Zakup firmowego auta można sfinansować na wiele sposobów

Dokonując wyboru między alternatywnymi źródłami finansowania zakupu samochodu spółka powinna wziąć pod uwagę dostęp do własnych i zewnętrznych form finansowania, indywidualne preferencje odnośnie do zadłużenia, ale także bieżącą i prognozowaną sytuację rozliczeń z fiskusem oraz brzmienie przepisów podatkowych.

Osobowy czy ciężarowy

Brzmienie przepisów podatkowych jest szczególnie istotne dla samochodów osobowych. To dla nich właśnie ustawodawca wprowadził ograniczenie możliwości odliczenia VAT (maksymalne odliczenie to 60 proc., nie więcej niż 6000 zł) oraz nie przewidział prawa zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów (dalej KUP) amortyzacji w części przekraczającej 20 tys. euro. Z tego punktu widzenia istotne jest, czy samochód kwalifikuje się jako samochód osobowy, czy ciężarowy.

Pojęcie samochodu osobowego na gruncie ustaw o podatku dochodowym zostało zrównane z pojęciem samochodu osobowego na gruncie przepisów ustawy o VAT. I tak samochód osobowy to każdy pojazd samochodowy o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony, konstrukcyjnie przeznaczony po przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą.

Przedsiębiorstwa mają do wyboru kilka źródeł finansowania nabycia samochodu: zakup za gotówkę z własnych środków, kredyt bankowy, leasing lub wynajem długoterminowy.

Nabycie w dniu zapłaty

Zdecydowanym plusem zakupu za gotówkę jest nabycie prawa własności do pojazdu, zazwyczaj w dniu zapłaty, i elastyczność związana z dysponowaniem zakupionego aktywa. Dodatkowym atutem jest brak kosztów finansowych oraz to, że koszty eksploatacji samochodu, w związku z tym, iż widnieje on w ewidencji środków trwałych podatnika, stanowią co do zasady KUP, bez konieczności prowadzenia ewidencji przebiegu pojazdu. Zakup za gotówkę może jednak okazać się dla wielu małych i średnich firm niemożliwy, gdyż wydatkowanie jednorazowo znacznej kwoty grozi zachwianiem terminów spłat zobowiązań bieżących.

Dodatkowe koszty

Inną możliwością jest sfinansowanie zakupu z kredytu bankowego. Również w tym przypadku samochód widnieje w ewidencji środków trwałych podatnika, co ułatwia zaliczenie kosztów eksploatacji samochodu do KUP. Należy jednak pamiętać, że nie dla wszystkich kredyt będzie osiągalny. Banki wymagają, by działalność była prowadzona przez co najmniej 12 miesięcy. Ponadto procedury pozyskania kredytu są często długie i trudne i należy liczyć się z wieloma formalnościami. Konieczne jest przedłożenie wielu dokumentów, w tym dokumentujących sytuację finansową przedsiębiorstwa, a nawet biznesplan. Musimy też pamiętać o zabezpieczeniach, których banki wymagają. Oprócz kosztów odsetek przedsiębiorstwo ponosi także koszty dodatkowych usług okołofinansowych (np. koszty poręczeń).

Możliwa alternatywa

Od lat popularną alternatywą jest leasing. Firmy leasingowe udzielają finansowania nawet podmiotom, których okres funkcjonowania na rynku wynosi 3 - 6 miesięcy, a nawet rozpoczynającym działalność. Stosują też prostsze procedury akceptacji klientów, głównie ze względu na to, iż to one pozostają właścicielami przedmiotu umowy aż do chwili spłaty rat. Przy leasingu istnieje możliwość ukształtowania rat leasingowych na dogodnym dla korzystającego poziomie poprzez odpowiednie ustalenie poszczególnych elementów umowy, tj.:

wrat leasingowych - im wyższy poziom pierwszych rat leasingowych, tym niższy późniejszych;

wwartości wykupu przedmiotu umowy - im wyższy poziom wartości wykupu, tym niższe poszczególne raty leasingowe (przy leasingu operacyjnym cena sprzedaży przedmiotu umowy po zakończeniu jej trwania nie może być niższa od wartości początkowej pomniejszonej o odpisy amortyzacyjne ustalone z zastosowaniem 3-krotnie skróconych okresów amortyzacji);

wokresu trwania umowy - im dłuższy okres trwania umowy, tym raty leasingowe powinny być niższe (przy leasingu operacyjnym dla celów podatku dochodowego okres nie powinien być krótszy niż 40 proc. normatywnego okresu amortyzacji samochodu, tj. 5 lat x 40 proc. = 2 lata).

Z podatkowego punktu widzenia rozróżniamy dwa rodzaje leasingu: finansowy (zwany kapitałowym) oraz operacyjny. Obie formy mają zwykle wbudowaną opcję wykupu pojazdu po okresie leasingu. Można również elastycznie określić okres leasingu. Dodatkowym plusem jest możliwość zaliczenia kosztów eksploatacji samochodów używanych na podstawie leasingu do KUP bez konieczności prowadzenia ewidencji przebiegu pojazdu (mimo że przy leasingu operacyjnym środek nie widnieje w ewidencji podatnika).

Na dłuższy czas

Alternatywą dla umowy leasingu lub zakupu na własność jest wynajem długoterminowy. Polecany jest szczególnie firmom, dla których samochód jest narzędziem pracy wymagającym okresowej wymiany na nowy (nie zakłada się opcji nabycia po zakończeniu umowy) i które chcą rozbudowywać flotę (obniżenie stawek przy większej liczbie pojazdów). Usługa wynajmu długoterminowego nie wymaga angażowania własnych środków finansowych na zakup pojazdów, co pozwala zachować płynność finansową firmy. Najemca samochodu nie musi martwić się o koszty ubezpieczenia samochodu, napraw, wymianę opon, assistance, gdyż koszty te ponosi właściciel samochodu. Ponosi on także ryzyko związane z wartością po zakończeniu umowy.

Wynajem długoterminowy polega na odpłatnym użytkowaniu samochodu w długim okresie, zwykle pomiędzy 3 a 5 lat. Od strony prawno-księgowej traktowany jest jak leasing operacyjny wraz z dodatkowymi usługami. Przedmiot umowy - samochód - zaliczany jest do składników majątku wynajmującego, który dokonuje odpisów amortyzacyjnych.

Niestety, plusy tej formy użytkowania samochodów w znacznym stopniu niwelują przepisy podatkowe. Utrudniają one zaliczenie do KUP używającego zarówno kosztów eksploatacyjnych (paliwo itp.), jak i kosztów za sam najem.

Uzasadnienie ekonomiczne

różni się od operacyjnego głównie tym, że umowa leasingu finansowego określa, iż odpisów amortyzacyjnych dokonuje leasingobiorca. Leasingowany samochód pojawia się zatem w ewidencji środków trwałych podatnika. Biorąc pod uwagę ograniczenie możliwości zaliczenia do KUP amortyzacji samochodów osobowych podatnika w części, w jakiej dotyczy ona wartości auta przewyższającej równowartość 20 000 euro (ok. 85 tys. zł), leasing finansowy traci sens gospodarczy. Przy zakupie samochodu wartego 180 tys. zł netto spółka ujmie w podatkowym rejestrze środków trwałych wartość początkową samochodu w wysokości 215 400 zł [(180 000 zł x 23 proc. - 6000 zł) + 180 000 zł] [wartość początkowa samochodu uwzględni VAT niepodlegający odliczeniu w wysokości 35 400 zł (41 400 zł - 6000 zł)]. Uwzględniając ograniczenie w zaliczeniu kosztów amortyzacji do KUP, spółka nigdy nie uzna za koszty podatkowe ok. 130 400 zł (215 400 zł - 85 000 zł) [przedkłada się to na 24 776 zł (130 400 zł x 19 proc.) podatku dochodowego, który trzeba będzie zapłacić]. Im droższy samochód, tym większa strata wynikająca zarówno z ograniczenia możliwości odliczenia VAT, jak i z większej kwoty amortyzacji, która nie stanie się kosztem podatkowym.

To samo ograniczenie w VAT i CIT dla samochodów osobowych ma zastosowanie przy zakupie samochodu osobowego za gotówkę lub na kredyt. Zakup za gotówkę jednak, w porównaniu z obiema pozostałymi opcjami, nie generuje dodatkowych kosztów finansowych.

(zgodnie z treścią regulacji podatkowych musi być zawarty na okres minimum 2 lat; zwykle zawierany jest na 2 lub 3 lata) zawiera zapis, że odpisów amortyzacyjnych dokonuje leasingodawca. W związku z tym samochód nie widnieje w ewidencji podatkowej spółki i nie występuje amortyzacja. Do kosztów spółki zaliczają się po prostu raty leasingowe w pełnej wysokości, bez ograniczenia do 20 tys. euro. Jedynym ograniczeniem jest możliwość odliczenia VAT od faktur za czynsz leasingowy (analogicznie jak przy zakupie samochodu osobowego za gotówkę lub na kredyt spółka ma prawo odliczyć max. 60 proc. VAT z każdej faktury leasingowej, łącznie nie więcej niż 6000 zł). Po wykupie samochodu po zakończeniu umowy leasingu spółka nabywa prawo do kolejnego limitowanego odliczenia VAT (odliczenie VAT z tytułu czynszu leasingowego nie wyklucza odliczenia VAT od wartości wykupionego samochodu). Całość rat leasingowych (łącznie z VAT niepodlegającym odliczeniu) zaliczana jest jednak do kosztów uzyskania przychodów. Po zakończeniu umowy 2- lub 3-letniego leasingu może nastąpić wykup samochodu. Zwykle cena wykupu nie przekracza już 20 000 euro, w związku z czym istnieje możliwość zaliczenia do KUP kosztów amortyzacji nowo nabytego (wcześniej używanego na podstawie leasingu operacyjnego) samochodu osobowego.

Konsekwencje podatkowe wybranej formy finansowania

	Wartość auta rozłożona na opłaty leasingowe i opłatę wstępną oraz potencjalnie na wartość wykupu samochodu. Opłaty leasingowe zawierają dodatkową część odsetkową (koszt finansowania zewnętrznego). Samochód nie jest wykazywany w ewidencji spółki. Wykazywane są wyłącznie miesięczne faktury za leasing.	Samochód staje się od razu własnością spółki i zostaje wprowadzony do jej podatkowej ewidencji środków trwałych. Spółka amortyzuje samochód (podatkowo zwykle przez 5 lat). Dodatkowo w przypadku kredytu spółka ponosi koszty odsetek.	Spółka korzysta z samochodu należącego do użyczającego. Samochód nie jest własnością spółki, więc nie widnieje on w jej ewidencji podatkowej środków trwałych. Z tytułu korzystania z cudzej rzeczy spółka ponosi koszty czynszu z tytułu najmu.
	Spółka odlicza 60 proc. VAT z każdej faktury leasingowej, łącznie nie więcej niż 6000 zł. Po wykupie auta z leasingu przysługuje jej ponownie ten sam limit odliczenia.	Spółka odliczy 60 proc. VAT z faktury dokumentującej zakup samochodu, nie więcej niż 6000 zł.	Spółka odliczy 60 proc. VAT z każdej faktury za najem, nie więcej niż 6000 zł.
	Spółka zalicza do KUP całość kosztów czynszu leasingowego oraz VAT niepodlegający odliczeniu. Nie obowiązuje ograniczenie 20 tys. euro jak dla amortyzacji własnego samochodu. Po wykupie samochodu za wartość poniżej 20 tys. euro spółka zachowa prawo zaliczenia do KUP całości amortyzacji.	Spółka nie zaliczy do KUP aż ok. 131 400 zł amortyzacji, tj. nie zaliczy do KUP tej części, która wynika z wartości samochodu powyżej limitu 20 tys. euro.	Spółka zalicza do KUP: koszty czynszu (opierając się na korzystnym wyroku NSA), by uniknąć sporów z fiskusem, warto postarać się o interpretację podatkową - oraz VAT niepodlegający odliczeniu (od czynszu za najem), koszty eksploatacji (np. paliwa) do wysokości limitu wynikającego z ewidencji przebiegu pojazdu.

Niekorzystne przepisy

Zgodnie z ustawą o CIT nie uznaje się za KUP wydatków na używanie, dla potrzeb działalności gospodarczej, samochodów osobowych niestanowiących składników majątku podatnika - w części przekraczającej kwotę wynikającą z pomnożenia liczby kilometrów faktycznego przebiegu pojazdu dla celów podatnika oraz stawki za jeden kilometr przebiegu (wyjątek od powyższej zasady ustawodawca przewidział tylko dla umów leasingu).

Konieczne jest zatem prowadzenie ewidencji przebiegu pojazdu. Nawet w tym przypadku istnieje ryzyko, że nie wszystkie koszty związane z używaniem samochodu zostaną zaliczone do KUP. Maksymalna wartość kosztów zaliczonych do KUP posiada limit wynikający z pomnożenia liczby przejechanych kilometrów i stawki za 1 kilometr udokumentowany tzw. kilometrówką.

Kolejna kwestia to katalog kosztów, które podlegają pod powyższy limit. Urzędy skarbowe często stoją na stanowisku, iż do limitu tego zalicza się oprócz kosztów eksploatacji także koszty opłaty za najem. Nie zgadzają się z tym przedsiębiorcy, twierdząc, że czynsz za najem jest opłatą za korzystanie z cudzej rzeczy. Sądy z kolei mają w tym zakresie różne stanowiska. Nadzieją dla podatników jest korzystny wyrok NSA z 16 marca 2012 r. (sygn. akt II FSK 2030/10). Potwierdza on stanowisko podatników. Póki jednak interpretacje organów podatkowych w tym względzie nie są jednolite, zaliczenie kosztów czynszu za najem samochodu do KUP jest obarczone pewnym ryzykiem.

Z powyższej analizy wynika, iż zwykle, w szczególności dla samochodów o wyższej wartości, najefektywniejszą formą finansowania zakupu okazuje się leasing operacyjny.

Ważne

Wyjątkiem umożliwiającym zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów całości kosztów eksploatacji najmowanego samochodu są samochody elektryczne

@RY1@i02/2012/210/i02.2012.210.07100100h.803.jpg@RY2@

Jolanta Goluch, samodzielna księgowa, PKF Accounting sp. z o.o. Oddział w Warszawie

Jolanta Goluch

samodzielna księgowa, PKF Accounting sp. z o.o. Oddział w Warszawie

Podstawa prawna

Ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.). Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.).