Ubezpieczenia OC członków władz spółek kapitałowych nie zawsze znajdą się w kosztach

W poprzednim artykule z cyklu wskazano na problem wystąpienia przychodu w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu nieodpłatnych świadczeń w przypadku umowy ubezpieczenia OC członków władz spółek kapitałowych. Zagadnienie to ma doniosłe znaczenie nie tylko dla członków zarządu, lecz także dla samych spółek. Pojawia się bowiem pytanie, czy wydatki spółki związane z ubezpieczeniem OC władz spółek kapitałowych mogą stanowić dla spółki koszt uzyskania przychodu. Dominika Dragan-Berestecka, doradca podatkowy w Spółce Doradztwa Podatkowego Ożóg i Wspólnicy, podkreśla, że stanowisko organów podatkowych niestety jest w tej kwestii niejednolite.

Zgodnie z art. 805 par. 1 kodeksu cywilnego przez umowę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę.

- Umowa ubezpieczenia może być zawierana w celu zminimalizowania strat, jakie są lub mogą być następstwem przewidzianego w umowie zdarzenia objętego ryzykiem ubezpieczeniowym. Wystąpienie wskazanego w umowie ubezpieczenia wypadku jest bowiem warunkiem otrzymania przez wskazany w umowie podmiot określonego świadczenia - wyjaśnia Dominika Dragan-Berestecka.

Nasza rozmówczyni dodaje, że w obrocie gospodarczym spotyka się umowy ubezpieczenia, w których spółka jest tylko ubezpieczającym, a ubezpieczonymi są członkowie władz albo spółka jest zarówno ubezpieczającym, jak i ubezpieczonym.

Zwykle zawarte ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej członków władz ma formę bezimienną - ubezpieczeni są wszyscy obecni oraz przyszli prokurenci, członkowie zarządu, bez konieczności zgłaszania ubezpieczycielowi zmian we władzach. Bezimienna forma ubezpieczenia przesądza, że przedmiotem ubezpieczenia są organy spółki in gremio, a umowa ubezpieczenia zawierana jest na wypadek powstania szkody wynikającej z działalności tych organów, wyłącznie w zakresie przypisanych im zgodnie z przepisami prawa obowiązków i funkcji.

- W konsekwencji przy bezimiennej formule ubezpieczenia umowa ubezpieczenia nie jest zawierana w interesie (na rzecz) określonych osób fizycznych piastujących funkcje wskazane w umowie ubezpieczenia, ale ubezpieczeniu podlegają organy spółki - tłumaczy Dominika Dragan-Berestecka.

Takie ukształtowanie umowy ubezpieczenia ma uzasadnienie ekonomiczne. Wysokość należnej składki ubezpieczenia oraz zakres udzielanej przez ubezpieczyciela ochrony niezależny jest od zmian w składzie osobowym organów spółki, co pozwala zoptymalizować wysokość ponoszonych z tego tytułu kosztów.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.) kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 ustawy o CIT.

Według Dominiki Dragan-Beresteckiej, ustawa o CIT wprowadza szeroką definicję kosztu uzyskania przychodu, którego celem ma być osiągnięcie, zachowanie lub zabezpieczenie źródła przychodów. Minister finansów oraz sądy administracyjne podkreślają, że o istnieniu związku poniesionego kosztu z osiągniętymi przychodami mówić można w szczególności w sytuacji, gdy jest on w sposób racjonalny i gospodarczo związany z działalnością gospodarczą prowadzoną przez podatnika.

- Poniesionemu kosztowi nie musi zatem odpowiadać faktycznie uzyskany przychód, ale wystarczające jest, aby wydatek ponoszony był w celu osiągnięcia przychodów, zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów - zauważa Dominika Dragan-Berestecka.

Dodaje również, że koszty poniesione w celu zabezpieczenia źródła przychodów to koszty mające na celu ochronę źródła przychodów przed jego unicestwieniem, ale także zmniejszeniem, np. przez zapobieżenie poniesieniu uszczerbku finansowego. Z kolei koszty poniesione w celu zachowania źródła przychodów są to koszty ponoszone w celu utrzymania źródła przychodów w niezmienionym (niepogorszonym) stanie.

Kosztami uzyskania przychodów są zatem wszelkie wydatki ponoszone na źródło przychodów jako całość, choćby nie wiązały się z osiągnięciem konkretnego przychodu, także ponoszone w celu zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów.

Dokonując kwalifikacji wydatków poniesionych na zakup polisy OC członków władz spółek, należy mieć na względzie to, że zakład ubezpieczeniowy, który gwarantuje wypłatę sumy ubezpieczeniowej, dysponuje nieporównywalnie większym majątkiem niż poszczególne osoby fizyczne, które mogą spowodować szkodę. Tym samym - jak podkreśla Dominika Dragan-Berestecka - pewne jest otrzymanie przez spółkę należnego odszkodowania za szkody wywołane nieprawidłowym prowadzeniem spraw spółki. To spółka posiada bezpośredni interes majątkowy w zawarciu umowy ubezpieczenia, gdyż jest podmiotem uprawnionym do otrzymania odszkodowania, a jednocześnie głównym potencjalnym poszkodowanym działaniem lub zaniechaniem jednej z osób pełniących funkcje we władzach spółki.

Wydatki związane z zawarciem umowy ubezpieczenia tytułem należnych składek mają charakter zabezpieczenia oraz zachowania źródła przychodu.

- W przypadku braku ubezpieczenia spółka narażona byłaby na wypłatę odszkodowań osobom poszkodowanym, których wartość znacznie przewyższałaby wartość zapłaconej składki ubezpieczeniowej i stanowić duże mogłaby dla spółki znaczne obciążenie finansowe - argumentuje Dominika Dragan-Berestecka.

Zawarcie przez spółkę umowy ubezpieczenia ma na celu ograniczenie ryzyka ponoszenia przez spółkę konsekwencji finansowych decyzji podejmowanych przez członków jej władz. Jednocześnie fakt zawarcia umowy ubezpieczenia uwiarygodnia spółkę jako solidnego partnera handlowego. Zawarcie przedmiotowego ubezpieczenia zmierza do zachowania oraz zabezpieczenia źródeł przychodów, ale także ma wpływ na wysokość osiąganych przychodów - poprzez zwiększenie zaufania w stosunku do spółki potencjalnie zwiększa wysokość osiąganych przychodów.

Wskazany pogląd nie jest podzielany przez większość organów podatkowych, chociaż istnieją wyjątki. Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy w interpretacji indywidualnej z 29 sierpnia 2008 r. (nr ITPB3/423-369/08/PS) zaprezentował stanowisko zbieżne z cytowanym. Stan faktyczny, na tle którego wydano interpretację, dotyczył umowy ubezpieczenia majątkowego, zawartej na wypadek strat, jakie spółka mogłaby ponieść wskutek działania jej organów statutowych. Spółka była jednocześnie ubezpieczającym oraz ubezpieczonym. We wskazanej interpretacji organ stwierdził, że przedmiotem ubezpieczenia OC będzie szeroko pojęta ochrona interesu majątkowego podatnika przed zdarzeniami, które mogłyby go narazić na stratę. W konsekwencji poniesienie wydatków z tytułu składek na ubezpieczenie majątkowe stanowi racjonalne działanie podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą i wskazane wydatki mogą być uznane za koszty uzyskania przychodów zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT. Jednocześnie - jak podpowiada Dominika Dragan-Berestecka - należy mieć na względzie, że zakwalifikowanie danego wydatku do kosztów uzyskania przychodów powinno odbywać się z uwzględnieniem negatywnego katalogu wydatków, zawartego w art. 16 ust. 1 ustawy o CIT. Niektóre z nich służą organom podatkowym jako argument uzasadniający odmowę uznania za koszt uzyskania przychodów wydatków na zakup polis OC członków władz spółki.

Bezimienna forma ubezpieczenia przesądza, że przedmiotem ubezpieczenia są organy spółki in gremio, a umowa ubezpieczenia zawierana jest na wypadek powstania szkody wynikającej z działalności tych organów, wyłącznie w zakresie przypisanych im zgodnie z przepisami prawa obowiązków i funkcji.

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl