Rokosz demokratyczny

We współczesnej Polsce kryzys demokratycznych fundamentów państwa pogłębia się wraz z nasilaniem się walki o demokrację. Walczy o nią i obóz nazywający sam siebie demokratycznym, i ten, który mówi o sobie „patriotyczny”. To, co normalnie reguluje bieg sporów – czyli ustawa zasadnicza, stojący na jej straży Trybunał Konstytucyjny i Sąd Najwyższy – jest uznawane okazjonalnie albo wcale. A jeśli walkę o władzę można prowadzić bez konieczności przestrzegania prawa, przegrać mogą wszyscy. Polacy w drugiej połowie XVII w. przekonali się o tym na własnej skórze.

Stan gry

„Mimo wielkiej szansy na dokonanie wewnętrznych reform, początek siódmego dziesięciolecia XVII w. nie stał się punktem zwrotnym w wydźwignięciu Rzeczypospolitej na utraconą wcześniej pozycję hegemona w Europie. Zaprzepaszczona szansa odbudowy, za pomocą zmian ustrojowych, mocarstwowej pozycji państwa miała zemścić się w przyszłości” – twierdzi Zbigniew Dankowski w monografii „Liberum veto. Chluba czy przekleństwo?”. Z wojen, które trwały prawie trzy dekady, Rzeczpospolita wychodziła spustoszona. Utraciła prawie 30 proc. mieszkańców i dużą część gromadzonych przez wieki dóbr. A walczono niemal jednocześnie z: Kozakami, Szwedami, Rosjanami, Brandenburczykami i Siedmiogrodem. Szczęściem dla ówczesnej Polski w Wiedniu i Moskwie zaczęto się bać, że zniszczenie Rzeczypospolitej uczyni ze Szwecji najpotężniejszego, bo panującego nad całym Bałtykiem, gracza w regionie. Dzięki temu król Jan Kazimierz w najdramatyczniejszym momencie otrzymał od Rosji ofertę pokojową, która zmieniła front i uderzyła na Szwedów. Doczekał się też pomocy Austrii.