Uczelnie będą mogły tworzyć własne programy nauczania

Od października wejdzie w życie reforma szkolnictwa wyższego. Zgodnie z nowymi przepisami uczelnie będą mogły same tworzyć kierunki studiów i układać ich programy. Dzięki zmianom zwiększy się autonomia programowa szkół wyższych. Likwidacji ulegną sztywne centralne standardy nauczania. Takie zmiany wprowadzi ustawa o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Czeka ona na podpis prezydenta i publikację w Dzienniku Ustaw.

Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami uczelnie mogą prowadzić studia na wybranym kierunku zgodnie z ministerialnym rozporządzeniem o standardach kształcenia. Wskazuje ono zamkniętą listę 118 kierunków studiów. Określa też treści nauczania oraz przypisane do nich minimalne liczby godzin zajęć na ich realizację. Na przykład w ramach studiów na pedagogice trzeba zliczyć wyznaczoną liczbę godzin m.in. z filozofii, logiki czy socjologii.

Jednak z obserwacji resortu nauki wynika, że taki sposób opisu studiów dobrze sprawdza się tylko wtedy, gdy jednocześnie spełnione są dwa warunki. Po pierwsze, grupa osób podejmujących studia powinna być w miarę jednorodna pod względem uzdolnień - tylko wtedy jednakowy dla wszystkich proces kształcenia daje satysfakcjonujące rezultaty. Po drugie, ustalona lista kierunków studiów powinna być dostatecznie bogata, by ich absolwenci byli w stanie sprostać potrzebom rynku pracy. Obecnie żaden z tych warunków nie jest spełniony. Studia wyższe stały się masowe - co drugi maturzysta w wieku 19 lat zostaje studentem. W ciągu ostatniego dziesięciolecia liczba studentów wzrosła niemal pięciokrotnie. Studiują osoby o bardzo zróżnicowanych predyspozycjach. W takich warunkach jednolity, centralnie określony proces kształcenia jest odpowiedni tylko dla znikomej części studentów.

Dlatego Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (MNiSW) chce to zmienić. Da uczelniom możliwość określania treści programów nauczania. Resort nie będzie narzucał standardów, zgodnie z którymi w ramach konkretnego kierunku studiów student musiał zaliczać daną liczbę zajęć. Określi jedynie efekt kształcenia, który będzie musiał osiągnąć każdy absolwent na danym kierunku. Wyznaczy, jaką wiedzę, umiejętności i kwalifikacje powinien zdobyć każdy student w trakcie nauki.

Tak na przykład celem kształcenia absolwentów kierunków ścisłych będzie zapoznanie go z nowoczesnymi technologiami inżynierskimi. Narzędziem potrzebnym do osiągnięcia tego celu będzie m.in. uczestnictwo w ćwiczeniach i laboratoriach w zakresie obsługi nowoczesnych technologii inżynierskich. A efektem kształcenia będzie zdobycie tych umiejętności.

Na takich zasadach będą realizowane tzw. krajowe ramy kwalifikacji (KRK). MNiSW już opracowało podręcznik, który opisuje sposób kształcenia na poszczególnych kierunkach studiów. Resort określił też, jakie efekty będzie musiało przynieść kształcenie w ramach poszczególnych dziedzin nauki. Prowadzi również spotkania konsultacyjno-promocyjne. Są one skierowane zarówno do pracowników szkół wyższych, jak i pracodawców. Podczas nich mogą oni się dowiedzieć, jak będą wdrażane KRK.

Zgodnie z nowymi przepisami uczelnie, które mają uprawnienia do nadawania stopnia doktora habilitowanego, będą mogły same tworzyć nowe kierunki studiów. Ich programy zostaną opracowane przy wsparciu autorytetów naukowych, pracodawców i ekspertów w dziedzinie gospodarki.

Nowatorskie studia będą mogły być tworzone również bezpośrednio na zlecenie pracodawców, którzy za nie zapłacą. Uczelnia, na przykład we współpracy z pracodawcą, będzie musiała jednak napisać ich program. Powinien on składać się z dwóch części: opisu zamierzonych efektów kształcenia oraz opisu procesu kształcenia, który ma doprowadzić do osiągnięcia tych efektów.

W przypadku tych szkół projekt programu kształcenia podlegać będzie wstępnej ocenie Polskiej Komisji Akredytacyjnej (PKA) jeszcze przed uruchomieniem kierunku. Jeśli będzie on odwoływał się do jednego z wzorcowych opisów efektów kształcenia (przygotowanych przez MNiSW), wstępnej ocenie podlegać będzie tylko projekt procesu kształcenia. Jeśli natomiast program zawiera także pomysł na nowy zakres efektów kształcenia, PKA oceni projekt także w tym zakresie.

Najlepsze spośród oryginalnych kierunków studiów będą mogły być wyróżnione i wskazane jako wzór do naśladowania. Rada Główna Nauki i Szkolnictwa Wyższego (RGNiSW) może bowiem zdecydować o dołączeniu definiujących taki kierunek efektów kształcenia do listy wzorcowych kierunków studiów, dając w ten sposób innym uczelniom możliwość wykorzystania dobrego pomysłu na nauczanie.

Oprócz tego, aby móc sprawdzić, jakie efekty przynosi prowadzony przez uczelnie program nauczania, szkoły będą musiały monitorować karierę absolwentów. Uczelnia będzie zobowiązana przeprowadzać ankietę po trzech i pięciu latach od ukończenia studiów. Takie rozwiązanie funkcjonuje już w innych krajach Unii Europejskiej.

Warto podkreślić, że nowe mechanizmy, które będą wprowadzane w Polsce w oparciu o funkcjonujące w Unii Europejskiej ramy kwalifikacji, pozwolą, by dyplomy polskich uczelni mogły być porównywane z dyplomami z innych krajów europejskich. Wynika to z tego, że wszystkie uczelnie będą musiały zawrzeć w dyplomie informację o zdobytych przez studenta w trakcie nauki umiejętnościach i kompetencjach.

Zgodnie z nowymi przepisami uczelnie nie będą już sygnowały dyplomów godłem państwowym Zastąpi je godło uczelni. Skoro MNiSW daje swobodę szkołom w układaniu własnych, autorskich programów nauczania, to na nich będzie też spoczywała odpowiedzialność za wykształcenie studentów. Absolwenci uczelni będą gwarantem skuteczności nauczania w szkole wyższej. Bo to, jaką uda im się zdobyć pracę, będzie świadczyć o jakości kształcenia w danej uczelni.

Tworzenie nowych kierunków studiów stanie się nowym przywilejem uczelni, ale nie obowiązkiem. To, ile autorskich kierunków studiów i programów nauczania powstanie, zależeć będzie od innowacyjności środowiska akademickiego. Obecnie studiujący dokończą studia w systemie zdefiniowanym przez aktualnie obowiązującą ustawę, czyli zgodnie z określoną odpowiednim rozporządzeniem listą kierunków studiów oraz ze standardami kształcenia.

Firma będzie mogła zlecić uczelni utworzenie nowego kierunku studiów. Wspólnie uzgodnią one program nauki. W kształceniu studentów będą mogli brać udział także praktycy, czyli np. osoby prowadzące działalność gospodarczą

● Uczelnia napisze nowy program kształcenia

Uwaga! W programie należy opisać efekty kształcenia, czyli to, jakie umiejętności, kompetencje i wiedzę będzie miał absolwent nowego kierunku studiów. Uczelnia powinna też opisać proces kształcenia, który ma doprowadzić do osiągnięcia tych efektów

● Przed uruchomieniem studiów projekt programu będzie podlegać wstępnej ocenie Polskiej Komisji Akredytacyjnej (PKA)

Uwaga! Jeśli program będzie się odwoływał do jednego z wzorcowych opisów efektów kształcenia ustalonych w ramach krajowych ram kwalifikacji, wstępnej ocenie podlega tylko projekt procesu kształcenia. Jeżeli natomiast program zawiera także pomysł na nowy zakres efektów kształcenia, PKA oceni projekt w tym zakresie

- opis efektów kształcenia, kwalifikacji zdobywanych w polskim systemie szkolnictwa wyższego.

- opis określonych przez uczelnię spójnych efektów kształcenia, zgodny z Krajowymi Ramami Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższego, oraz opis procesu kształcenia, prowadzącego do osiągnięcia tych efektów, wraz z przypisanymi do poszczególnych modułów tego procesu punktami ECTS (koniecznych do zaliczenia studiów).

Urszula Mirowska-Łoskot

urszula.mirowska@infor.pl

Art. 1 ustawy z 4 lutego 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw.