Ustawa z 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (cz. II)

(tekst jednolity Dz.U. z 2003 r. nr 188, poz. 1848, zmiany: Dz.U. z 2002 r. nr 240, poz. 2058, Dz.U. z 2004 r. nr 99, poz. 1001, Dz.U. z 2005 r. nr 122, poz. 1024, i nr 233, poz. 1993, Dz.U. z 2006 r. nr 94, poz. 651, Dz.U. z 2007 r. nr 125, poz. 873, Dz.U. z 2008 r. nr 163, poz. 1014, i nr 225, poz. 1503, Dz.U. z 2009 r. nr 77, poz. 649, Dz.U. z 2011 r. nr 106, poz. 622, i nr 133, poz. 767)

Dział VII

Gospodarka spółdzielni

wObowiązkiem spółdzielni jest działanie racjonalne, kalkulacja ryzyka oraz osiąganie maksymalnych korzyści ekonomicznych. Niemniej jednak zawsze celem ma być zapewnianie korzyści jej członkom. Każdemu członkowi służy prawo podmiotowe do korzystania ze świadczeń spółdzielni, które pozostaje pod ochroną (por. wyrok SN z 24 maja 1995 r., sygn. akt I CRN 63/95, LEX nr 50592)

wZ art. 68 wynika, że za zobowiązania spółdzielni nie odpowiadają jej członkowie. Należy jednak pamiętać o brzmieniu art. 11 ustawy dotyczącego odpowiedzialności solidarnej osób działających do momentu rejestracji spółdzielni (zarówno wobec samej spółdzielni, jak i osób trzecich). Jest to bowiem wyjątek od zasady określonej w art. 68.

wNadwyżkę bilansową spółdzielni stanowi jej zysk netto. Jednak nie zawsze jest to takie oczywiste. Przykładowo, zgodnie z orzecznictwem sądowym, "dokonując podziału środków pieniężnych pochodzących ze sprzedaży składników swego majątku spółdzielnia dokonuje w istocie podziału tego majątku między jej członków, a nie dzieli nadwyżki bilansowej" (wyrok SA w Katowicach z 17 stycznia 2007 r., sygn. akt I ACa 1472/06, LEX nr 307265).

wZ brzmienia art. 76 ustawy wynika, że jedynie uchwały walnego zgromadzenia członków stanowią podstawę do żądania przez członków spółdzielni wypłaty należności z tytułu oprocentowania wkładów. Sądy ani nie kontrolują prawidłowości ustalenia kryteriów podziału, ani też nie mogą samodzielnie tworzyć innych kryteriów.

wZasady podziału nadwyżki bilansowej określa walne zgromadzenie zgodnie z postanowieniami statutu. Nie ma tu żadnych wskazań ani ograniczeń. Niemniej jednak np. w spółdzielniach pracy udział członka w części nadwyżki bilansowej jest składnikiem jego wynagrodzenia za pracę. Powinien więc mieć związek z ilością oraz jakością pracy lub długością stażu pracy. Dlatego statut spółdzielni pracy - przy ustalaniu zasad podziału nadwyżki bilansowej - powinien uwzględniać te właśnie kryteria (por. wyrok SA w Łodzi z 23 lutego 1999 r., sygn. I ACa 795/98).

wOprócz funduszu zasobowego i udziałowego spółdzielnia może tworzyć także inne, szczególne fundusze. Powołanie niektórych z nich jest wręcz obowiązkowe (np. remontowy w spółdzielni mieszkaniowej, zakładowy fundusz świadczeń socjalnych w spółdzielni zatrudniającej odpowiednią liczbę osób). Fundusze, których tworzenie nie jest obowiązkowe, powołuje się na podstawie statutu.

wArt. 82 ustawy zawiera wyjątek od zasad opodatkowania zawartych w ustawie z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 ze zm.), której - co do zasady - podlegają spółdzielnie. Orzecznictwo sądowe przyjmuje też, że oprocentowanie wkładów jest w istocie podziałem pomiędzy członków spółdzielni części nadwyżki bilansowej (wyrok SN z 28 listopada 2007 r., sygn. akt V CSK 280/07, LEX nr 623843).

wPrzepis ten - mimo że niewykreślony - dotyczy składek spółdzielni na centralne związki zlikwidowane w 1990 r.

wSpółdzielnie są zobowiązane stosować ustawę z 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 ze zm.) oraz akty wykonawcze do niej.

wKażde roczne sprawozdanie finansowe, jak również to stanowiące podstawę przy podziale spółdzielni, podlega badaniu w trybie i według zasad określonych w przepisach o rachunkowości (por. wyrok SN z 19 maja 2004 r., sygn. akt I CK 688/03, LEX nr 585677). Choć w sprawach sprawozdań finansowych decyduje rada nadzorcza, to art. 88a ustawy nie upoważnia jej do wyboru biegłego rewidenta, który miałby przeprowadzić badanie. W tym przypadku obowiązuje domniemanie kompetencji zarządu (por. wyrok SN z 3 lutego 2000 r., sygn. akt I CKN 648/99)

wArt. 89 ustawy to gwarancja prawa członków do informacji o działalności spółdzielni. Jego celem jest także zapewnienie dostępu do informacji o wynikach finansowych spółdzielni dla wszystkich zainteresowanych, w tym kontrahentów oraz członków spółdzielni.

wArt. 90 określa kolejność pokrywania straty bilansowej ze wszystkich funduszy spółdzielni (zarówno tych obowiązkowych, jak i tych fakultatywnych). Co istotne w praktyce - jak zaznaczono w wyroku SN z 12 kwietnia 2007 r. (sygn. akt III CSK 412/06, LEX nr 315525) - z tego mechanizmu nie jest wyłączony fundusz remontowy spółdzielni mieszkaniowej. W statucie można jedynie określić, że pokrycie straty z funduszu remontowego następuje w ostatniej kolejności.

Dział VIII

Lustracja

wLustrację przeprowadza się raz na 3 lata, ale od tej zasady jest wiele wyjątków, po spełnieniu których lustracji dokonuje się corocznie. Obowiązkowa cykliczna lustracja obejmuje całość działań spółdzielni, natomiast lustracja na wniosek - tylko ten obszar działania spółdzielni, który jest tym wnioskiem objęty (np. nowa inwestycja budowlana i jej rozliczenie).

wArt. 92 ustawy określa tryb wszczęcia lustracji oraz zasady jej przeprowadzenia, jak również:

- uprawnienia członków rady nadzorczej do uczestnictwa w jej przeprowadzaniu,

- obowiązki pracowników spółdzielni związane z udostępnianiem dokumentów i udzielaniem wyjaśnień.

wPodstawowym dokumentem polustracyjnym jest protokół lustracji. Ma on moc dokumentu urzędowego. Nie oznacza to jednak, że można w nim przesądzać (eliminować lub ograniczać), czy zaistniały przesłanki odpowiedzialności cywilnej organów spółdzielni, jak również likwidatora (por. wyrok SN z 27 czerwca 2002 r., sygn. akt IV CKN 1171/00, LEX nr 57214).

Art. 93a ustawy ustanawia ministerialny nadzór, ale jedynie nad spółdzielniami mieszkaniowymi. Nie dotyczy więc on innych rodzajów spółdzielni. Z tych względów przepis ten docelowo należy przenieść do ustawy z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. z 2003 r. nr 119, poz. 1116 ze zm.).

Dział IX

Łączenie się spółdzielni

wWymaganą większość głosów 2/3 głosów należy liczyć oddzielnie dla każdego walnego zgromadzenia, nie można też jej zmienić w statucie spółdzielni.

wSpółdzielnie w uchwałach najczęściej zapominają o dacie połączenia. Na szczęście nie jest to podstawą odmowy uwzględnienia wniosku o wpis połączenia.

wPrzy łączeniu się spółdzielni nie wystarczą ich roczne sprawozdania finansowe. Trzeba sporządzić kolejne sprawozdania na dzień połączenia.

wWyjątek określony w art. 99 dotyczy sytuacji, gdy po podjęciu uchwał o połączeniu organy spółdzielni przejmowanej tracą - mimo ich istnienia - zdolność reprezentacji (por. wyrok SN z 19 marca 2003 r., sygn. akt I CKN 146/01).

w Art. 100 określa jeden z nielicznych przypadków nabycia członkostwa z mocy prawa - w wyniku połączenia kilku podmiotów i po wpisie jego do rejestru.

wPrzejmująca spółdzielnia staje się - co do zasady - generalnym sukcesorem spółdzielni przejętej. Dotyczy to też np. istotnego w praktyce posiadania samoistnego nieruchomości.

wOrgany spółdzielni przejmowanej tracą - mimo ich istnienia - zdolność reprezentacji już po podjęciu uchwał o połączeniu, a nie dopiero po wpisie do KRS.

Dział X

(uchylony)

Dział XI

Podział spółdzielni

wProcedura opisana w art. 108 jest dopiero początkiem podziału. Następnie należy zwołać zebranie członków mających być w nowej spółdzielni, a potem dokonać rejestracji nowego podmiotu w KRS. To istotne, bo przed ostatecznym zakończeniem podziału składników majątkowych, tytuł ich własności przysługuje spółdzielni, która podejmuje uchwałę o podziale (wyrok SA w Warszawie z 4 sierpnia 1995 r., sygn. akt I ACr 547/95).

wArt. 108a umożliwia podział spółdzielni na wniosek mniejszości jej członków, którzy jednak stanowią większość w określonej jednostce organizacyjnej (np. zakładzie, osiedlu, kolonii itp.).

wArt. 108b zawiera w zasadzie analogiczną procedurę jak art. 108a, z tym że precyzyjniej określa terminy na wykonanie określonych czynności prawnych i faktycznych.

wArt. 109 określa - takie same dla podziału na wniosek większości oraz mniejszości - czynności, które należy podjąć bezpośrednio po uchwale podziałowej. Chodzi o uchwalenie statutu i wybór organów nowej spółdzielni.

wKażda nowa spółdzielnia podlega wpisowi do KRS, od momentu wpisu nabywa się osobowość prawną. Dlatego zawarto wymóg, aby szybko dokonać rejestracji nowej oraz zmian w rejestrze starej spółdzielni.

wArt. 111 chroni interesy wierzycieli dotychczasowej spółdzielni. Za zobowiązania powstałe przed podziałem obie spółdzielnie odpowiadają solidarnie; to do wierzyciela należy wybór, do której zgłosi swoje roszczenia.

wPodstawę rachunkową podziału stanowi sprawozdanie finansowe sporządzone na dzień podziału. Spółdzielcy związani z wyodrębnianą jednostką stają się też automatycznie członkami nowej spółdzielni.

Dział XII

Likwidacja spółdzielni

wOrzecznictwo sądowe rozszerza katalog przyczyn likwidacji o naruszenie ustawowego obowiązku zmiany statutu i jej zgłoszenia do KRS. Likwidacja nie jest jednak wtedy obowiązkowa (wyrok Sądu Najwyższego z 8 stycznia 2010 r., sygn. IV CSK 310/09).

wPostawienie w stan likwidacji może nastąpić nie tylko na wniosek samej spółdzielni, ale także związku rewizyjnego, do którego ona należy. Związek nie może jednak władczo ingerować w przypadkach innych niż określone w art. 114 par. 1.

wWykreślenie z KRS w tym przypadku nie wymaga prowadzenia postępowania likwidacyjnego ani upadłościowego (postanowienie SN z 2 grudnia 2010 r., sygn. akt I CSK 120/10).

wSpółdzielnię może wyprowadzić ze stanu likwidacji uchwała walnego zgromadzenia. Dotyczy to tylko sytuacji, gdy likwidację wszczęto wskutek zgodnych uchwał na dwóch kolejno po sobie następujących walnych zgromadzeniach.

wLikwidowana spółdzielnia może się łączyć z innymi. Co do zasady nie powinna być spółdzielnią przejmującą, chyba że połączenie miałoby ją wyprowadzić ze stanu likwidacji.

wArt. 118 ustawy określa, kto może być likwidatorem, oraz uprawnionych do zawarcia umowy likwidacyjnej.

wArt. 119 określa kompetencje likwidatora i związku rewizyjnego. W praktyce przydatna jest możliwość zwołania walnego zgromadzenia lub rady nadzorczej. Przed nadużyciami w tej mierze chroni linia orzecznicza (m.in. wyrok SA w Warszawie z 15 września 2005 r., sygn. akt I ACa 170/05), wymagająca, aby likwidator wykazał, że podejmował próby zwołania tych organów, lecz przy zachowaniu staranności wymaganej przy pełnieniu tej funkcji okazało się to niemożliwe.

wArt. 120 to logiczna konsekwencja przejęcia kompetencji zarządu (w tym udzielania pełnomocnictw) przez likwidatora.

wZa likwidatora - osobę prawną działają jej organy określone głównie przez kodeks spółek handlowych.

wArt. 122 nakazuje wymienione w nim czynności podjąć likwidatorowi niezwłocznie. Chodzi o zabezpieczenie nie tylko interesu spółdzielni, ale także jej wierzycieli.

wW okresie likwidacji nie obowiązuje ograniczenie, że straty spółdzielni pokrywa się w pierwszej kolejności z funduszu bilansowego.

wArt. 124 określa tryb postępowania ze zgłoszonymi wierzytelnościami, jak też zawieszenie na ten okres biegu terminu przedawnienia.

wArt. 125 precyzyjnie określa kolejność zaspokajania należności, jak również los pozostałego majątku spółdzielni. Uchwała w sprawie podziału reszty majątku powinna jednak zapaść nie wcześniej jak na ostatnim walnym zgromadzeniu.

wWarunkiem wykreślenia likwidowanej spółdzielni z KRS jest wcześniejsze zatwierdzenie jej sprawozdania finansowego przez walne zgromadzenie albo - wyjątkowo - przez związek rewizyjny. Tylko wyjątkowo - w razie niemożności zatwierdzenia przez te organy bilansu na dzień zakończenia likwidacji - sąd rejestrowy może wykreślić spółdzielnię po zatwierdzeniu przez likwidatora tego bilansu (uchwała 7 sędziów SN z 11 października 1991 r., sygn. III CZP 37/91).

wArt. 127 umożliwia likwidację spółdzielni oraz jej wykreślenie z KRS mimo toczących się postępowań sądowych.

wAnalogiczną jak likwidator odpowiedzialność ponoszą członkowie zarządu spółdzielni zlikwidowanej, która nie posiadała majątku oraz w ciągu roku od rejestracji nie zaczęła prowadzić działalności gospodarczej.

wObecnie obowiązuje rozporządzenie z 4 kwietnia 1995 r. w sprawie sposobu i czasu przechowywania ksiąg i dokumentów zlikwidowanych spółdzielni i związków spółdzielczych (Dz.U. z 1995 r. nr 47, poz. 248 ze zm.).

Dział XIII

Upadłość spółdzielni

wPrawo spółdzielcze inaczej określa przesłanki upadłości niż prawo upadłościowe i naprawcze z 2003 roku. Ta ostatnia ustawa zobowiązuje dłużnika (jego reprezentanta) do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości w terminie czternastu dni od wystąpienia każdej z dwóch podstaw upadłości, a więc gdy dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych oraz gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje. W przypadku spółdzielni obowiązek ten jest powiązany z wystąpieniem stanu nadwyżki pasywów nad aktywami (por. wyrok SN z 6 września 2011 r., sygn. I UK 61/11, LEX nr 1055019). W orzecznictwie przyjmuje się jednak, że także po spełnieniu warunków zawartych w prawie upadłościowym można ogłosić upadłość spółdzielni (uchwała SN z 4 grudnia 1998 r., III CKN 398/98).

wStwierdzenie niewypłacalności spółdzielni nie musi prowadzić do ogłoszenia upadłości, ale jest jedynie podstawą wniosku do sądu o ogłoszenie upadłości spółdzielni, z tym, że obowiązek zarządu spółdzielni niezwłocznego zgłoszenia takiego wniosku staje się aktualny dopiero w razie podjęcia przez walne zgromadzenie uchwały o postawieniu spółdzielni w stan upadłości (por. postanowienie SN z 10 maja 1999 r., sygn. II CKN 167/99, wyrok SN z 19 maja 2010 r., sygn. I CSK 480/09).

wLikwidator przejmuje obowiązki zarządu w razie postawienia spółdzielni w stan likwidacji. Dotyczy to również zgłaszania upadłości.

wSąd nie jest związany uchwałą walnego zgromadzenia sprzeciwiającą się upadłości, gdy wniosek o jej ogłoszenie składa wierzyciel.

wZa względów finansowych można pominąć postępowanie upadłościowe i szybko wykreślić spółdzielnię z KRS.

wPrzy organach spółdzielni prawo upadłościowe ma pierwszeństwo przed ustawą z 1982 r.

wObowiązek uiszczenia niewpłaconej części zadeklarowanych udziałów dotyczy również byłych członków, gdy postępowanie upadłościowe wszczęto w ciągu roku od ustania ich członkostwa (por. uchwałę SN z 10 czerwca 1998 r., III CZP 18/98).

wKońcem postępowania upadłościowego jest wniosek syndyka do KRS o wykreślenie spółdzielni.

wPodstawowym aktem prawnym, który znajduje tu zastosowanie, jest ustawa z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1361 ze zm.).

Tytuł II

Przepisy szczególne dla spółdzielni produkcji rolnej, spółdzielni kółek rolniczych i spółdzielni pracy

Dział I

Spółdzielnie produkcji rolnej

Rozdział I

Rolnicze spółdzielnie produkcyjne

Oddział 1

Przedmiot działalności i członkostwo

wInna działalność gospodarcza powinna być dodatkiem do podstawowej, aby nie było wątpliwości, że spółdzielnia ma charakter rolnej, a nie np. mieszkaniowej (por. postanowienie SN z 27 lutego 1986 r., sygn. IV PRN 1/86).

Charakterystyczne dla spółdzielni rolnych jest ograniczenie kręgu potencjalnych członków do tych osób, które dysponują gruntami rolnymi (na podstawie różnych tytułów prawnych) albo ich praca może być przydatna. Minimalna liczba członków spółdzielni rolnej to pięć osób.

Oddział 2

Wkłady gruntowe i pieniężne

wCo do zasady z członkostwem w spółdzielni wiąże się obowiązek wnoszenia wkładów gruntowych. W statucie spółdzielni należy jedynie sprecyzować zakres wnoszenia wkładów, ich wycofania (całkowitego bądź częściowego).

wDo materii statutowej należy przyznawanie działek przyzagrodowych. Nie może ona być uregulowana w innych aktach prawnych (np. uchwałach zarządu, regulaminach rady nadzorczej).

wGdy przewiduje się wniesienie wkładów gruntowych, to w statucie należy obowiązkowo określić zasady wynagradzania za ich użytkowanie, gdyż jest ono odpłatne i brak takich regulacji utrudniałby wzajemne rozliczenia.

wWnoszonych wkładów gruntowych nie trzeba wyceniać, korzystając z usług rzeczoznawcy majątkowego, ich ocena jest uregulowana w art. 141. Nie wyklucza to jednak zamówienia operatu szacunkowego.

wZasady użytkowania wkładów gruntowych otrzymanych od członków spółdzielni regulują art. 277-279. W sprawach nieuregulowanych w tych przepisach obowiązują ogólne regulacje kodeksu cywilnego o użytkowaniu.

wObrót gruntami wniesionymi jako wkłady jest ograniczony, bo spółdzielnia ma prawo pierwokupu. Nie dotyczy to jedynie przeniesienia na innego członka spółdzielni.

wRozliczenie wkładów gruntowych - ale tylko jeśli jest obowiązek ich wnoszenia - musi być określone w statucie.

wPrzedmiotem wkładu może być grunt będący jedynie w posiadaniu rolnika. Przedmiotem posiadania samoistnego prowadzącego do zasiedzenia jest od chwili ustania członkostwa działka zamienna, a nie poprzednia działka (z tym, że do okresu zasiedzenia wlicza się zarówno lata posiadania poprzedniej, jak i nowej działki).

wOsoby, które nie są członkami spółdzielni, ale mają prawo wycofania wkładu, podlegają tym samym regulacjom, co członkowie. Wyjątkiem jest możliwość wycofania wkładu wskutek utraty członkostwa przez poprzedniego właściciela gruntu będącego wkładem.

wWkład pieniężny można wnieść w gotówce, na jego poczet przyjmuje się też ruchomości związane z gospodarką rolną. Ponieważ wkład podlega oprocentowaniu, to trzeba go oszacować - wysokość i zasady wypłat powinien określać statut.

wZwracając wkład pieniężny ustępującemu członkowi lub jego następcom prawnym, spółdzielnia musi go zwaloryzować. Zasady waloryzacji określa statut.

wZwrot wkładu nadobowiązkowego odbywa się na takich samych zasad, jak części obowiązkowej, z tym że jest możliwy mimo zachowania członkostwa.

wMożliwość powiększenia wkładów istnieje jedynie wtedy, gdy taką opcję przewiduje statut.

Oddział 3

Praca

wCzłonkowie spółdzielni rolnych mogą też pracować w innych miejscach, zwłaszcza że łączący ich ze spółdzielnią stosunek nie ma charakteru pracowniczego, lecz cywilnoprawny. Nie zmienia tego faktu to, że część spraw spornych rozstrzygają sądy pracy, jak również możliwość, aby warunki zatrudnienia były analogiczne do tych, jakie mają zwykli pracownicy (por. postanowienie SN z 9 stycznia 2008 r., sygn. III UK 92/07).

wWydaje się, że za domownika można uznać także osobę pozostającą z członkiem spółdzielni we wspólnym pożyciu (konkubinacie, a nawet partnerstwie homoseksualnym).

wW przypadku osób trzecich spółdzielnia ma większą dowolność w wyborze formy zatrudnienia. Może to być umowa o pracę, ale nie musi.

wKonsekwencją braku umowy o pracę jest też inny system wynagradzania członków. Rozstrzyga o tym statut i walne zgromadzenie.

wW przypadku domownika można zastosować bardziej elastyczne zasady wynagradzania, a nie tylko te określone w art. 158, przewidziane dla członków.

wDo określenia wymiaru urlopu nie trzeba stosować kodeksu pracy (choć do statutu można przepisać jego regulacje).

wW przeciwieństwie do urlopów, w przypadku świadczeń macierzyńskich wprost stosuje się zasady prawa pracy (w tym ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, Dz.U. z 2010 r., nr 77, poz. 512 ze zm.).

wEmeryci i renciści mają ograniczone uprawnienia członkowskie. Nie uwzględnia się ich m.in. przy obliczaniu wymaganych większości głosów.

Oddział 4

Dochodzenie i ochrona roszczeń z tytułu pracy

wOd decyzji członka zależy, czy wybierze szybszą i prostszą drogą sądową, czy też poprzedzi odwołanie się do sądu procedurą wewnątrz spółdzielni. Należy jednak stosować zasadę, że równoległe uruchomienie obu procedur spowoduje konieczność umorzenia postępowania wewnątrzspółdzielczego (art. 32 par. 3).

wTermin przedawnienie jest identyczny jak w kodeksie pracy (art. 291 par. 1 k.p.).

wZ art. 165 ustawy wynika m.in., że nie można zrzec się prawa do wynagrodzenia ani dokonać jego cesji. Wynagrodzenie to powinno być też regularnie wypłacane (tak wynika z art. 84-91 k.p.).

Oddział 5

Fundusze spółdzielni, dochód i jego podział

wDochód dzieli się na podstawie uchwały walnego zgromadzenia.

wArt. 167 w zasadzie jest powtórzeniem art. 78 dotyczącego wszystkich spółdzielni.

wUdział dochodu ogólnego przeznaczonego na fundusz zasobowy jest w spółdzielni rolnej niższy niż w innych (3 proc. zamiast 5 proc.).

wArt. 171 określa zasady podziału dochodu. Gdy statut przewiduje takie rozwiązanie, to można utworzyć rezerwę stabilizacyjną dla członków i ich domowników.

wArt. 172 wskazuje, jakie przepisy ogólne należy stosować do spółdzielni produkcji rolnej, uwzględniając ich specyfikę.

Rozdział 2 (uchylony).

Rozdział 3

Inne spółdzielnie zajmujące się produkcją rolną

wArt. 178 wskazuje, jakie przepisy prawa spółdzielczego i kodeksu cywilnego stosuje się odpowiednio do innych spółdzielni rolnych.

Rozdział 4 (uchylony)

Dział II

Spółdzielnie kółek rolniczych (usług rolniczych)

wArt. 180 wskazuje, jakie przepisy prawa spółdzielczego i kodeksu cywilnego stosuje się odpowiednio, a ponadto określa przedmiot działalności spółdzielni kółek rolniczych.

Dział III

Spółdzielnie pracy

wSpółdzielnie pracy wyróżnia spośród innych obowiązkowa praca osobista ich członków.

wSpółdzielnie inwalidów - oprócz zapewnienia pracy swoim członkom - mają za zadanie ułatwiać ich rehabilitację.

wObowiązkowa praca członków jest świadczona na podstawie spółdzielczej umowy o pracę, a nie umów cywilnoprawnych (jak ma to miejsce w spółdzielniach rolnych).

wOprócz bieżącego wynagrodzenia członek spółdzielni pracy uczestniczy również w części nadwyżki bilansowej (o ile spółdzielnia ją osiągnie). Obie części korzystają z takiej samej ochrony prawnej.

wZmiana warunków pracy i płacy jest możliwa tylko w nielicznych szczególnych przypadkach (niekoniecznie z przyczyn leżących po stronie członka).

wUtrzymanie zatrudnienia wszystkich członków wiąże się niekiedy z koniecznością redukcji czasu pracy (oraz wynagrodzeń). Nie musi to jednak dotyczyć wszystkich członków w tym samym stopniu.

wPrzyczyny wygaśnięcia umowy o pracę określają art. 63-66 kodeksu pracy (m.in. śmierć pracownika, upływ trzech miesięcy od tymczasowego aresztowania).

wW przypadku rozwiązania umowy nie ma odesłania do kodeksu pracy, ale w art. 187 powody sformułowane są wyczerpująco. Inne przyczyny, nawet znaczące dla spółdzielni, nie wystarczą (por. wyrok SN z 20 kwietnia 2001 r., syg. akt I PKN 380/00).

wRegulacje związane z roszczeniami ze spółdzielczego stosunku pracy mają pierwszeństwo przed kodeksem pracy.

wArt. 53 kodeksu pracy określa, że przyczyną rozwiązania umowy bez wypowiedzenia może być m.in. długotrwała niezdolność do pracy, jak również usprawiedliwiona nieobecność dłuższa niż miesiąc.

wUdział związków zawodowych w procesie wypowiadania i rozwiązywania umowy reguluje dokładnie art. 38 kodeksu pracy.

wZakończenie spółdzielczego stosunku pracy musi być należycie uzasadnione. Członek powinien dostać więc pisemne uzasadnienie decyzji spółdzielni.

wPonieważ - co do zasady - członek spółdzielni pracy powinien być w niej zatrudniony na umowę o pracę, to ustanie przyczyn to uniemożliwiających powoduje, że strony powinny zawrzeć kolejną umowę o pracę.

wPrzyczyny wykluczenia ze spółdzielni pracy określają zarówno art. 24 par. 1, jak i art. 193 par. 1 (odsyłający do art. 52 kodeksu pracy). Jest to więc katalog szerszy niż przy innych spółdzielniach, uwzględniający specyfikę zatrudniania na umowę o pracę członków spółdzielni.

wOkresy wypowiedzenia umowy o pracę określa art. 36 kodeksu pracy.

wPonieważ wykluczenie lub wykreślenie członka ma wpływ na jego stosunek pracy, to konieczne są konsultacje ze związkami zawodowymi, gdyż chodzi o obronę praw pracowniczych.

wArt. 196 opisuje szczegółowo roszczenia pracownicze przysługujące osobom, których spółdzielnia pracy wykluczyła lub wykreśliła, jak również zasady ich dochodzenia.

wArt. 197 określa zasady liczenia terminów do odwołania do sądu oraz w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym.

wW pierwszej instancji sprawy określone w art. 198 rozstrzygają sądy okręgowe.

wPrawo spółdzielcze zawiera jedynie specyficzne regulacje dotyczące spółdzielczej umowy o pracę. W innych sprawach stosuje się prawo pracy (nie można jedynie zawierać umów na okres próbny).

wArt. 200 określa zasady odbywania okresu kandydackiego w spółdzielni pracy. Okres ten jest w zasadzie odpowiednikiem okresu próbnego i zatrudnienia na czas określony.

wO ile zasadą jest zatrudnianie członków na umowę o pracę, to statut spółdzielni może w tej mierze wprowadzać wyjątki (umowy cywilnoprawne z członkami). Muszą być one jednak uzasadnione specyfiką działalności spółdzielni.

wArt. 202 określa, jakie przepisy dotyczące spółdzielczej umowy o pracę należy stosować do umów cywilnoprawnych zawieranych przez spółdzielnię pracy z jej członkami.

wStatut powinien precyzować prawa i obowiązki członków mających umowy cywilnoprawne. W statucie można rozbudować (w porównaniu z regulacjami ustawowymi) katalog przyczyn wykluczenia lub wykreślenia takich członków.

DZIAŁY IV-V (uchylone).

DZIAŁ VI

Przekształcenia spółdzielni pracy

wArt. 203e zawiera pojęcia ustawowe związane z przekształceniem na gruncie prawa spółdzielczego. Są one w pełni zbieżne z definicjami w innych ustawach.

wObecnie jedynie spółdzielnia pracy może podlegać przekształceniu w spółkę (osobową lub kapitałową).

wO powstaniu nowego podmiotu i ustaniu starego ostatecznie decyduje dopiero wpis do KRS.

wArt. 203h określa zasady sukcesji na obszarze prawa cywilnego, administracyjnego oraz prawa pracy.

wW razie różnic w rozwiązaniach zawartych w kodeksie spółek handlowych i prawie spółdzielczym pierwszeństwo ma ta ostatnia ustawa.

wArt. 203j opisuje krok po kroku całą procedurę przekształceniową (czynności prawne i faktyczne).

wProcedurę przekształceniową uruchamia uchwała walnego zgromadzenia, która musi też wskazywać, w jaki typ spółki zostanie przekształcona spółdzielnia.

wArt. 203l określa, z jakich elementów ma się składać plan przekształcenia, i procedurę jego przygotowania.

wPlan przekształcenia musi być obowiązkowo zbadany przez biegłego rewidenta.

wArt. 203n określa procedurę powiadamiania członków o uchwale przekształceniowej.

wArt. 203o określa, jakie elementy powinny znaleźć się w uchwale o przekształceniu w spółkę.

wAkces członków spółdzielni do nowej spółki wymaga złożenia w ciągu miesiąca pisemnego oświadczenia.

wArt. 203q określa procedurę zawarcia umowy nowej spółki lub podpisania statutu.

wArt. 203r określa, kto może złożyć do KRS wniosek o wpis spółki przekształconej.

wWpisowe oraz udziały członków spółdzielni stają się ich wkładami w spółce kapitałowej lub osobowej.

wZastosowanie znajdą tu postanowienia statutu dotyczące zwoływania walnych zgromadzeń (statut może też przewidywać szczególne zasady przy przekształcaniu).

wArt. 203u opisuje procedurę zaskarżania uchwał walnego zgromadzenia: wszczynającej proces przekształcenia w spółkę oraz o przekształceniu spółdzielni w spółkę.

wCzłonek spółdzielni, który nie wchodzi do spółki, może żądać zwrotu swoich udziałów i wkładów. Ma wtedy możliwość wystąpienia o ich ponowną wycenę.

wKomplementariusz odpowiada bez ograniczeń za zobowiązania spółki, dlatego potrzebna jest jego zgoda.

CZĘŚĆ II

ZWIĄZKI SPÓŁDZIELCZE I KRAJOWA RADA SPÓŁDZIELCZA

Tytuł I

Związki spółdzielcze

(pominięte)

Tytuł II

Krajowy samorząd spółdzielczy

(pominięte)

CZĘŚĆ IIA

PRZEPISY KARNE

wOprócz odpowiedzialności cywilnej za niezgłoszenie upadłości (bądź opóźnienie zgłoszenia) jest też odpowiedzialność karna. Ma to zabezpieczyć interes wierzycieli. Wszystkie przestępstwa określone w części IIa są ścigane w oparciu o przepisy kodeksu postępowania karnego.

wPrzepis nie dotyczy dzielenia spółdzielni na podstawie procedury z art. 108a, co oznacza, że korzystniejsze dla mniejszości spółdzielców żądających podziału jest zgłoszenie wniosku o secesję na podstawie art. 108b (tym bardziej że zawiera on precyzyjne określenie terminów, jakie mają organy spółdzielni na ustosunkowanie się do żądań.

wZagrożenie odpowiedzialnością karną ma zapewnić rzetelność prezentowanych danych o spółdzielni.

CZĘŚĆ III

ZMIANY W PRZEPISACH OBOWIĄZUJĄCYCH ORAZ PRZEPISY PRZEJŚCIOWE I KOŃCOWE

(pominięte)

Michał Kosiarski,

prawnik, właściciel firmy doradczej Kos-Consulting

Dariusz Śmierzyński

prezes zarządu Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "Ruda" w Warszawie