Specyfika wkładów

Zakresy regulacji ustawy z 26 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1443 ze zm.) i ustawy z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1222 ze zm.), a także ustawy o rachunkowości, w pewnym stopniu się pokrywają. Jednak żadna z tych ustaw nie zawiera szczegółowych informacji związanych z prezentowaniem kapitału własnego spółdzielni mieszkaniowych.

Zgodnie ze wskazaniami zawartymi w prawie spółdzielczym (art. 78 par. 1) zasadniczymi funduszami własnymi tworzonymi w spółdzielni są:

● fundusz udziałowy powstający z wpłat udziałów członkowskich, odpisów na udziały członkowskie z podziału nadwyżki bilansowej lub innych źródeł określonych w odrębnych przepisach;

● fundusz zasobowy powstający z wpłat przez członków wpisowego, części nadwyżki bilansowej lub innych źródeł określonych w odrębnych przepisach.

Spółdzielnia tworzy także inne fundusze własne przewidziane w odrębnych przepisach oraz w jej statucie.

Jak widać, ustawy spółdzielcze normują zagadnienia z obszaru rachunkowości w sposób fragmentaryczny, posługują się odmienną terminologią. Ponadto w sposób specyficzny traktują wynik finansowy z eksploatacji i utrzymania nieruchomości oraz wynik finansowy z własnej działalności gospodarczej spółdzielni mieszkaniowych. Trzeba jednak pamiętać o specyfice działania spółdzielni. Celem ich działalności nie jest przecież osiąganie zysku i efektywności ekonomicznej, ale zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych i innych potrzeb członków oraz ich rodzin, przez dostarczanie członkom samodzielnych lokali mieszkalnych lub domów jednorodzinnych, a także lokali o innym przeznaczeniu. Spółdzielnia może prowadzić również inną działalność gospodarczą na zasadach określonych w odrębnych przepisach i w statucie, ale działalność ta ma być związana bezpośrednio z realizacją podstawowego, wskazanego powyżej celu.

Można założyć, że ustawodawca mając na uwadze szczególny charakter spółdzielni i realizowanych przez nie celów, chciał pewne zasady rachunkowości uregulować dla nich odmiennie niż dla pozostałych jednostek.

Wskazany wcześniej brak szczegółowych regulacji spowodował, iż w praktyce nie ma jednolitego podejścia w zakresie prezentowania funduszy własnych, a w szczególności podstawowego.

Część spółdzielni prezentuje w bilansie i informacji dodatkowej (zbadanych przez biegłego rewidenta) jedynie zbiorczą informację w wartości funduszu podstawowego. A część spółdzielni w bilansie wskazuje wartość łączną kapitału podstawowego i objaśnia jego strukturę w informacji dodatkowej. Jeszcze inne w obu elementach sprawozdania zawierają te same dane. Nie ma także jednolitego podejścia co do tego, jakie fundusze składają się na fundusz podstawowy. W większości tych jednostek składa się on z funduszu udziałowego, wkładów budowlanych, wkładów zaliczkowych. Jednak są też spółdzielnie, które jako fundusz podstawowy pokazują jedynie fundusz udziałowy. Inne wskazują tu też na przykład fundusz zasobowy, który pełni funkcję funduszu zapasowego.

Warto też pamiętać, że zgodnie z art. 4 ust. 4¹ ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych zarząd spółdzielni ma obowiązek prowadzić odrębnie dla każdej nieruchomości:

● ewidencję i rozliczenie przychodów i kosztów związanych z eksploatacją nieruchomości,

● ewidencję wpływów i wydatków funduszu remontowego zgodnie z art. 6 ust. 3 tej ustawy.

Ewidencja wpływów i wydatków funduszu remontowego na poszczególne nieruchomości powinna zaś uwzględniać wszystkie wpływy i wydatki funduszu remontowego tych nieruchomości.

W razie pojawienia się wątpliwości, jakie przepisy należy stosować, pomocne mogą być reguły kolizyjne. Wskazują one, że przepisy ustaw spółdzielczych powinny być uznane za szczególne w stosunku do ustawy o rachunkowości i należy przyznać im pierwszeństwo.

@RY1@i02/2016/063/i02.2016.063.18300030b.101.gif@RY2@

PRZYKŁAD 1

Prezentacja fragmentu bilansu ze sprawozdania finansowego za rok 2014 Siedleckiej Spółdzielni Mieszkaniowej

A   I II III IV V	Kapitał (fundusz) własny, z tego: kapitał podstawowy (udziałowy) kapitał zapasowy (zasobowy i wkładów)  kapitał z aktualizacji wyceny zysk (strata) z lat ubiegłych zysk (strata) netto	202 536 633,15   330 699,25 185 423 921,59 18 168 685,16 - 2 159 857,24 773 184,39	198 963 829,40   333 638,95 186 216 938,32 14 187 007,16 - 2 159 857,24 386 102,21

Źródła finansowania majątku

Zgodnie z istotą umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego spółdzielnia zobowiązuje się oddać członkowi lokal mieszkalny jedynie do używania. Z kolei członek zobowiązuje się wnieść wkład mieszkaniowy oraz uiszczać opłaty określone w ustawie i w statucie spółdzielni. Oznacza to, iż wniesiony wkład mieszkaniowy (do 2007 r. budowlany) służy finansowaniu mieszkań będących własnością spółdzielni a nie jej członków. A właśnie istotą funduszy własnych jest finansowanie majątku jednostki gospodarczej, a nie majątku jej udziałowców. Dlatego fundusze wkładów mieszkaniowych i budowlanych to fundusze własne, co potwierdza w swoim stanowisku Komitet Standardów Rachunkowości. Wprawdzie ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych przewiduje warunki związane ze zwrotem tego wkładu w razie ustania lub wygaśnięcia spółdzielczego prawa, ale lokal nadal w tym wypadku pozostaje własnością spółdzielni. Tylko w szczególnych sytuacjach dotyczących ustanawiania prawa odrębnej własności dzieje się inaczej.

Wkłady przed ustanowieniem prawa spółdzielczego

Część spółdzielców jednak twierdziła, że fundusz wkładów budowlanych oraz fundusz wkładów mieszkaniowych nie powinny w ogóle być wykazywane w funduszach podstawowych (własnych), lecz w zobowiązaniach. Wynikało to właśnie z tego, że w przypadku wystąpienia ze spółdzielni (o ile mieszkanie nie zostało sprzedane) wkład powinien zostać przez nią zwrócony. W wydanym stanowisku Komitet Standardów Rachunkowości nie potwierdził jednak wykładni spółdzielców, którzy preferują zapis w zobowiązaniach. Jasno wskazał, że fundusz wkładów budowlanych i mieszkaniowych należy wykazywać w funduszach podstawowych.

Ponadto KSR wyjaśnił, że wnoszone przez członków spółdzielni - na podstawie zawartych umów o budowę lokalu - wkłady mieszkaniowe i wkłady budowlane do momentu zawarcia umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, a w odniesieniu do wnoszonych do 2007 r. wkładów budowlanych do momentu zawarcia umowy o ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, należy ujmować w księgach i bilansie jako Zobowiązania z tytułu wniesionych wkładów (poz. B.III.2.i pasywów).

Trzeba jednak zawsze przeanalizować okoliczności szczegółowe.

Jako Zobowiązania z tytułu wniesionych wkładów ujmuje się zatem również wkłady budowlane wnoszone przez członków spółdzielni ubiegających się na podstawie umowy o budowę lokalu o ustanowienie odrębnej własności lokalu. W tym przypadku z chwilą zawarcia umowy o budowę lokalu powstaje roszczenie wobec spółdzielni mieszkaniowej o ustanowienie odrębnej własności lokalu (ekspektatywa odrębnej własności lokalu). Zobowiązania z tytułu wniesionych wkładów związanych z budową lokalu objętego ekspektatywą odrębnej własności ulegają rozliczeniu w momencie ustanowienia tego prawa.

W momencie ustanowienia spółdzielczego lokatorskiego lub spółdzielczego własnościowego (do 2007 r.) prawa do lokalu zobowiązanie to wygasa, a wniesione wkłady przenosi się ze Zobowiązań z tytułu wniesionych wkładów odpowiednio na fundusz wkładów mieszkaniowych lub fundusz wkładów budowlanych (do 2007 r.).

Dlatego warto pamiętać, że warunkiem stania się członkiem spółdzielni jest wniesienie wkładu na sfinansowanie budowy lokalu i - poprzedzająca przystąpienie do umowy o budowę - świadoma akceptacja przez członka spółdzielni faktu, że po wybudowaniu lokal pozostanie w majątku (aktywach) spółdzielni do czasu wystąpienia okoliczności uzasadniających, w myśl ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, zmianę tego stanu. Dlatego równowartość wniesionych wkładów mieszkaniowych - od momentu zawarcia umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego - nie jest zobowiązaniem spółdzielni wobec jej członków, ale reprezentuje ich prawa spółdzielcze do lokali.

Podobnie nie jest zobowiązaniem spółdzielni równowartość wkładów budowlanych wniesionych lub nabytych razem ze spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu zarówno przez osoby fizyczne, jak i prawne, bez względu na to, czy to prawo do lokalu przysługuje członkowi spółdzielni mieszkaniowej, czy osobie niebędącej członkiem spółdzielni, która nabyła to ograniczone prawo rzeczowe na mocy transakcji wtórnej (np. kupno, spadek, darowizna) i nie wstąpiła w poczet członków spółdzielni, gdyż prawo takiego obowiązku nie nakłada.

Fundusz wkładów mieszkaniowych i fundusz wkładów budowlanych są funduszami własnymi spółdzielni mieszkaniowych o charakterze funduszu podstawowego.

Kwalifikacja wkładów do zobowiązań jest prawidłowa tylko do momentu podpisania umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego lub własnościowego prawa do lokalu (poz. B.III.2.i pasywów). W momencie podpisania umowy zobowiązanie wygasa, a wniesione wkłady przenosi się z zobowiązań odpowiednio na fundusz wkładów mieszkaniowych lub budowlanych.

RAMKA 1

Zasady funkcjonowania

Członkowie spółdzielni, którzy oczekują na ustanowienie na ich rzecz spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego lub prawa odrębnej własności lokalu, są obowiązani uczestniczyć w kosztach budowy lokali przez wnoszenie wkładów mieszkaniowych lub budowlanych.

Wkład mieszkaniowy jest to kwota wniesiona przez członka do spółdzielni na pokrycie części kosztów budowy przypadających na jego lokal. Wkład budowlany zaś jest to kwota wniesiona do spółdzielni na pokrycie całości kosztów inwestycji przypadających na lokal, do którego ustanowiono spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu lub prawo odrębnej własności lokalu.

Przez koszt budowy lokalu rozumie się część kosztów zadania inwestycyjnego, w ramach którego budowany jest lokal członka, rzeczywiście poniesionych i przypadających na jego lokal.

Ustalenia kosztów budowy dokonuje się w dwóch etapach:

● wstępnie na podstawie dokumentacji projektowo-kosztorysowej danej inwestycji,

● ostatecznie po zakończeniu budowy lokalu i wydaniu go członkowi, na podstawie kosztów rzeczywiście poniesionych, nie później niż w terminie 6 miesięcy od daty oddania budynku do użytkowania.

Wkład mieszkaniowy to kwota odpowiadająca różnicy między kosztem budowy przypadającym na jego lokal a uzyskaną przez spółdzielnię pomocą ze środków publicznych lub z innych środków uzyskanych na sfinansowanie kosztów budowy lokalu.

Wkład mieszkaniowy członek zobowiązany jest wnieść w całości przed wydaniem mu lokalu mieszkalnego według zasad określonych w umowie o budowę lokalu. Jeżeli część wkładu mieszkaniowego została sfinansowana z zaciągniętego przez spółdzielnię kredytu na sfinansowanie kosztów budowy danego lokalu, członek jest zobowiązany uczestniczyć w spłacie tego kredytu wraz z odsetkami w części przypadającej na jego lokal.

Wstępna wysokość wkładów jest ustalana przez zarząd spółdzielni na podstawie wstępnego rozliczenia kosztów zadania inwestycyjnego, wysokość ostateczna zaś na podstawie rozliczenia ostatecznego zadania inwestycyjnego.

PRZYKŁAD 2

Zobowiązanie długoterminowe

Jan Markowski zawarł ze spółdzielnią umowę na budowę mieszkania. Do dnia bilansowego wniósł wkład w wysokości 10 proc. planowanych kosztów inwestycji. Umowa o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego zostanie zawarta w ciągu 18 miesięcy. Spółdzielnia powinna wniesione środki zaprezentować jako Zobowiązanie długoterminowe, ponieważ planowany czas zawarcia umowy docelowej przypada w okresie dłuższym niż 12 miesięcy od dnia bilansowego.

Czas na prostowanie ewidencji

Jak już zostało wspomniane, w związku z pojawiającymi się wątpliwościami Komitet Standardów Rachunkowości opracował stanowisko w sprawie wykazywania przez spółdzielnie mieszkaniowe w sprawozdaniu finansowym funduszów własnych oraz ustalania wyniku finansowego. Stanowisko to podejmuje także problematykę kwalifikacji wkładów mieszkaniowych i wkładów budowlanych oraz prezentacji nadwyżki przychodów nad kosztami lub nadwyżki kosztów nad przychodami z eksploatacji i utrzymania nieruchomości w kategoriach bilansowo-wynikowych i ustalania wyniku finansowego.

Komitet StandardówRachunkowości podkreślił w swoim stanowisku, że do funduszu wkładów mieszkaniowych i funduszu wkładów budowlanych wymagane jest prowadzenie kont pomocniczych (ewidencji analitycznej) według poszczególnych osób: członków spółdzielni posiadających spółdzielcze prawa do lokali (lokatorskie, własnościowe) oraz posiadaczy spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu niebędących członkami spółdzielni.

Niezbędne uszczegółowienie

Oznacza to, iż spółdzielnia musi posiadać konta analityczne, na których będzie wyodrębniać w przekroju poszczególnych członków spółdzielni nie tylko informacje o dokonanych przez nich wpłatach na fundusz wkładów mieszkaniowych, lecz także o:

● przeniesieniu zaliczek z funduszu wkładów zaliczkowych (także w sytuacji, gdy wpłacającym zaliczki był zakład pracy, co miało często miejsce w przeszłości),

● wniesionych do spółdzielni rzeczowych składników majątku w celu uzyskania spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu.

Należy także przyporządkowywać do poszczególnych kont analitycznych skutki podziału nadwyżki bilansowej, jeśli była ona przeznaczana na zwiększenie funduszu wkładów mieszkaniowych.

KSR zaleca, aby ewidencja ta była prowadzona z dalszym uszczegółowieniem według źródeł sfinansowania zasobów mieszkaniowych. Takimi źródłami finansowania inwestycji budowlanych mogą być środki własne, kredyt zaciągnięty przez spółdzielnię, pomoc ze środków publicznych lub z innych źródeł. Dlatego trzeba przypisać do poszczególnych osób informacje o tym, jaka część dotacji, subwencji, innych dofinansowań, w tym umorzonych w przeszłości kredytów i odsetek, przypada na tę osobę, gdyż w przyszłości może być ona uprawniona do wypłaty wartości rynkowej lokalu w przypadku wygaśnięcia spółdzielczego lokatorskiego prawa.

Informacje pochodzące z ewidencji analitycznej prowadzonej według poszczególnych osób będą podstawą rozliczenia spółdzielni z uprawnionymi do lokali na mocy lokatorskiego lub spółdzielczego prawa w przypadku jego wygaśnięcia. Komitet zalecił też, aby informacje o źródłach sfinansowania zasobów mieszkaniowych ujawniać w dodatkowych informacjach i objaśnieniach.

Konieczna uchwała

Zasady szczegółowe prowadzenia ewidencji funduszy powinny być uregulowane w opisie zasad polityki rachunkowości (art. 10 ust. 1 u.r.). Zaznaczyć trzeba, iż informacje te nie muszą być bezpośrednio umieszczone w systemie finansowo-księgowym spółdzielni. Może ona posiadać inne zbiory danych, z których czerpać będzie powyższe informacje. Muszą być one jednak spójne i dostępne w każdym momencie. Mają też być integralną częścią systemu informacyjnego rachunkowości spółdzielni.

Jeśli spółdzielnia nie gromadziła dotychczas wszystkich informacji w tak rozbudowanych przekrojach, konieczne jest na podstawie dotychczasowych zapisów, dokumentów, uchwał przenalizowanie danych i uzupełnienie ewidencji. Zarząd spółdzielni powinien wydać w tym zakresie uchwałę wskazującą konieczność posiadania tak szczegółowych danych (uchwałę w sprawie zmiany polityki rachunkowości w zakresie sposobu prowadzenia ewidencji dla funduszy własnych spółdzielni).

Jakie mogą być kłopoty

Na pozór prostą kwestią wydaje się ustalenie, jaka część wkładów przypada na osoby będące członkami i pozostałe osoby niebędące członkami, które nabyły prawo do korzystania z lokalu wtórnie. Jest to jednak proste jedynie w przypadku spółdzielni, które od lat prowadziły taką ewidencję lub w okresie ostatnich 20 lat zawierały umowy. Tak naprawdę ewidencję szczegółową w zakresie osób korzystających ze spółdzielczych lokali wymusiła ustawa z 30 listopada 1995 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych oraz zmianie niektórych ustaw (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 763 ze zm.). Dopiero w toku jej kolejnych nowelizacji wskazano konieczność prowadzenia przez spółdzielnię analitycznej ewidencji zadłużenia z tytułu kredytu wraz z odsetkami, z podziałem na lokale zajmowane przez poszczególnych członków spółdzielni lub osoby niebędące członkami spółdzielni, którym przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Ta analityczna ewidencja zadłużenia powinna zawierać co najmniej:

1) przypadający na każdy lokal stan zadłużenia z tytułu:

a) kredytu,

b) skapitalizowanych odsetek,

c) przejściowego wykupienia odsetek od kredytu, z podziałem na zadłużenie z tytułu przejściowego wykupienia odsetek oraz zadłużenie z tytułu oprocentowania tych odsetek,

d) wykonania przez Skarb Państwa umowy poręczenia, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z 29 listopada 2000 r. o objęciu poręczeniami Skarbu Państwa spłaty niektórych kredytów mieszkaniowych (Dz.U. nr 122, poz. 1310 ze zm.);

2) wysokość wniesionej przez członka spółdzielni części wkładu budowlanego lub wysokość wkładu mieszkaniowego, ustaloną według zasad określonych w ustawie o spółdzielniach mieszkaniowych;

3) nominalną kwotę umorzenia kredytu dokonanego przy ostatecznym rozliczeniu kosztów budowy;

4) wysokość dokonanych umorzeń, z podziałem na umorzenie zadłużenia z tytułu przejściowego wykupienia odsetek oraz zadłużenia z tytułu oprocentowania tych odsetek;

5) kwotę odsetek skapitalizowanych wykupionych przez budżet państwa;

6) wysokość należności z tytułu obciążających członka spółdzielni mieszkaniowej lub osobę niebędącą członkiem spółdzielni, której przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, miesięcznych spłat kredytu oraz wysokość spłat wnoszonych przez członka spółdzielni lub osobę niebędącą członkiem spółdzielni, której przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu.

Wcześniej takich wymogów nie było. Poza tym należy zauważyć, iż majątek spółdzielni mieszkaniowych powstawał niejednokrotnie z wnoszenia lub przekształcania zakładowych zasobów mieszkaniowych. Historia zasobów wielu spółdzielni sięga wczesnych lat 50. minionego stulecia.

Znajomość stanu wkładów mieszkaniowych i budowlanych jest niezbędna w razie wygaśnięcia spółdzielczego lokatorskiego lub własnościowego prawa do lokalu spółdzielni. W takiej sytuacji bowiem spółdzielnia wypłaca osobie uprawnionej kwotę odpowiadającą wartości rynkowej lokalu, która nie może być wyższa od kwoty, jaką spółdzielnia uzyska od osoby obejmującej lokal w wyniku przeprowadzonego przez spółdzielnię przetargu na ustanowienie odrębnej własności lokalu. Zobowiązanie spółdzielni wobec osoby uprawnionej powstaje dopiero z chwilą zbycia lokalu w drodze przetargu. Od wartości rynkowej lokalu potrąca się przypadającą na dany lokal część zobowiązań spółdzielni związanych z budową, w tym w szczególności niewniesiony wkład mieszkaniowy lub niewniesioną część wkładu budowlanego, kwotę przypadającego na dany lokal niespłaconego kredytu wraz z odsetkami, kwotę przypadającej na dany lokal pomocy uzyskanej ze środków publicznych lub z innych źródeł oraz kwotę zaległych opłat.

Istotą ekonomiczną zobowiązań z tytułu wniesionych wkładów jest obowiązek realizacji przez spółdzielnię zadania inwestycyjnego oraz obowiązek ustanowienia po wybudowaniu lokalu - w drodze odrębnej umowy - prawa do lokalu o charakterze określonym w zawartej wcześniej umowie o budowę.

Według KSR informacje pochodzące z ewidencji analitycznej prowadzonej według poszczególnych osób są podstawą rozliczenia spółdzielni z uprawnionymi do lokali.

PRZYKŁAD 3

Budowa konta

Fundusz wkładów mieszkaniowych	Podział wg osób uprawnionych	Podział wg źródeł finansowania

W analogiczny sposób powinna być prowadzona także analityka konta Fundusz wkładów budowlanych

Problem z pomocą z lat poprzednich

Jak zostało podkreślone w stanowisku KSR, dodatkowymi źródłami tworzenia funduszy podstawowych w spółdzielni mieszkaniowej w praktyce są:

1) kwoty należnych wpłat od osób uprawnionych z tytułu spłaty kredytów zaciągniętych przez spółdzielnię na budowę oraz

2) równowartość kwot otrzymanych przez spółdzielnię w ramach pomocy ze środków publicznych lub uzyskanych z innych źródeł na sfinansowanie kosztów budowy lokali.

Szczególnie ta druga grupa źródeł finansowania w praktyce stwarza wiele problemów. Od lat 70-tych XX w. spółdzielnie uzyskiwały pomoc publiczną w związku z lokalami. W zasadzie do 2005 r. pomoc ta miała ogólny charakter, rzadko była udzielana w zakresie wkładów mieszkaniowych i budowlanych indywidualnym osobom. Jej beneficjantami były spółdzielnie i nie miały one obowiązku indywidualizowania tej pomocy. Obecnie skoro w stanowisku KSR wskazano, iż niezbędna jest ewidencja analityczna także w zakresie źródeł finansowania, należy dokonać przydzielenia uzyskanej w latach poprzednich pomocy na lokale, których dotyczy. W przeszłości najczęściej dokonywano tego w sporadycznych przypadkach, gdy dochodziło do wygaśnięcia prawa spółdzielczego.

Nie ma wskazówek, w jaki sposób ustalić część pomocy publicznej, np. z umarzanych dla całej spółdzielni kredytów na lokale. Należy opracować własny klucz - jasny i zrozumiały. Może nim być np. powierzchnia zasobów.

Rozliczanie przychodów przyszłych okresów

Nie jest to jedyna konsekwencja wskazania, iż pomoc publiczna (szeroko rozumiana) jest źródłem tworzenia kapitału podstawowego w spółdzielni. Takie wskazanie może rozwiązać wiele problemów związanych z gospodarką zasobami mieszkaniowymi i pozostałymi zasobami.

Przypomnieć należy, iż fundusze wkładów mieszkaniowych i budowlanych odzwierciedlają wartość lokali wybudowanych z tych wkładów nie tylko w momencie zakończenia budowy, lecz także przez cały czas, gdy pozostają w zasobach spółdzielni. Jak bowiem wynika z art. 6 ust. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, wartość środków trwałych finansowanych bezpośrednio z funduszu udziałowego lub wkładów mieszkaniowych i budowlanych nie zwiększa funduszu zasobowego. Umorzenie wartości tych środków trwałych obciąża odpowiednio fundusz udziałowy lub wkłady mieszkaniowe i budowlane.

Ponadto na mocy art. 16c pkt 2 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 851 ze zm.) amortyzacji nie podlegają budynki, lokale, budowle i urządzenia zaliczane do spółdzielczych zasobów mieszkaniowych lub służące działalności społeczno-wychowawczej prowadzonej przez spółdzielnie mieszkaniowe.

Na podstawie tej regulacji spółdzielnie mieszkaniowe nie mogą dokonywać odpisów amortyzacyjnych od środków trwałych, które zaliczane są do spółdzielczych zasobów mieszkaniowych.

W praktyce, jeśli ulepszenie jest finansowane przez osoby, na rzecz których są ustanowione prawa spółdzielcze, to koszty modernizacji są traktowane jako uzupełnienie wkładów mieszkaniowych i budowlanych przez osoby posiadające spółdzielcze prawa do lokali. A w przypadku osób będących właścicielami lokali (odrębna własność), gdzie nie mamy do czynienia z wkładem budowalnym na danym lokalu, będą wnoszone wpłaty jako zwrot poniesionych kosztów.

Problem się pojawiał w sytuacji, gdy część nakładów nie pochodziła od użytkowników lokali, ale z innych źródeł. Zgodnie bowiem z art. 41 u.r. otrzymane środki pieniężne na zakup lub wytworzenie środków trwałych, środków trwałych w budowie odnoszone są na rozliczenia międzyokresowe przychodów i odnoszone w pozostałe przychody operacyjne lub fundusze własne równolegle do odpisów amortyzacyjnych (umorzeniowych). Dotychczas nie było jasne, jakie fundusze powinny być zwiększane w związku z rozliczaniem przychodów przyszłych okresów. Zanim pojawiło się stanowisko KSR, część spółdzielni ujmowała tego typu środki jako rozliczenia międzyokresowe przychodów, część księgowała od razu w przychody, inne księgowały na zwiększenie funduszu zasobowego lub zasobów mieszkaniowych, a niektóre, tak jak dziś to zaleca KSR, ujmowały je jako zwiększenie funduszu wkładów mieszkaniowych lub wkładów budowlanych.

Zgodnie z art. 31 ust. 1 u.r. wartość początkową stanowiącą cenę nabycia lub koszt wytworzenia środka trwałego powiększają koszty jego ulepszenia polegającego na przebudowie, rozbudowie, modernizacji lub rekonstrukcji i powodującego, że wartość użytkowa tego środka po zakończeniu ulepszenia przewyższa posiadaną przy przyjęciu do używania wartość użytkową, mierzoną okresem używania, zdolnością wytwórczą, jakością produktów uzyskiwanych za pomocą ulepszonego środka trwałego, kosztami eksploatacji lub innymi miarami. Z ulepszeniem mamy do czynienia, gdy następuje:

● przebudowa polegająca na zmianie (poprawieniu) istniejącego stanu środka trwałego na inny, powodująca dostosowanie do pełnienia innych funkcji, zmianę warunków technicznych lub właściwości użytkowych, ale bez zwiększenia powierzchni (kubatury);

● rozbudowa, tj. powiększenie (rozszerzenie) składników majątkowych, w szczególności budynków i budowli, linii technologicznych itp.;

● adaptacja, tj. przystosowanie (przerobienie) składnika majątkowego do wykorzystania go w innym celu niż ten, do którego był pierwotnie przeznaczony, albo nadanie mu nowych cech użytkowych;

● rekonstrukcja - odtworzenie (odbudowanie) zużytych całkowicie lub częściowo składników majątkowych;

● modernizacja, tj. unowocześnienie środka trwałego.

Tak więc ulepszenie to działania związane ze środkami trwałymi, które powodują wzrost ich wartości użytkowej w stosunku do wartości z dnia przyjęcia środków trwałych do używania, mierzonej w szczególności okresem używania, zdolnością wytwórczą, jakością produktów za pomocą ulepszonych środków trwałych i kosztami eksploatacji.

Także w myśl art. 16 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków na ulepszenie środków trwałych, które zgodnie z art. 16g ust. 13 powiększają wartość środków trwałych, stanowiącą podstawę naliczania odpisów amortyzacyjnych. Zgodnie z art. 16g ust. 13 ww. ustawy, jeżeli środki trwałe uległy ulepszeniu w wyniku przebudowy, rozbudowy, rekonstrukcji, adaptacji lub modernizacji, to wartość początkową tych środków, ustaloną zgodnie z ust. 1 i 3-11, powiększa się o sumę wydatków na ich ulepszenie, w tym także o wydatki na nabycie części składowych lub peryferyjnych, których jednostkowa cena nabycia przekracza 3500 zł i wydatki te powodują wzrost wartości użytkowej w stosunku do wartości z dnia przyjęcia środków trwałych do używania, mierzonej w szczególności okresem używania, zdolnością wytwórczą, jakością produktów uzyskiwanych za pomocą ulepszonych środków trwałych i kosztami ich eksploatacji.

Podstawą dokonywanych odpisów amortyzacyjnych będzie więc część wartości początkowej całego budynku ustalona proporcjonalnie do udziału, jaki przypada na lokale przeznaczone do działalności gospodarczej. Natomiast część wartości początkowej budynku przeznaczona na zasoby mieszkaniowe oraz działalność społeczno-wychowawczą spółdzielni nie będzie podlegała amortyzacji. Warto zwrócić uwagę, że pojęcie zasobów mieszkaniowych jest bardzo szerokie.

Oznacza to, że umorzenie tak szeroko rozumianych zasobów będzie pomniejszało fundusze:

● wkładów mieszkaniowych - w odniesieniu do zasobów, w stosunku do których ustanowione jest spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu,

● wkładów budowlanych - w odniesieniu do zasobów, w stosunku do których ustanowione jest spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu,

● zasobów mieszkaniowych - w odniesieniu do pozostałych zasobów spółdzielni o charakterze gospodarki mieszkaniowej.

Pomoc publiczna może być udzielona np. w formie dotacji, preferencyjnego oprocentowania kredytu, umorzenia części kredytu.

@RY1@i02/2016/063/i02.2016.063.18300030b.102.gif@RY2@

Szerokie pojęcie

PRZYKŁAD 4

Umorzenie od banku

W 1982 r. spółdzielnia uzyskała umorzenie od banku odsetek o wartości po zdenominowaniu 130 000 zł. Dotyczyły one lokali mieszkalnych o powierzchni 2000 mkw. Spółdzielnia ujęła to jako zwiększenie funduszu zasobów mieszkaniowych. Z racji, iż odsetki dotyczyły lokali, w stosunku do których zostało ustanowione spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, powinny być one przeniesione jako źródło tworzenia funduszu wkładów budowlanych. Na podstawie uchwały zarządu dokonano podziału odsetek z wykorzystaniem klucza powierzchni mieszkań. Ta część, która przypada na lokale, w stosunku do których nie ustanowiono dotychczas odrębnej własności, zostanie przeksięgowana na fundusz wkładów budowlanych. Będzie ona imiennie przypisana do osób, którym przysługują wkłady. Z kolei ta część, która dotyczy lokali, w stosunku do których ustanowiono odrębną własność, pozostanie w funduszu zasobów mieszkaniowych.

Klucz rozliczeniowy 130 000 zł : 2000 mkw. = 65 zł/mkw.

Lokale będące w zasobach spółdzielni 1500 mkw. × 65 zł/mkw. = 97 500 zł

Sp MA Fundusz zasobów mieszkaniowych 26 500 000 zł

Sp Ma Fundusz wkładów budowlanych 98 362 000 zł

	98 362 000 Sp. 97 500 (1		1) 97 500	26 500 000 Sp.

Objaśnienie:

1. Przeksięgowanie na fundusz wkładów budowlanych kwoty 97 500 zł.

PRZYKŁAD 5

Ze środków unijnych

Spółdzielnia mieszkaniowa otrzymała dotację ze środków unijnych na ocieplenie budynków, w których znajdują się zarówno mieszkania należące do zasobów mieszkaniowych, jak i lokale użytkowe służce działalności gospodarczej spółdzielni. Księgowa spółdzielni zastanawiała się nad właściwym rozliczeniem poczynionych nakładów. Ocieplenie budynków przyczyniło się do wzrostu ich wartości użytkowej, zatem zgodnie z art. 31 ust. 1 u.r. i art. 16g ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych spełniało warunki do uznania tych nakładów za ulepszenie podlegające amortyzacji i umorzeniu. W części dotyczącej lokali użytkowych nie stwarza to problemów, ponieważ równolegle do dokonywanych odpisów amortyzacyjnych będzie dokonywane rozliczenie części dotacji ujętej na rozliczeniach międzyokresowych przychodów zgodnie z art. 41 ust. 1 u.r. Natomiast w części związanej z zasobami mieszkaniowymi należy zauważyć, iż nie podlegają one amortyzacji, ale umorzeniu, co pomniejsza wartość funduszu wkładów budowlanych, z których zostały sfinansowane. Podniesienie wartości lokali w wyniku umorzenia spowodowałoby powstanie rozbieżności miedzy wartością netto funduszu wkładów budowlanych a sfinansowanych z niego środków trwałych.

Potraktowanie dotacji przypadającej na lokale mieszkalne jako źródła zwiększenia funduszu podstawowego i przypisanie go do poszczególnych lokali pozwoli na zachowanie równowagi między wartością aktywów trwałych a źródłami ich finansowania.

Rozliczenie wkładów ma też konsekwencje podatkowe

Posiadane informacje na temat struktury funduszu wkładów mieszkaniowych (spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu - art. 11 ust. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych) lub funduszu wkładów budowlanych (spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu - art. 17 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych) są niezbędne do prawidłowego ustalenia obowiązków spółdzielni w zakresie płatnika podatku dochodowego od osób fizycznych. Jak stanowi ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych, wypłata osobie uprawnionej wartości rynkowej lokalu mieszkalnego przez spółdzielnię mieszkaniową w związku z wygaśnięciem spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego stanowi przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 20 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.; dalej: ustawa o PIT). Podobnie jest w przypadku wygaśnięcia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu.

Spółdzielnia wypłaca osobie uprawnionej kwotę odpowiadającą wartości rynkowej lokalu, która nie może być wyższa od kwoty, jaką spółdzielnia uzyska od osoby obejmującej lokal w wyniku przeprowadzonego przez spółdzielnię przetargu na ustanowienie odrębnej własności lokalu. Od wartości rynkowej lokalu potrąca się przypadającą na dany lokal część zobowiązań spółdzielni związanych z budową, w tym w szczególności niewniesiony wkład mieszkaniowy lub niewniesioną część wkładu budowlanego, kwotę przypadającego na dany lokal niespłaconego kredytu wraz z odsetkami, kwotę przypadającej na dany lokal pomocy uzyskanej ze środków publicznych lub z innych źródeł, kwotę zaległych opłat.

Ponadto dane o strukturze funduszy będą potrzebne nie tylko do określenia kwoty do wypłaty osobie uprawnionej, lecz także do ustalenia, czy i w jakiej części będzie ona korzystała ze zwolnienia z opodatkowania PIT. W myśl art. 21 ust. 1 pkt 50 ustawy o PIT wolne od podatku dochodowego są przychody otrzymane w związku ze zwrotem udziałów lub wkładów w spółdzielni, do wysokości wniesionych udziałów lub wkładów do spółdzielni. Tym samym uzyskany przez osobę uprawnioną przychód podatkowy w związku ze zwrotem wkładu mieszkaniowego w wartości rynkowej lokalu do wysokości uprzednio wniesionego wkładu korzysta ze zwolnienia z opodatkowania na mocy art. 21 ust. 1 pkt 50 ustawy o PIT.

Należy podkreślić, że wartość zwróconego przez spółdzielnię wkładu mieszkaniowego w związku z przekazaniem lokatorskiego mieszkania nie jest zwolniona w całości od podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 50 ustawy o PIT. Wartość zwróconego wkładu - zgodnie z art. 11 ust. 21 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych - stanowi bowiem wartość rynkową tego lokalu, a tym samym nie może odpowiadać wartości wkładu mieszkaniowego wniesionego przez uprawnionych w momencie, kiedy lokal mieszkalny był przydzielony. Jeżeli intencją ustawodawcy byłoby zwolnienie przychodu otrzymanego w związku ze zwrotem m.in. wkładów w spółdzielni do wysokości zwaloryzowanej wartości wniesionych wkładów, zostałoby to wyraźnie wskazane w ww. przepisie.

W konsekwencji kwota zwróconego zwaloryzowanego wkładu mieszkaniowego (wartość rynkowa lokalu), do wysokości uprzednio wniesionego wkładu do spółdzielni mieszkaniowej, korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych na mocy art. 21 ust. 1 pkt 50 ustawy o PIT. Natomiast nadwyżka pomiędzy uzyskanym przychodem, tj. kwotą wypłaconą przez spółdzielnię, a nominalną wartością wniesionego wkładu stanowi przysporzenie majątkowe, tj. przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 20 ust. 1 ustawy o PIT, podlegający opodatkowaniu łącznie z innymi przychodami w roku podatkowym.

Konieczność wywiązania się z wynikających z art. 42 ustawy o PIT obowiązków płatnika powoduje, iż na spółdzielniach ciąży obowiązek sporządzenia informacji o przychodach z innych źródeł w roku podatkowym na formularzu PIT-8C, wskazującej przychód z innych źródeł z tytułu uzyskania przez osobę uprawnioną wartości rynkowej lokalu mieszkalnego nie wyższej od kwoty uzyskanej przez spółdzielnię mieszkaniową w wyniku przetargu dotyczącego tego lokalu, pomniejszony o wielkość wniesionego wkładu mieszkaniowego podlegającego zwolnieniu od podatku.

O takim obowiązku przypomniał dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi w interpretacji indywidualnej z 2 marca 2016 r., nr IPTPB2/4511-745/15-3/MG. Z kolei dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji indywidualnej z 29 stycznia 2016 r., nr IPPB4/4511-1251/15-4/JK3, wskazał, że aby powstał przychód, wystarczające jest, żeby pieniądze i wartości pieniężne były postawione do dyspozycji podatnika.

PRZYKŁAD 6

Eksmisja

Przydział lokalu mieszkalnego na warunkach spółdzielczego lokatorskiego prawa nastąpił w 1988 r. Finansowanie lokalu na moment przydziału to: wkład mieszkaniowy (10 proc. wartości lokalu), kredyt długoterminowy (40 proc. wartości lokalu) i umorzenie kredytu z budżetu państwa (50 proc. wartości lokalu). Z uwagi na zadłużenie w opłatach czynszowych, utratę członkostwa i na skutek postanowienia sądu o eksmisji z prawem uzyskania lokalu socjalnego przedmiotowy lokal został przekazany do dyspozycji spółdzielni 22 września 2015 r. Z pozostawionego wkładu mieszkaniowego, wyliczonego z wartości rynkowej według operatu szacunkowego, w imieniu dłużników spółdzielnia dokonała pokrycia zadłużenia z tytułu opłat eksploatacyjnych ustalonych na dzień zwolnienia lokalu, tj. 22 września 2015 r., oraz pozostałych poniesionych kosztów w 2015 r. w myśl art. 11 ust. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Przetarg na ww. lokal ostatecznie został rozstrzygnięty 16 grudnia 2015 r. Wpłata wartości lokalu przez nabywcę została uiszczona 22 grudnia 2015 r., a przeniesienie własności lokalu na nabywcę nastąpiło aktem notarialnym 29 grudnia 2015 r. W związku z powyższym zarząd spółdzielni 31 grudnia 2015 r. zatwierdził końcowe rozliczenie wkładu mieszkaniowego, z którego wynikała kwota zwrotu pozostałej części wkładu. 31 grudnia 2015 r. zatwierdzenie rozliczenie zostało wysłane do zainteresowanych. Wypłata pozostałej kwoty wkładu mieszkaniowego nastąpiła 26 stycznia 2016 r. oraz 25 lutego 2016 r.

Oznacza to, iż informacją PIT-8C za 2015 r. należało objąć kwoty wypłacone w 2015 r., a w PIT-8C za 2016 r. ujęte będą kwoty wypłacone w styczniu i lutym 2016 r.

Prezentacja kapitału podstawowego w sprawozdaniu

W momencie ustanowienia spółdzielczego lokatorskiego lub spółdzielczego własnościowego, co miało miejsce do 2007 r., prawa do lokalu wartość tych funduszy jest co do zasady równa wartości początkowej wybudowanych lokali przyjętych do ewidencji środków trwałych spółdzielni mieszkaniowej. Wartość funduszy ulega odpowiednio zmniejszeniu o umorzenie tych środków trwałych. W rezultacie takiego postępowania wartość prezentowanych w pasywach bilansu Funduszu wkładów mieszkaniowych i Funduszu wkładów budowlanych, ustalona na każdy dzień bilansowy, powinna być równa wartości netto sfinansowanych nimi Środków trwałych, prezentowanych w aktywach bilansu.

Fundusz wkładów mieszkaniowych i Fundusz wkładów budowlanych są prezentowane w pasywach, w dziale A bilansu w następujących pozycjach:

A. Fundusz własny

I. Fundusz podstawowy

1. Fundusz udziałowy

2. Fundusz wkładów mieszkaniowych

3. Fundusz wkładów budowlanych

W sprawozdaniach za 2016 rok nie będą występowały w pasywach bilansu należne, lecz niewniesione wpłaty na fundusz podstawowy, które mają miejsce w niektórych spółdzielniach. W związku z nowelizacją ustawy o rachunkowości pozycja ta stanowi odrębną grupę aktywów bilansu C. Należne, lecz niewniesione wpłaty na kapitał (fundusz) podstawowy.

Spółdzielnie, które nie są zobowiązane do sporządzania zestawienia zmian w kapitale (funduszu) własnym, powinny w informacji dodatkowej, jeśli sporządzać ją będą zgodnie z załącznikiem nr 1 do u.r., zaprezentować zmiany, jakie miały miejsce w funduszach spółdzielni. Nie ma (nie było) wzoru takiej informacji, zatem może ona przybrać mniej lub bardziej rozbudowaną postać.

Warto, aby dane w informacji wskazywały też najistotniejsze przyczyny zmian.

Jeśli członkowie spółdzielni na walnym zgromadzeniu członków zdecydują, iż jako jednostka spełniająca warunki określone w art. 3 ust. 1c u.r. będzie sporządzała sprawozdanie dla małych jednostek wg załącznika nr 5, to nie musi prezentować w informacji dodatkowej zmian w funduszu własnym. Jednak mimo braku tego obowiązku wydaje się właściwe, aby spółdzielnia przedstawiła te kluczowe dla zrozumienia jej sytuacji finansowej dane.

Trzeba też pamiętać, że jeśli sprawozdanie spółdzielni podlega badaniu przez biegłego rewidenta i od 2016 r. jednostka nie będzie korzystała z uproszczeń przewidzianych dla małych jednostek, to powinna ona szczegółowo objaśnić zmiany w kapitale w zestawieniu zmian w kapitale własnym.

Wartość obu funduszy jest co do zasady równa wartości początkowej wybudowanych lokali, przyjętych do ewidencji środków trwałych. Jest natomiast sukcesywnie pomniejszana o umorzenie tych aktywów.

PRZYKŁAD 7

Prawidłowa prezentacja struktury kapitału własnego w 2016 roku

A. Kapitał (fundusz) własny	178 775 890,70	195 068 303,17
I. Kapitał (fundusz) podstawowy	149 069 018,75	153 735 839,87
1. Fundusz udziałowy	1 245 905,21	1 228 620,55
2. Fundusz wkładów mieszkaniowych	2 169 343,32	2 478 689,83
3. Fundusz wkładów budowlanych	145 653 770,22	150 028 529,49
II. Kapitał (fundusz) zapasowy	27 234 736,81	11 197 949,85
- nadwyżka ceny emisyjnej nad wartością nominalną
III. Kapitał z aktualizacji wyceny	137 999,66	16 103 643,14
IV. Pozostałe kapitały (fundusze) rezerwowe
V. Zysk (strata) z lat ubiegłych	-	11 874 433,80
VI. Zysk (strata) netto	2 334 135,48	2 156 436,51
VI. Odpisy z zysku netto w ciągu roku

PRZYKŁAD 8

Nota objaśniająca zmiany w funduszu podstawowym

Kapitał (fundusz) podstawowy
Fundusz udziałowy	455 558,00	5 900,00	14 460,00	446 998,00
Fundusz wkładów mieszkaniowych	991 327,62	59 614,23	172 566,06	878 375,79
Fundusz wkładów budowlanych	31 115 971,23	55 008,74	945 547,23	30 225 432,74
Razem	32 562 856,85	120 522,97	1 132 573,29	31 550 806,53

PRZYKŁAD 9

Inna postać noty

Stan na początek roku	455 558,00	991 327,62	31 115 971,23	32 562 856,85
Zwiększenia	5 900,00	59 614,23	55 008,74	120 522,97
Zmniejszenia	14 460,00	172 566,06	945 547,23	1 132 573,29
Stan na koniec roku	446 998,00	878 375,79	30 225 432,74	31 550 806,53

Dane te same, co w przykładzie 9.

PRZYKŁAD 10

Zmiany w kapitale

Stan na początek okresu	105 922,21	Stan na początek okresu	52 542 861,75	Stan na początek okresu	1 596 523,23	Stan na początek okresu	8 872 733,78
Zwiększenia	6 911,00	Zwiększenia	1 241 551,20	Zwiększenia	56 320,00	Zwiększenia	168 476,71
wpłaty udziałów	6 911,00	korekty umorzenia w związku z wyodrębnieniami odrębnej własności	1 241 551,20		56 320,00	Wpłaty wpisowego	3 464,50
						korekta umorzenia wartości gruntu	162 016,20
						inne	2 996,01
Zmniejszenia	1 345,26	Zmniejszenia	9 647 871,83	Zmniejszenia	126 359,00	Zmniejszenia	1 092 809,30
zwroty udziałów	1 345,26	wyodrębnienia własności lokali	8 401 255,67	wyodrębnienia własności lokali	126 359,00	korekty wyodrębnień własności	989 112,26
		wkłady budowlane do wniesienia	323 308,08			umorzenie gruntów w wieczystym użytkowaniu	103 697,04
		umorzenie wkładów	923 308,08
Stan na koniec roku	111 487,95	Stan na koniec roku	44 136 541,12	Stan na koniec roku	1 526 484,23	Stan na koniec roku	7 948 401,19

PRZYKŁAD 11

Prezentacja danych w zestawieniu zmian w kapitale własnym

I. Kapitał (fundusz) własny na początek okresu	110 454 425,45	113 898 867,61
- korekty błędów
Ia. Kapitał (fundusz) własny na początek okresu po korektach	110 454 425,45	113 898 867,61
1. Kapitał (fundusz) własny na początek okresu	110 454 425,45	113 898 867,61
1.1. Zmiany kapitału (funduszu) podstawowego	- 3 847 555,91	- 3 553 658,00
a) zwiększenie z tytułu	45 537,18	69 241,39
- wpłaty udziałów	45 537,18	34 620,55
- wpłacenia wkładów		20 499,35
- waloryzacji wkładów		14 121,49
b) zmniejszenie z tytułu	- 3 893 093,09	- 3 622 899,39
- zwrot wkładów i udziałów	- 147 646,90	27 427,50
- umorzenia rocznego	- 2 517 115,09
- zwrotu umorzenia do banku i zakładów pracy	- 5 775,52	- 8 277,99
- ustanowienia prawa własności netto	- 1 222 555,58	- 3 642 048,90
1.2. Kapitał (fundusz) podstawowy na koniec okresu	106 606 869,54	110 345 209,61