Kto wie, co mówi, a kto ściemnia
C o będzie dalej? To pytanie, które dla przyzwoitości winni sobie stawiać wszyscy podejmujący decyzje o skutkach wykraczających poza „tu i teraz”. Nie chodzi tylko o wybór zawodu czy kredyt, ale – może przede wszystkim – o decyzje, które mają większy wpływ na innych niż na nas i w horyzoncie dłuższym niż proces trawienia. Jak ktoś, kto decyduje o innych – np. ustalając politykę gospodarczą – może to robić w sposób przemyślany i sprawiedliwy?
Najpierw trzeba zdecydować, jak zmierzyć dobrobyt. Czy wystarczy uznać, że życie stało się dla nas, indywidualnie, lepsze/gorsze z powodu nowej polityki? Czy też chcemy wiedzieć, o ile lepsze dla wszystkich? Jak dodać do siebie korzyści jednych i straty innych? Żyjący na przełomie XVIII i XIX w. filozof i ekonomista Jeremy Bentham proponował założyć, że każdy z nas znaczy w społeczeństwie tyle samo i po prostu dodawać do siebie korzyści i koszty: ogromna strata jednej osoby może być zrównoważona minimalnymi korzyściami wielu innych. XX-wieczny filozof John Rawls uważał, że trzeba zwracać uwagę na tych, którzy tracą najwięcej. Noblista z ekonomii John Nash zasugerował, że właściwa miara nie jest sumą, a mnożeniem korzyści z jednej i kosztów z drugiej strony. Żeby dodać, przemnożyć albo znaleźć najmniejszą wartość, trzeba wiedzieć, jak zmienia się ów dobrobyt dla każdego z nas. W tym celu trzeba ocenić, jaki będzie wpływ danej polityki m.in. na konsumpcję, radość z czasu wolnego i inne nasze wybory (także firm i rządu). Wtedy można próbować porównać dwa hipotetyczne byty: z nową polityką i bez niej. Proste?
Służą do tego dwa podejścia. Pierwsze to modelowanie strukturalne: buduje się skomplikowane schematy, zawierające setki równań ekonometrycznych, dzięki którym próbuje się uchwycić zarówno zachowanie poszczególnych zmiennych, jak i ich wzajemne zależności. Ale takie modele korzystają z danych historycznych – więc jeśli rozważamy nowatorską politykę, ocena wpływu tej polityki na nasze życie staje się ryzykowna, a w skrajnym przypadku wręcz bezwartościowa.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.