Jak określić kwotę wolną od potrąceń dla osób w niepełnym wymiarze czasu pracy

Czy ustalając kwotę wolną od potrąceń dla pracownika w niepełnym wymiarze czasu pracy, należy uwzględniać wynagrodzenie brutto czy netto?

CO MÓWIĄ PRZEPISY

Zgodnie z art. 87 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.; dalej: k.p.) z wynagrodzenia za pracę - po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - podlegają potrąceniu tylko następujące należności: sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych, sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne, zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi oraz kary pieniężne przewidziane w art. 108 k.p.

Jednocześnie zgodnie z art. 87¹ k.p. wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości:

wminimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,

w75 proc. wynagrodzenia określonego w pkt 1 - przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi,

w90 proc. wynagrodzenia określonego w pkt 1 - przy potrącaniu kar pieniężnych przewidzianych w art. 108 k.p.

Zgodnie z art. 87¹ par. 2 k.p. w przypadku niepełnoetatowców kwota wolna od potrąceń ulega zmniejszeniu proporcjonalnie do wielkości etatu.

Powstaje zatem wątpliwość, czy dany procent należy stosować do kwoty wynagrodzenia netto czy brutto? Można się tu spotkać z dwoma sposobami wyznaczania kwoty wolnej dla części etatu:

wkwotę netto minimalnego wynagrodzenia za pracę dla pełnego wymiaru mnoży się przez odpowiedni ułamek etatu,

wnajpierw ustala się wysokość minimalnego wynagrodzenia brutto dla niepełnego etatu i dopiero od niego odlicza składki na ZUS oraz zaliczkę podatkową, uzyskując wartość netto.

STANOWISKO URZĘDU

Państwowa Inspekcja Pracy:

W piśmie Głównego Inspektoratu Pracy z 11 czerwca 2008 r. (GPP-416-4560-327/08/PE) w sprawie kwoty wolnej od potrąceń stwierdzono, że zgodnie z art. 87¹ par. 1 pkt 1 k.p. wysokość kwoty wolnej od potrąceń jest równa minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. Jednak wskazana kwota stanowi kwotę wolną od potrąceń stosowaną tylko dla pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy.

Wskazówkę, w jaki sposób ustalać powyższą kwotę dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy, zawiera art. 87¹ par. 2 k.p., zgodnie z którym kwota wolna od potrąceń dla takiego pracownika ulega zmniejszeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy.

Biorąc powyższe pod uwagę, zdaniem GIP uzasadniony wydaje się pogląd, iż przewidziany w art. 91 par. 2 k.p. zakaz swobodnego dysponowania przez pracownika częścią wynagrodzenia za pracę, dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy odnosi się do kwoty proporcjonalnej do wymiaru jego zatrudnienia.

Oznacza to, że licząc kwotę wolną dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu, należy w pierwszej kolejności ustalić wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę stosownie do wymiaru czasu pracy pracownika. Dla celów ustalenia kwoty wolnej od potrąceń od tak uzyskanego wynagrodzenia minimalnego trzeba odliczyć obciążenia składkowo-podatkowe, a otrzymany wynik pomnożyć przez odpowiednią do rodzaju potrącenia stawkę procentową.

Dodać również należy, że Główny Inspektorat Pracy zajął także stanowisko w sprawie kwoty wolnej w przypadku pracownika niepełnoetatowego w razie potrąceń dobrowolnych (GPP-364-4560-8-1/11/PE/RP). Zgodnie z zaprezentowanym stanowiskiem kwota ta analogicznie jak w przypadku potrąceń niewymagających zgody pracownika powinna być proporcjonalnie pomniejszana.

ZDANIEM EKSPERTÓW

Decyzja należy do pracodawcy

@RY1@i02/2013/182/i02.2013.182.217000900.803.jpg@RY2@

Izabela Nowacka, ekspert w zakresie wynagrodzeń

Przy potrąceniach obowiązkowych dokonywanych bez zgody pracownika trzeba pracownikowi zachować kwotę wolną od ujęć. Podstawą tej kwoty jest minimalne wynagrodzenie za pracę, przysługujące pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek społecznych, zdrowotnej oraz zaliczki na podatek dochodowy. Jest to więc kwota netto, którą ustala się, stosując właściwe pracownikowi koszty uzyskania przychodów (dalej: kup) oraz uwzględniając prawo bądź jego brak do miesięcznej kwoty zmniejszającej podatek. Jeżeli pracownik jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy, kwotę wolną zmniejsza się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy. Można się tu spotkać z dwoma wskazanymi powyżej sposobami wyznaczania kwoty wolnej dla części etatu. Pierwszy sposób pozostawia pracownikowi niższą kwotę wolną, czyli jest mniej korzystny, ale moim zdaniem wynika wprost z art. 87¹ par. 2 k.p. Z kolei par. 1 tego artykułu określa, jakie kwoty stanowią kwoty wolne dla poszczególnych potrąceń. Skoro przy świadczeniach niealimentacyjnych jest to 100 proc. minimalnego wynagrodzenia netto dla pełnego etatu, to dla niepełnego etatu bazą dla obliczenia kwoty wolnej jest kwota netto dla pełnego wymiaru. Przykładowo dla 1/2 etatu kwota wolna tak ustalona wynosi 590,69 zł, bo: 1181,38 zł (kwota wolna dla pełnego etatu przy zwykłych kup i z kwotą wolną w podatku dochodowym) x 0,5 = 590,69 zł. Jednak stosując drugi sposób, kwota wolna to 629,43 zł, tj. kwota netto wynagrodzenia minimalnego dla 1/2 etatu, uzyskana od pensji 800 zł brutto (1600 zł x 0,5). Licząc w ten sposób wynagrodzenie netto, trzeba pamiętać, że kiedy 9-proc. składka zdrowotna przewyższa obliczoną zaliczkę na podatek, obniża się ją do poziomu tej zaliczki. Tu tak jest, stąd większa, bo ok. 30 zł, różnica w wynikach na korzyść pracownika. Moim zdaniem pracodawca sam musi zdecydować i w razie potrzeby obronić swój wybór.

Liczymy od pensji brutto

@RY1@i02/2013/182/i02.2013.182.217000900.804.jpg@RY2@

Paweł Ziółkowski, ekspert w zakresie podatków i prawa pracy

Regulacja dotycząca potrąceń z wynagrodzeń zawarta została w art. 87 i nast. k.p. Zgodnie z nimi potrąceń dokonuje się po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. Ustawodawca niestety wciąż pomija składkę zdrowotną, która przecież też w części obciąża wynagrodzenie pracownika. Powszechnie jednak uznaje się, że potrącenia można dokonywać wyłącznie z kwot, które są wypłacane, czyli po prostu z wynagrodzenia netto (brutto pomniejszone o składki społeczne, podatek i składkę zdrowotną w części nieodliczonej od podatku).

Istotne znaczenie ma także kwota wolna od potrąceń. Ustawodawca postanowił, że po zajęciach pracownik powinien otrzymać co najmniej minimalne wynagrodzenia netto (nie dotyczy zajęć alimentacyjnych, w przypadku których nie ma kwoty wolnej).

W przypadku niepełnoetatowców kwota wolna od potrąceń ulega zmniejszeniu proporcjonalnie do wielkości etatu. Rodzi się przy tym pytanie, czy dany procent należy stosować do kwoty wynagrodzenia netto czy brutto. Wynagrodzenie minimalne wynosi brutto 1600 zł, co netto daje 1181,38 zł (przy kosztach zwykłych i odliczeniu 46,33 zł). Przykładowo pracownik zatrudniony na pół etatu musi zarabiać co najmniej 800 zł - netto daje to 628,44 zł i jest to zarazem kwota wolna od potrąceń (gdyby liczyć ją od kwoty netto, otrzymalibyśmy 1181,38 zł x 50 proc. = 590,69 zł). Za liczeniem od kwoty brutto przemawia to, że zgodnie z przepisami ustawodawca posługuje się pojęciem kwoty wynagrodzenia po dokonaniu odliczeń. Tym samym zawsze należy wychodzić od kwoty brutto i ustalać kwotę netto jako jej pochodną.

Warto przy tym zauważyć, iż jeżeli pracownik otrzymuje wynagrodzenie w kwocie minimalnej (z uwzględnieniem wielkości etatu), to bez względu na to, jaka jest kwota netto, brak jest możliwości dokonania potrąceń innych niż alimentacyjne.

PRZYKŁAD

Przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż alimentacyjne wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek społecznych, zdrowotnej oraz zaliczki na podatek dochodowy. Kwotę wolną netto ustala się, stosując właściwe pracownikowi koszty uzyskania przychodów oraz uwzględniając prawo bądź jego brak, do miesięcznej kwoty zmniejszającej podatek. Jeżeli pracownik jest zatrudniony w niepełnym etacie, kwotę wolną odpowiadającą krajowemu minimum płacowemu zmniejsza się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy. Są dwie metody:

● kwotę netto minimalnego wynagrodzenia za pracę w pełnym wymiarze mnoży się przez odpowiedni ułamek etatu,

● najpierw ustala się wysokość minimalnego wynagrodzenia brutto dla niepełnego etatu i dopiero od niego odlicza składki na ZUS oraz zaliczkę podatkową, uzyskując wartość netto.

Zastosowanie pierwszego sposobu daje pracownikowi niższą kwotę wolną, a to znaczy, że więcej trafi do rąk wierzyciela. Uzasadnieniem jest art. 87¹ par. 2 k.p. Z kolei par. 1, do którego ustawodawca się odwołuje, określa, jakie kwoty stanowią kwoty wolne przy danego rodzaju potrąceniu (świadczenia niealimentacyjne, zaliczki udzielone pracownikowi, kary porządkowe). Skoro przy świadczeniach niealimentacyjnych jest to 100 proc. minimalnego wynagrodzenia netto dla pełnego etatu, to dla niepełnego etatu kwotą bazową dla obliczenia kwoty wolnej jest kwota netto dla pełnego wymiaru. Dla etatu w wymiarze 3/4 kwota wolna tak ustalona wynosi 889,79 zł, bo 1186,38 zł (kwota wolna dla pełnego etatu przy podwyższonych kup i z kwotą wolną w podatku dochodowym) x 0,75 = 889,79 zł. Jednak stosując drugi sposób, kwota wolna to 907,29 zł, tj. kwota netto wynagrodzenia minimalnego dla 3/4 etatu, uzyskana od pensji 1200 zł brutto (1600 zł x 0,75).

NASZA RADA

Wysokość kwoty wolnej od potrąceń nie jest jednakowa dla wszystkich pracowników. Jest ona uzależniona od wymiaru czasu pracy, w jakim pracownik jest zatrudniony. Wobec braku jednoznacznych regulacji w kodeksie pracy oraz stanowisk urzędowych wydaje się, że ustalając kwotę wolną dla niepełnoetatowców, należy zastosować pierwszą metodę i wyjść od kwoty wynagrodzenia netto.

Dodać należy, że pracodawca może także dokonać rozliczenia zgodnie z drugą metodą. Trudno jednak uznać, który sposób jest prawidłowy.

Opracowały Izabela Nowacka, Katarzyna Dąbrowska