźnik finansowy, będący relacją przynajmniej dwóch wielkości finansowych (występujących najczęściej w postaci ilorazu, iloczynu bądź ich kombinacji, także z wykorzystaniem dodawania lub odejmowania) o ściśle określonej interpretacji.

Pogłębiona analiza rachunku przepływów pieniężnych dokonana za pomocą analizy wskaźnikowej wykorzystuje różne wskaźniki bazujące na danych zawartych w tym rachunku, a także w innych składnikach sprawozdania finansowego. Wskaźniki oparte na przepływach pieniężnych są wysoce przydatne do oceny sposobu zarządzania środkami pieniężnymi (zarówno w kwestii ich pozyskiwania, jak również wydatkowania) oraz płynności finansowej jednostki w ujęciu dynamicznym. Stanowią uzupełnienie dla statycznych wskaźników płynności finansowej obliczonych na podstawie danych z bilansu, które nie dają pełnej informacji o zdolnościach płatniczych jednostki.

Wskaźniki obliczane na podstawie danych zawartych w rachunku przepływów pieniężnych najczęściej dzieli się na trzy grupy, mające szczególne znaczenie dla dynamicznej oceny płynności finansowej. Są to wskaźniki:

wstruktury przepływów pieniężnych;

wwystarczalności gotówkowej;

wwydajności gotówkowej.

Istotne prognozy

Informacje na temat przepływów pieniężnych mogą zostać wykorzystane w wielu obszarach działalności przedsiębiorstwa. Na podstawie danych zawartych w tym raporcie możliwa jest ocena sytuacji finansowej jednostki, łącznie z oceną płynności i wypłacalności. Pozwalają także na prognozowanie upadłości przedsiębiorstwa oraz ocenę jego wiarygodności kredytowej. Dzięki informacjom, jakich dostarcza rachunek przepływów pieniężnych, możliwe jest prognozowanie przyszłych przepływów pieniężnych oraz planowanie, jaką kwotą gotówki może jednostka dysponować w określonym momencie w przyszłości.

Analiza finansowa przeprowadzona na podstawie rachunku przepływów pieniężnych jest niewątpliwie bardzo pomocna w ocenie sytuacji finansowej przedsiębiorstwa oraz przy podejmowaniu decyzji determinujących jego funkcjonowanie w przyszłości. Dostarcza bowiem informacji, których nie sposób odczytać ze sporządzonych memoriałowo bilansu i rachunku zysków i strat. Należy jednak pamiętać, że analiza finansowa przeprowadzona jedynie na podstawie rachunku przepływów pieniężnych nie jest analizą kompletną i nie daje całościowego obrazu sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. W związku z tym analiza ta powinna zostać dokonana w połączeniu z analizą podstawowych elementów sprawozdania finansowego, jakimi są bilans i rachunek zysków i strat.

SCHEMAT

Występujące różnice

@RY1@i02/2015/113/i02.2015.113.008000800.801.gif@RY2@

Źródło: E. Nowak, "Analiza sprawozdań finansowych", Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2005, str. 135.

GPon

TABELA

Kierunki przepływów pieniężnych w jednostce według rodzajów działalności

I	+	+	+
II	+	+	-
III	+	-	+
IV	+	-	-
V	-	+	+
VI	-	+	-
VII	-	-	+
VIII	-	-	-

Źródło: Opracowanie własne na podstawie E. Nowak, "Analiza sprawozdań finansowych", Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2008, str. 143

@RY1@i02/2015/113/i02.2015.113.008000800.803.jpg@RY2@

Karolina Wieczorek

menedżer w dziale rewizji finansowej BDO, biuro w Katowicach

Podstawa prawna

Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 330 ze zm.).