Z rozliczaniem nieodpłatnych świadczeń są niemałe kłopoty

Nieodpłatne świadczenia i związany z nimi przychód podatkowy to wciąż zagadnienie, które jest mocno eksploatowane w PIT i przez ZUS, ale zdaje się być trochę zapomniane na płaszczyźnie CIT (i w PIT przedsiębiorców). Co jakiś czas głośno jest o sprawach dotyczących przychodu z tytułu uzyskania nieodpłatnego poręczenia (czy innego zabezpieczenia), jednak prawdziwa burza podatkowa wokół nieujawnionych przychodów determinowanych nieodpłatnymi świadczeniami otrzymywanymi przez przedsiębiorców jest jeszcze przed nami.

O ile bowiem świadczący nie zaliczy wydatku do kosztu uzyskania przychodu, to ryzyko podatkowe otrzymującego nie jest bardzo duże.[przykład 1] Jednak już wszędzie tam, gdzie podatnik postanowi rozliczyć podatkowe koszty uzyskania przychodu, zagrożenie fiskalne beneficjenta drastycznie rośnie. [przykład 2]

Należy pamiętać, że zgodnie z definicją kosztów uzyskania przychodu i z powszechnie stosowaną praktyką celowość kosztów dla ich aktywacji podatkowej musi wykazać ten, który wywodzi skutki prawne z twierdzenia, iż mogą one być rozliczane z przychodem, czyli podatnik.

Lista podmiotów obdarowanych

W niektórych przypadkach konieczność wykazania, komu i w jakich okolicznościach zostało przekazane nieodpłatne świadczenie, może wystąpić nawet wówczas, gdy wydatek netto na nabycie przekazywanej rzeczy nie jest kosztem. [przykład 3] Wówczas również finalnie może okazać się, że organ uzyska informacje o tym, komu zostały przekazane nieodpłatne świadczenia generujące przychód podatkowy.

Jak zatem widać, mimo że w przypadku nieodpłatnych świadczeń przekazywanych przedsiębiorcom po stronie świadczącego nie występują żadne formalne obowiązki informacyjne (typu PIT-8C) czy tym bardziej płatnicze (typu PIT-8AR), to jednak w praktyce mogą wystąpić okoliczności, które zmuszą podatnika do ujawnienia organowi podatkowemu listy podmiotów obdarowanych. Dysponując taką wiedzą, organ z łatwością może zweryfikować w kolejnych czynnościach kontrolnych prowadzonych już u otrzymujących świadczenie, czy podzielili się uzyskaną korzyścią z fiskusem wykazując przychód z tytułu otrzymanego nieodpłatnego świadczenia.

Korzyść ekonomiczna

Tymczasem pamiętać trzeba, że przychodem jest wartość otrzymanych nieodpłatnie (lub częściowo odpłatnie) rzeczy lub praw, a także wartość innych nieodpłatnych lub częściowo odpłatnych świadczeń, z wyjątkiem świadczeń związanych z używaniem środków trwałych otrzymanych przez samorządowe zakłady budżetowe oraz spółki użyteczności publicznej z wyłącznym udziałem jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków od Skarbu Państwa, w nieodpłatny zarząd lub używanie.

Oczywiście aby nieodpłatne świadczenie wygenerowało przychód podatkowy u otrzymującego je, konieczne jest wystąpienie po jego stronie przysporzenia majątkowego, identyfikowanego poprzez obiektywną korzyść ekonomiczną, jaką uzyskał wraz z takim świadczeniem.

PRZYKŁAD 1

Prezent o znacznej wartości

W ramach działań reprezentacyjnych spółka przekazała swojemu kontrahentowi prezent o znacznej wartości. Czynność została opodatkowana VAT, ale zgodnie z aktualnymi przepisami spółka nie wystawiła faktury wewnętrznej. Wydatki na nabycie i przekazanie prezentu zostały wyłączone z kosztów podatkowych. W czasie kontroli podatkowej organ zadał pytanie, komu przekazano prezent, jednak osoby kierujące spółką, zasłaniając się brakiem wiedzy, nie wskazały obdarowanego. Ze względu na to, że wydatek nie był kosztem spółki, organ nie mógł "nakłonić" podatnika (osoby kierującej nią) do odszukania stosownych informacji.

PRZYKŁAD 2

Program sprzedaży premiowej

Spółka zorganizowała program sprzedaży premiowej adresowany do swoich kontrahentów będących przedsiębiorcami. W jego ramach przekazywane były nagrody. Wydanie nagrody podlegało opodatkowaniu VAT, a wydatki poniesione na ich nabycie i wydanie stanowiły koszt podatkowy organizatora. W czasie kontroli organ podatkowy zażądał uzasadnienia kosztu podatkowego, co spółka uczyniła, przekazując pełną dokumentację akcji, w tym nie tylko regulamin, ale również informacje, co, komu, o jakiej wartości i z jego tytułu zostało nieodpłatnie przekazane. Tym sposobem organ uzyskał informacje na temat przedsiębiorców, którzy otrzymali nieodpłatne świadczenia i powinni rozpoznać z tego tytułu przychód podatkowy.

PRZYKŁAD 3

Wskazanie otrzymujących

W ramach działań reprezentacyjnych spółka przekazała grupie kontrahentów prezenty o znacznej wartości. Przekazania zostały opodatkowane VAT, ale oczywiście spółka - zgodnie z aktualnymi przepisami - nie wystawiła faktur wewnętrznych. Wydatki związane z nabyciem i przekazaniem prezentów zostały wyłączone z kosztów podatkowych. W czasie kontroli podatkowej organ zadał pytanie, komu zostały przekazane prezenty, jednak osoby kierujące spółką, zasłaniając się brakiem wiedzy, nie wskazały obdarowanych. W czasie dalszej kontroli okazało się, że jednak taka informacja jest konieczna (z czym zgodzili się kierujący spółką), gdyż do kosztów uzyskania został zaliczony VAT należny od takich przekazań. To przesądziło o koniecznośći dowiedzenia, że istotnie działania służyły reprezentacji, a co za tym idzie koszt VAT należnego był kosztem celowym podatkowo. Spółka wskazała więc beneficjentów świadczeń. Tym sposobem organ uzyskał informacje na temat przedsiębiorców, którzy otrzymali nieodpłatne świadczenia i powinni rozpoznać z tego tytułu przychód podatkowy.

Radosław Kowalski

doradca podatkowy