W trosce o bezpieczeństwo banków i ich klientów

Po raz piąty Biuro Informacji Kredytowej organizuje Kongres Ryzyka Bankowego. Spotkania te, w gronie wybitnych przedstawicieli polskiego systemu bankowego, stanowią naturalną okazję do dokonywania oceny stanu polskiego sektora bankowego oraz przeglądu praktyk bankowych związanych z zarządzaniem ryzykiem przez polskie banki. Podczas Kongresu oceniamy też bezpieczeństwo prawne obrotu gospodarczego w naszym kraju, a także staramy się oszacować konsekwencje już wprowadzonych, jak również planowanych regulacji.

Nie było i nie jest przypadkiem, że polski sektor bankowy przeszedł stosunkowo łagodnie przez największy w ostatnich 90 latach kryzys gospodarczy, a polska gospodarka mogła nadal liczyć na kredyt bankowy. Było to następstwem odpowiedzialnej działalności banków, dobrze realizowanej polityki pieniężnej NBP oraz unikania populistycznych zachowań przez polski rząd. Swoje pozytywne znaczenie miała również stosunkowo restrykcyjna polityka nadzorcza wypracowana i wdrożona w ostatnich kilkunastu latach.

Pomimo tego, że polski sektor bankowy w okresie kryzysu nie przysporzył szczególnych trosk władzom, a w szczególności podatnikom i klientom, to i tak mamy wspólnie wiele do zrobienia, aby także w przyszłości banki solidnie wypełniały swoją misję i osiągały zadawalające efekty ekonomiczne działając w interesie gospodarki kraju.

Zmiany w otoczeniu zewnętrznym wymagają jednak przemyślenia wielu kwestii również w samych bankach. Dotyczy to tak fundamentalnych zagadnień jak stosowane strategie rozwoju oraz metody prowadzenia biznesu. Niemniej istotna jest jakość zarządzania ryzykiem bankowym, formy motywowania pracowników czy też budowanie dobrej współpracy z klientami. Oczywiście w każdym banku różne problemy mogą mieć znaczenie priorytetowe.

Niemało do przemyślenia mają także polskie władze regulacyjne, monetarne i nadzorcze. Nie wszystkie rozwiązania i sposoby działania w pełni przeszły próbę czasu. Wiele racji zawiera się w ocenie, że mieliśmy jako kraj, ale też jako bankowość dużo szczęścia, iż kryzys uwidocznił się z całą siłą w 2008 roku, a nie kilkanaście miesięcy później.

Dlatego, tym bardziej nie wolno nam zlekceważyć żadnego problemu, który należy rozwiązać i nie wolno nam bagatelizować, bez rzetelnej analizy, żadnego sygnału dotyczącego słabości w prowadzeniu biznesu. Odnosi się to także do działalności instytucji państwowych wypełniających funkcje regulacyjne i nadzorcze.

Wnioski z zaistniałej sytuacji muszą też wyciągnąć politycy, bowiem w znacznej mierze to właśnie nieodpowiedzialna i niekompetentna polityka była praprzyczyną kryzysu. Wielkie zadanie do wykonania mają agencje ratingowe i firmy audytorskie. One także walnie przyczyniły się do powstania kryzysu w świecie finansów. To, że kryzysy były, są i będą się zdarzać jest naturalną cechą gospodarki rynkowej. Nie zwalnia to jednak nikogo z obowiązku poszukiwania najlepszych rozwiązań w różnych obszarach - od polityki fiskalnej po oferowanie najprostszych usług finansowych.

W całym okresie transformacji polskiej gospodarki wielką rolę odgrywali ludzie nauki. Dlatego także przy okazji Kongresu postanowiliśmy poprosić grono wybitnych uczonych o zwrócenie uwagi na społeczne i ekonomiczne uwarunkowania działalności kredytowej banków w Polsce. Powstała praca zbiorowa, która nie ma ambicji ukazania wszystkich problemów, przed jakimi staje codziennie polski sektor bankowy. Jest jednak próbą zwrócenia uwagi na niektóre zagadnienia, które w obecnej i przyszłej działalności banków i regulatorów warto uwzględniać. Praca ta powinna zapoczątkować serię stałych publikacji ludzi nauki i praktyki, którzy zechcą dzielić się swoim dorobkiem ku pożytkowi całej bankowości, a przede wszystkim klientów banków i całej gospodarki.

Warto zawsze pamiętać (chociaż daleki jestem od bankocentryzmu), że bankowość to szczególny rodzaj przedsiębiorczości i szczególny rodzaj odpowiedzialności. Bank w swojej praktyce tworzy wielostronną, można by nawet rzec wyjątkowo wszechstronną umowę, dzięki której w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego można realizować cele gospodarcze i społeczne w skali mikro (firma, gospodarstwo domowe), ale też makro (jednostki samorządu terytorialnego czy kraj).

Dlatego bankowości nie można postrzegać jedynie jako zbioru instytucji finansowych, których główny cel polega na przykład na zaspokajaniu oczekiwań inwestorów w postaci maksymalizacji dywidend, czy też sprowadzaniu do oczekiwań kredytobiorców na tani i łatwy dostęp do kredytów. Nie chodzi także o to, aby uprzywilejowaną pozycję zajmowali deponenci czy pracownicy banków. Nieodłączą bowiem cechą banków jest to, że stanowią one instytucje zaufania publicznego. A to zobowiązuje w każdym wymiarze. To właśnie bez zaufania klientów nie ma bankowości. Pamiętać muszą o tym właściciele i pracownicy banków, ale też regulatorzy i nadzorcy oraz wszyscy ci, którzy operują słowem w przestrzeni publicznej.

Podczas tegorocznego Kongresu warto rzetelnie przedstawić warunki działania polskich banków oraz impulsy regulacyjne przekazywane tym instytucjom finansowym. Warto także zwrócić uwagę na klimat kształtowany wokół tego sektora, łącznie są to bowiem czynniki mające zasadniczy wpływ na finansowanie polskiej gospodarki, a więc także na naszą zdolność do przyspieszenia wzrostu Produktu Krajowego Brutto.

Kryzys w świecie finansów nie powinien oznaczać automatycznego dążenia do nadmiernych regulacji, a tym samym do zbytniego ograniczania prawa do ryzyka w działalności bankowej lub jej całkowitej homogenizacji. W takich bowiem warunkach banki nie mogłyby wypełniać prawidłowo swoich podstawowych funkcji z obszaru kredytowania oraz sanowania gospodarki, która jest żywym organizmem podlegającym ciągłemu rozwojowi i przekształceniom w ramach trwającego cywilizacyjnego, gospodarczego i technologicznego postępu.

Jak wiemy historia nie obchodziła się z nami zbyt łaskawie. Wielokrotnie, i czasami na długie dziesięciolecia uniemożliwiano nam proces budowy potencjału materialnego i intelektualnego Polaków i Polski. Obecnie mamy dosyć unikalną szansę współtworzyć dobrobyt naszego regionu na miarę naszego potencjału demograficznego i ambicji społeczeństwa. Aby to było możliwe i efektywne, nasze państwo i nasze przedsiębiorstwa muszą być zorganizowane w taki sposób, aby maksymalnie mógł być wykorzystywany kapitał społeczny i materialny. I w tym także zakresie bankowość w gospodarce rynkowej może i powinna odgrywać konstruktywną rolę poprzez finansowanie oraz współfinansowanie projektów innowacyjnych i przyjaznych środowisku naturalnemu, dających przy tym wysokie szanse powodzenia gospodarczego.

W celu uzyskania możliwie wysokiego efektu gospodarczego, w wielu obszarach należy promować osiągnięcia partnerstwa publiczno-prywatnego. Bankowość powinna poprzez odpowiednie mechanizmy oferować instrumenty pozwalające na efektywne godzenie interesu prywatnych przedsiębiorców oraz interesu publicznego. Powodzenie polskiej gospodarki w znaczącym stopniu jest uzależnione od efektywnej proeksportowej orientacji naszych przedsiębiorców.

Jednak bez odpowiedniej infrastruktury finansowej uzyskanie sukcesu eksportowego firm nie będzie możliwe. Problem dotyczy wspierania swobodnego przepływu towarów i kapitału, zgodnie z podstawowymi zasadami funkcjonowania wspólnego rynku. Również banki działające w Polsce starają się podążać za klientem poza granicami kraju. Niezbędne jest jednak podjęcie prac w skali całej UE, aby banki działające transgranicznie oferowały odpowiednie usługi swoim klientom, także w działaniach eksportowych.

Bezpieczeństwo i efektywność działania sektora bankowego mogą być znacząco wyższe wówczas, gdy bezpieczniej i efektywniej działają przedsiębiorcy i klienci indywidualni banków. Dlatego też osiągnięcia w zakresie zarządzania ryzykiem w bankowości powinny być upowszechniane wśród przedsiębiorców i obywateli. Dotyczy to w szczególności wykorzystywania informacji gospodarczej, metod szacowania ryzyka oraz monitoringu sytuacji partnerów i klientów. Podobnie dorobek banków w obszarze gospodarki elektronicznej zasługuje na szerokie wykorzystywanie przez klientów banków, ale także przez administrację państwowa i samorządową.

Szczególną uwagę w kolejnych debatach należy zwrócić na budowę podstaw rozwoju finansowania polskiej gospodarki, a w tym potencjału banków i ich dostępu do stabilnych krajowych źródeł kredytowania. Lekceważenie przez całe lata problemu budowy skłonności do oszczędzania wśród obywateli na cele emerytalne, mieszkaniowe, edukacyjne i zdrowotne może stanowić już w kolejnych latach poważne zagrożenie dla dalszego rozwoju naszego kraju.

@RY1@i02/2010/205/i02.2010.205.208.0001.001.jpg@RY2@

Krzysztof Pietraszkiewicz, prezes Związku Banków Polskich, przewodniczący Rady Nadzorczej BIK SA

Krzysztof Pietraszkiewicz

prezes Związku Banków Polskich, przewodniczący Rady Nadzorczej BIK SA