Audyt podatkowy pozwoli zminimalizować ryzyka

Przejęcie firmy w większości przypadków związane jest z wystąpieniem ryzyka podatkowego. Najmniejsze zagrożenie występuje przy transakcji zakupu przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, gdyż nabywca może uwolnić się od ewentualnych zobowiązań podatkowych zbywcy, posiadając stosowne zaświadczenie. Z kolei największe ryzyko istnieje przy zakupie ogółu praw i obowiązków w spółce osobowej, gdyż tu odpowiedzialność nabywcy nie jest w żaden sposób ograniczona i obejmuje także odpowiedzialność za osobiste zobowiązania podatkowe zbywcy związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Pomiędzy powyższymi plasuje się zakup udziałów spółki kapitałowej, w którym to przypadku odpowiedzialność ciąży na nabytej spółce, więc ewentualna poniesiona strata nie przekroczy kwoty zainwestowanej w nabycie udziałów.

Świadomy wskazanych ryzyk inwestor powinien dążyć do ich identyfikacji i maksymalnej neutralizacji. Do tego celu niezbędne jest przeprowadzenie właśnie due diligence (audytu) podatkowego.

Audyt podatkowy jest, obok optymalizacji podatkowej, najbardziej zaawansowaną czynnością w procesie monitorowania ryzyka podatkowego i zarządzania obciążeniem podatkowym. Polega on na analizie działalności firmy pod kątem występowania ewentualnych ryzyk podatkowych, zweryfikowaniu sposobu postępowania jednostki w odniesieniu do tych ryzyk, a także sprawdzeniu zasad w zakresie prawa podatkowego, którymi kieruje się jednostka. Due diligence podatkowe może być przeprowadzone w różnych wariantach i w różnym zakresie przedmiotowym w zależności od planowanej formy przeprowadzania transakcji przejęcia firmy, a także akceptacji ryzyka przez nabywcę. Często jednak przeprowadzenie due diligence podatkowego poprzedza podjęcie decyzji o formie przejęcia, gdyż ta warunkowana może być jego wynikami.

Badanie może przybierać formę audytu pełnego lub wyrywkowego. W pierwszym wariancie badaniu podlegają wszystkie dokumenty i całość operacji gospodarczych przeprowadzonych przez jednostkę - procedura jest zatem podobna do kontroli prowadzonej przez urząd kontroli skarbowej. Audyt taki jest bardzo wymagający nie tylko w zakresie kompetencji audytora, ale również audytowanej jednostki, gdyż jest to proces długotrwały i musi być przeprowadzony przy czynnym udziale osób zajmujących się sprawami księgowymi jednostki. Pracochłonność takiego audytu przekłada się wprost na jego koszty, które niejednokrotnie przekraczają koszty poniesione na pracę działu rachunkowości w trakcie audytowanego okresu. Najczęściej stosowanym rodzajem audytu jest jednak audyt wyrywkowy (przegląd), który polega na zweryfikowaniu jedynie próby dokumentów. Próba powinna być wybrana na podstawie dokonanej analizy ryzyk występujących w podobnych jednostkach, w danych branżach czy nawet w danej lokalizacji (często wykładnia przepisów zależy od miejsca siedziby organu podatkowego). Nawet w przypadku audytu opartego na próbie z dokumentów konieczne jest pełne zweryfikowanie wszystkich zasad w zakresie prawa podatkowego stosowanych przez jednostkę.

Czy zatem przeprowadzenie badania w obrębie zobowiązań podatkowych jest konieczne? Tak. Weryfikacja ewentualnych ryzyk podatkowych jest tak samo istotna jak badanie zagrożeń na innych polach. Audyt podatkowy nie może jednak ograniczać się do prostego sprawdzenia, czy jednostka na dzień przeprowadzenia transakcji nabycia nie posiada ewentualnych zobowiązań podatkowych. Podatkowe due diligence stanowi o tyle krytyczną część badania finansowego, że jego głównym przedmiotem zainteresowania nie są, co do zasady, zobowiązania uwidocznione w księgach, ale te, które wynikają z błędów, zaniedbań lub celowego działania przejmowanej jednostki ukierunkowanego na popełnienie oszustwa podatkowego.

Pamiętać bowiem należy, że brak wykazanych zaległości podatkowych na dzień nabycia nie oznacza, że zaległości te nie zostaną ujawnione po tym dniu, np. w wyniku przeprowadzonej kontroli podatkowej.

@RY1@i02/2010/206/i02.2010.206.130.006b.001.jpg@RY2@

Piotr Liss, doradca podatkowy w KZWS - RSM International

red. Ewa Matyszewska