Stosowanie optymalizacji jest zgodne z prawem

Podstawową cechą zachowań składających się na pojęcie optymalizacji podatkowej jest to, że są to działania zgodne z przepisami prawa podatkowego. Podejmowanie takich działań opiera się na założeniu, iż nie istnieje norma, która nakładałaby na podatników obowiązek płacenia maksymalnie wysokich podatków. Przeciwnie, źródłem czy podstawą zachowań optymalizacyjnych jest pogląd podkreślany w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż dążenie do płacenia niskich podatków nie jest zakazane (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 grudnia 2005 r., sygn. akt II FSK 82/05). Z możliwych, dopuszczalnych przez prawo rozwiązań w przedmiocie przebiegu tej czy innej transakcji, z którymi prawo podatkowe łączy różne skutki fiskalne, podatnicy są uprawnieni wybrać dla siebie to najkorzystniejsze.

Definicja optymalizacji podatkowej nie jest określona przepisami prawa, ale mogłaby brzmieć następująco: optymalizacją podatkową nazywamy podejmowanie zachowań odnoszących się do przedmiotu opodatkowania przy wykorzystaniu metod obniżenia podatku, które są prawnie dozwolone.

W świetle tej definicji za zachowania optymalizacyjne uznamy także skorzystanie przez podatnika z przewidzianych przez prawo podatkowe ulg i zwolnień podatkowych.

Wspomniana powyżej zgodność z prawem pozwala odróżnić optymalizację podatkową od uchylania się od opodatkowania.

Z uchylaniem się od opodatkowania będziemy mieć do czynienia w sytuacji, w której podatnik podejmuje czynności (zachowania) prowadzące do powstania zobowiązania podatkowego. Niemniej (i tu podstawowa różnica w stosunku do optymalizacji podatkowej), mimo takiego obowiązku podatnik nie wykonuje takiego zobowiązania – dopuszcza się bezpośredniego naruszenia przepisów prawa podatkowego (np. kiedy nie deklaruje w deklaracji kwoty obiektywnie istniejącego zobowiązania podatkowego). Powyższe wskazuje, iż uchylanie się od opodatkowania nie można już uznać za zachowanie zgodne z prawem.

Niestety, granice pozwalające na odróżnienie uchylania się od opodatkowania od dozwolonej przez prawo optymalizacji podatkowej nie zawsze są ostre i wyraźne. W wielu przypadkach sporna pomiędzy podatnikiem i organami podatkowymi pozostaje kwestia, czy podatnik, działając w zgodzie z prawem, dokonał jedynie wyboru pomiędzy danymi, dozwolonymi przez prawo, konsekwencjami podatkowymi swojego zachowania, czy też – wykraczając poza prawo podatkowe – uchylił się od opodatkowania.

O wielości sporów świadczy bogate orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym znajdziemy pewne wskazówki pozwalające odróżnić optymalizację podatkową od uchylania się od opodatkowania. Przykładem niech będzie wyrok WSA w Warszawie z 31 maja 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 983/06, w którym przeczytamy, że nie istnieje generalna zasada nakładająca na podatnika obowiązek działania dla powstania zobowiązania podatkowego w wysokości największej z możliwych. Zdaniem sądu, aby uznać, że doszło do obejścia prawa, należy przede wszystkim ustalić, że istnieje norma prawna, która zakazuje osiągnięcia określonego skutku i że dokonano czynności prawnej prowadzącej do jego osiągnięcia. Przepisy prawa podatkowego nie zawierają norm zakazujących lub nakazujących określone zachowania, lecz jedynie normy ustalające konsekwencje podatkowe zachowań podatnika na gruncie tego prawa. Jedynie nieliczne, wyraźne i wyjątkowo ustanowione normy przewidują swoiste sankcje podatkowe na wypadek, gdyby podatnik dokonujący określonych czynności tak je ukształtował, aby osiągnąć zmniejszenie zobowiązania podatkowego lub zmniejszenie ulgi.

Z uwagi na to, że granica pomiędzy optymalizacją a unikaniem opodatkowania jest nieostra, organy podatkowe mogą forsować pogląd, iż w przypadku kwestionowanych przez nie działań podatnik nie zmieścił się już w granicach optymalizacji podatkowej. Mogą zarzucać podatnikowi, że wykroczył poza przepisy prawa podatkowego w celu unikania czy też uchylania się od opodatkowania, co może być podstawą następnie do zakwestionowania rezultatów optymalizacji.

Dlatego trzeba pamiętać, aby wszystkie działania optymalizacyjne były działaniami opracowanymi i przemyślanymi. Warto także rozważyć wystąpienie o pisemną interpretację prawa podatkowego przed podjęciem działań optymalizacyjnych. Potwierdzenie przez pisemną interpretację prawidłowości (zgodności z prawem) rozważanej przez podatnika optymalizacji pozwala na znaczne ograniczenie ryzyka zakwestionowania przez organy takiej optymalizacji w przyszłości.