Zarządzając cenami, ogranicza się ryzyko szacowania

Pojęcie cen transferowych (transfer pricing) oznacza ceny, a szerzej - warunki transakcji zawieranej między podmiotami powiązanymi.

Podatnik ma do dyspozycji dwa instrumenty formalne, za pomocą których może ograniczyć ryzyko oszacowania dochodu.

Zacznijmy od dokumentacji podatkowej. Dokumentacja do transakcji zawieranej z podmiotem powiązanym powinna zawierać elementy określone w art. 9a ustawy o CIT (lub art. 25a ustawy o PIT). Co jest istotne, przepisy nie określają wzorca takiej dokumentacji, wymieniają natomiast jej elementy konieczne. W praktyce występuje wiele problemów związanych ze stosowaniem omawianych przepisów. Dotyczą one m.in.:

● agregowania poszczególnych transakcji w ramach jednej dokumentacji,

● sposobu oraz poziomu szczegółowości opisu poszczególnych elementów koniecznych w takiej dokumentacji,

● stosowanie podatkowych metod kalkulacji cen transferowych.

Kolejnym instrumentem jest uprzednie porozumienie cenowe (APA - Advanced Pricing Agreement). Na mocy regulacji zawartych w dziale IIa Ordynacji podatkowej istnieje możliwość potwierdzenia przez podatnika prawidłowości wyboru i stosowania metody określania cen transferowych w drodze zawarcia porozumienia z Ministerstwem Finansów.

W praktyce jednak pomimo wprowadzenia przedmiotowych przepisów od roku 2006 liczba zawartych porozumień jest bardzo niska. Sytuacja ta powodowana jest dwoma czynnikami. Procedura zawarcia porozumienia jest bardzo czasochłonna (często przekracza rok) oraz wiąże się z istotnymi kosztami, wysokość opłaty może sięgać nawet 100 tys. zł w przypadku porozumienia jednostronnego oraz 200 tys. zł w przypadku porozumienia dwu- lub wielostronnego.

Obserwując podejście podatników w zakresie ograniczania ryzyka związanego z możliwością oszacowania dochodu na skutek stosowania cen transferowych, można scharakteryzować typowy model, spotykany zarówno w pojedynczej parze podmiotów powiązanych, jak i w rozbudowanej grupie kapitałowej o złożonej strukturze. W najczęściej spotykanych przypadkach dominują, niestety, rozwiązania w sposób fragmentaryczny wypełniające potrzeby w omawianym obszarze. Dla przykładu postaram się wymienić najczęściej spotykane przypadki: dokumentacje podatkowe sporządzone są w sposób komplety jedynie dla wybranego roku lub dla kilku lat podatkowych, spektrum zidentyfikowanych podmiotów jako powiązanych jest często niekompletne i obejmuje wyłącznie intuicyjnie wychwytywane powiązania kapitałowe i część powiązań osobowych, przy niejednokrotnym pominięciu nietypowych rodzajów powiązań, jak np. powiązań majątkowych, dokumentacje są często sporządzane w sposób niespójny przez obie strony transakcji, sposób stosowania podatkowych metod kalkulacji zawiera bardzo często błędy metodologiczne.

Dotychczasowe podejście podatników do zagadnienia obowiązku dokumentowania transakcji z podmiotami powiązanymi, choć ma swoje uzasadnienie w relatywnie ograniczonej skali kontroli w tym zakresie w ostatnich latach, wymaga zmiany. Konieczność zmiany podejścia w tym obszarze wynika m.in. z analizy wyników kontroli, które wskazują na diametralny wzrost skuteczności organów w zakresie weryfikacji zasady wolnego rynku w transakcjach zawieranych między podmiotami powiązanymi.

Dane udostępnione przez Ministerstwo Finansów wskazują, że średnia kwota domiaru podatku dochodowego w wyniku kontroli cen transferowych wzrosła w pojedynczym przypadku ze 134 tys. zł w 2008 roku do niemal 2,5 mln zł w 2009 roku.

Celem strategicznym stawianym przed obszarem zarządzania ryzykiem cen transferowych powinna być możliwość wywiązania się z bardzo krótkiego, 7-dniowego terminu przedłożenia dokumentacji podatkowych na żądanie kontroli, które jednocześnie będą kompletne w sensie formalnym oraz będą stanowiły mocny i wyczerpujący materiał dowodowy wskazujący na stosowanie przez podatnika warunków rynkowych w transakcjach zawieranych z podmiotami powiązanymi. Aby móc tak postawiony cel zrealizować, nie tylko na poziomie jednego podmiotu, lecz także na poziomie całej grupy kapitałowej, niezbędne jest wdrożenie rozwiązań systemowych obejmujących odpowiednie procedury oraz narzędzia wspomagające zarządzanie omawianym obszarem.

Pierwszym założeniem nowej, efektywnej strategii powinno być zastosowanie zarządzania procesowego przy sporządzaniu dokumentacji, mającego wyraz w rozpoczęciu prac już na etapie planowania transakcji z podmiotem powiązanym. W tej początkowej fazie powinny być analizowane, a następnie zarchiwizowane pierwsze informacje potwierdzające stosowanie cen rynkowych w zawieranych transakcjach.

Kolejnym istotnym założeniem nowego podejścia powinno być przyjęcie spójnej w ramach grupy procedury identyfikacji podmiotów powiązanych oraz zasad grupowania transakcji na potrzeby sporządzenia dokumentacji podatkowych. Efektem realizacji omawianego założenia jest kompletna oraz spójna identyfikacja transakcji w grupie, wdrożenie jednolitego sposobu (wzorca) dokumentacji podatkowych oraz podział prac w ramach grupy, czyniący cały proces dużo efektywniejszym niż autonomiczna praca poszczególnych członków koncernu.

Efektem spajającym omawiane założenia jest powołanie specjalnej komórki organizacyjnej, tzw. centrum cen transferowych w grupie kapitałowej, którego zadaniem jest zaprojektowanie, wdrożenie oraz koordynacja niezbędnych procedur w zakresie sporządzania dokumentacji podatkowych.

Cennym elementem nowoczesnych rozwiązań organizacyjnych w zakresie zarządzania ryzykiem cen transferowych, łączącym wszystkie wymienione założenia jest system informatyczny, który w warstwie funkcjonalnej obejmie, w sposób kompleksowy, proces sporządzania w grupie kapitałowej dokumentacji podatkowych.

Pierwszym takim systemem na polskim rynku i jedynym tak kompleksowym rozwiązaniem jest system Transfer Pricing Manger (TPM), zaprojektowany i wytworzony przez firmę audytorską HLB Sarnowski & Wiśniewski. Spółka w swoim dotychczasowym doświadczeniu poprowadziła kilkaset projektów z cen transferowych zarówno dla krajowych, jak i międzynarodowych grup kapitałowych.

Uzyskane doświadczenie pozwoliło na stworzenie nowoczesnego narzędzia, które z jednej strony wychodzi naprzeciw problemom praktycznym w omawianym obszarze, a z drugiej strony umożliwia zarządzanie procesem sporządzania dokumentacji podatkowych dużo efektywniej, niż może to się odbywać w sposób ręczny z wykorzystaniem powszechnych aplikacji biurowych.

@RY1@i02/2011/028/i02.2011.028.050.002b.001.jpg@RY2@

Wojciech Komer, prezes Zarządu HLB Sarnowski & Wiśniewski

Wojciech Komer

prezes Zarządu HLB Sarnowski & Wiśniewski