Literackie nowości

John Grisham do swojego panteonu szlachetnych prawników dołożył nową postać. Sebastian Rudd jest prawnikiem, a jakże, obrońcą w sprawach beznadziejnych, ale z tą jego szlachetnością bywa różnie. Zazwyczaj w imieniu niewinnie pokrzywdzonych rzuca wyzwanie instytucjom państwowym, broniąc nastolatka oskarżonego o morderstwo lub reprezentując mężczyznę, którego żona zginęła z rąk policjantów. Ale zdarza się, że Rudd broni zabójców i gangsterów: "Ktoś musi", mawia, uspokajając własne sumienie. Jego działalność nie przysparza mu przyjaciół, większość czasu prawnik spędza więc w opancerzonym vanie (tam mieści się jego mobilne biuro) pod opieką lojalnego ochroniarza.

"Samotny wilk" przypomina raczej zbiór opowiadań niż zwartą powieść: Rudda poznajemy poprzez wiele procesów, w których uczestniczy. Grisham w ogóle prowadzi narrację niczym w tanich komiksach: nie skupia się zbytnio na kreśleniu portretów psychologicznych, co kilkadziesiąt stron przypomina nieuważnym czytelnikom, kto jest kim i jaką rolę odgrywa w życiu bohatera, a wszystko służy jedynie popychaniu akcji do przodu. Rolę czytadła "Samotny wilk" pełni przyzwoicie, ale kompletnie nie służy mu główny bohater. Sebastian Rudd to postać zbudowana z klisz: trochę Jack Reacher, trochę Mickey Haller z "Prawnika z lincolna" Deavera, ale przede wszystkim figura paskudnie maczystowska: odważny, cyniczny, budzi pożądanie kobiet i niechęć mężczyzn, a kilkuletniego synka zabiera na walki MMA, w które zresztą sporo inwestuje. A kobiety w tej powieści pełnią funkcję albo ozdobnika, albo nemezis, jak była żona Rudda, notabene lesbijka walcząca z nim o prawo do opieki nad dzieckiem.

Jakub Demiańczuk

@RY1@i02/2016/087/i02.2016.087.19600070i.101.gif@RY2@

Wielbicieli detektywa wszech czasów od razu trzeba uprzedzić, że książka Jô Soaresa to rzecz kompletnie odmienna od znakomitych powieści Anthony’ego Horowitza o Sherlocku Holmesie (również wydawanych przez Rebis), oficjalnie uznanych za część kanonu. "Xangô z Baker Street" więcej miejsca niż kryminalnej intrydze poświęca dekonstrukcji mitu, choć to może za duże słowo i odpowiedniejszym wydaje się żart. Sherlock Holmes myli się i błądzi, czego niejednokrotnie już próbowano i na papierze, i na ekranie, a do tego jest człowiekiem ulegającym najprostszym instynktom, nieznającym umiarkowania. Doktor Watson spogląda na niego z pełną zażenowania pobłażliwością: oto mężczyzna, którego przerosła własna legenda. Soares nie radzi sobie z literackim gigantem, posługuje się mało wybrednymi dowcipami, nie mając za bardzo pomysłu, jak ograć wybrany temat.

Szkoda, bo talentu prozatorskiego odmówić mu nie sposób, szczególnie jeśli idzie o zarysowanie kontekstu społeczno-politycznego w Brazylii końca XIX w. Holmes i jego przyjaciel, którzy przybywają na daleki kontynent pomóc tamtejszemu monarsze w odnalezieniu zaginionych skrzypiec, dziwią się egzotycznemu lądowi, tak jak dziwi się mu czytelnik. Ten zabieg udał się Soaresowi znakomicie. Nieco gorzej idzie mu potęgowanie napięcia: sprawa ma drugie dno i kradzież instrumentu schodzi na dalszy plan w obliczu brutalnych morderstw - a dowcipy prędko tracą swoją ostrość. "Xangô z Baker Street" potraktowane jako powieść kryminalna nie satysfakcjonuje, jako pastisz nie zachwyca. Chyba tylko dla tych, którzy o Sherlocku przeczytać muszą wszystko lub po prostu szukają lekkiej lektury na lato.

Bartosz Czartoryski

@RY1@i02/2016/087/i02.2016.087.19600070i.102.gif@RY2@

Antropologowie ruszyli pod koniec XIX wieku na rozmaite końce świata, by badać kultury pierwotne i dowiedzieć się czegoś o początkach ludzkości. Odkryli coś zupełnie innego - niezwykłą kulturową różnorodność, złożone gramatyki i systemy symboli, alternatywne wobec wypracowanych przez cywilizację Zachodu rozwiązania podstawowych ludzkich dylematów. I rozpoczęli całkiem nową epokę w humanistyce, epokę uważnego przyglądania się odmienności.

Antrolopologia kulturowa była również jedną z pierwszych nauk, w ramach których kobiety i mężczyźni mogli pracować na równych prawach. Niejednokrotnie to kobiety - jak Ruth Benedict czy Margaret Mead - wyznaczały kierunki rozwoju dziedziny. Tak się składa, że obie badaczki zostały także pośrednio bohaterkami powieści - głośnej niedawno w USA "Euforii" Lily King. Pośrednio, bo King nie napisała prozy biograficznej, ale wariację na motywach zaczerpniętych z życia Mead. Lądujemy oto we wczesnych latach 30. w nowogwinejskim interiorze. Trójka młodych antropologów, Amerykanka Nell Stone (czyli powieściowe wcielenie samej Mead), jej australijski mąż Fen oraz Anglik Andrew Bankson (oni też mają swoje realne pierwowzory), spotyka się nad brzegami rzeki Sepik. Połączy ich nie tylko naukowa pasja - tytułowa euforia - lecz także wielostronna relacja z gruntu miłosnej natury.

To jest nieźle wymyślona i dobrze napisana powieść - ma w sobie smutek, niepokój i tajemnicę, ale bywa i przewrotnie zabawna. Ani przez chwilę nie zamienia się w ideologiczny wykład, będąc zarazem zbiorem trafnych obserwacji na temat psychologii kolonializmu (również uczuciowego). Jeśli coś w "Euforii" przeszkadza, to jej narastający z czasem melodramatyzm. I wielce rozczarowujące zakończenie.

Piotr Kofta

@RY1@i02/2016/087/i02.2016.087.19600070i.103.gif@RY2@