Kara umowna jako koszt uzyskania przychodu

Kancelaria Prawnicza Magnusson

Kosztami uzyskania przychodu są wszelkie racjonalne i gospodarczo uzasadnione wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, których celem jest osiągnięcie, zabezpieczenie i zachowanie źródła przychodów. Koszty ponoszone przez podatnika należy ocenić pod kątem ich celowości, a więc dążenia do uzyskania przychodów bądź ochrony źródła przychodów. Przez pojęcie zachować należy rozumieć dochować coś w stanie niezmienionym, nienaruszonym, utrzymać. Natomiast zabezpieczyć oznacza uczynić bezpiecznym, niezagrożonym, dać ochronę. Należy przyjąć, że koszty kar umownych ponoszone są zazwyczaj na zachowanie źródła przychodu, aby przychody z danego źródła przychodów w dalszym ciągu występowały w nienaruszonym stanie oraz aby takie źródło w ogóle dalej istniało.

Zagadnienie kar umownych stanowiących koszty uzyskania przychodu dla podatnika w praktyce jest kwestią dość rozmaicie postrzeganą przez organy podatkowe. Wątpliwości biorą się przede wszystkim z nieprecyzyjnej i dość szerokiej interpretacji (czynionej przez urzędy skarbowe) wyjątków niebędących kosztami podatkowymi, a wyjątków nie należy interpretować rozszerzająco, zgodnie z utartymi regułami prawnymi.

Ustawodawca na gruncie podatkowych ustaw dochodowych wyraźnie stwierdził, że nie uważa się za koszty uzyskania przychodu kar umownych i odszkodowań z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług oraz zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad lub zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług (art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o CIT oraz art. 23 ust. 1 pkt 19 ustawy o PIT). Jest to katalog zamknięty i jako kary niestanowiące kosztu podatkowego nie uznaje się wydatków na kary umowne i odszkodowania z tytułu: wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług; zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad; zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług.

Autonomiczność uregulowań prawno-podatkowych nie stanowi bariery w pomocniczym stosowaniu przepisów z innych dziedzin prawa, toteż w wykładni pojęcia wada należy posiłkować się rozbudowaną literaturą i orzecznictwem cywilnym powstałym na tle rękojmi za wady z tytułu sprzedaży (art. 556 kodeksu cywilnego), gdyż wykluczenie przesłanek określonych w regulacji kodeksu cywilnego, uprawdopodobni nam zasadność kwalifikacji danych wydatków jako kosztów stanowiących.

Istotą regulacji kar umownych jako kosztów jest więc generalne wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów kar umownych związanych z wadami towarów lub usług, a nie opóźnienie w ich dostarczeniu. Oznacza to, że kary umowne z innego tytułu mogą stanowić koszty uzyskania przychodu pod warunkiem istnienia związku przyczynowego pomiędzy karą a możliwością uzyskania przychodu. Wada jest w tym przypadku podstawową przyczyną eliminacji poniesionych kosztów z kosztów podatkowych. Przepis ten nie obejmuje przypadków nieterminowego wykonania robót i usług będących przedmiotem umów.