Jak rozliczyć dodatkową pracę osoby, która w trakcie okresu rozliczeniowego wnosi o zmniejszenie wymiaru etatu

Ze względu na zmianę wymiaru czasu pracy w połowie dwumiesięcznego okresu rozliczeniowego, realizację wymiaru czasu pracy obowiązującego w poszczególnych miesiącach należy ustalać odrębnie. Fakt obniżenia wymiaru zatrudnienia do 3 etatu od 1 stycznia 2013 r. powoduje, że pracodawca musi to uwzględnić, planując w harmonogramie proporcjonalnie mniejszą liczbę godzin. W grudniu pracownik miał zaplanowane 152 godziny pracy, podzielone na 19 dniówek po 8 godzin każda. Natomiast w styczniu pracodawca zaplanował 22 dniówki po 6 godzin każda, czyli w sumie 132 godziny pracy, zgodnie z wymiarem obowiązującym zatrudnionego.

Porównanie planu z wykonaniem wskazuje na to, że pracownik przekraczał wartości zaplanowane w harmonogramie. Ze względu na fakt obniżenia etatu wystąpią u niego zarówno godziny nadliczbowe, jak i ponadwymiarowe. Z uwagi na stosowany do pracownika podstawowy system czasu pracy nadgodziny dobowe wystąpią w każdym przypadku przekroczenia 8 godzin pracy w danej dniówce. Mają one ponadto pierwszeństwo w rozliczaniu przed godzinami ponadwymiarowymi, gdyż wynikają z ustawy, a nie z postanowień umownych.

Odrębną kategorię stanowią nadgodziny wynikające z przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy. Ich stwierdzenie jest możliwe dopiero po zamknięciu okresu rozliczeniowego, gdyż zalicza się do nich jedynie te przekroczenia, których nie można zakwalifikować jako nadgodzin dobowych. Ich stwierdzenie wymaga zatem uprzedniego rozliczenia wszystkich przekroczeń dobowej normy czasu pracy (art. 151¹ par. 2 k.p.). Nadgodziny wynikające z przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy zawsze są rekompensowane 100 proc. dodatkiem do normalnego wynagrodzenia. Wiążą się więc z większymi kosztami po stronie pracodawcy niż tzw. dobówki, za które co do zasady przysługuje 50 proc. dodatek, zgodnie z art. 151¹ par. 1 pkt 2 k.p. Jedynym wyjątkiem od tej zasady są przekroczenia dobowe występujące w niedziele i święta będące dla pracownika dniami wolnymi bądź w dniu wolnym udzielonym w zamian za pracę w niedzielę lub święto oraz w porze nocnej (art. 151¹ par. 1 pkt 1 k.p.).

W omawianym przypadku nadgodzinami średniotygodniowymi mogłaby skutkować praca w niedzielę 23 grudnia, która przy zachowaniu zatrudnienia w pełnym wymiarze oraz nieudzieleniu innego dnia wolnego do końca okresu rozliczeniowego skutkowałaby koniecznością wypłaty 100 proc. dodatku za każdą z 7 godzin pracy. To, że w połowie okresu rozliczeniowego strony uzgodniły obniżenie obowiązującego pracownika wymiaru powoduje jednak, że na koniec okresu rozliczeniowego godziny te nie skutkują przekroczeniem przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy. Przysługuje więc za nie jedynie normalne wynagrodzenie, tak jak za pozostałe godziny ponadwymiarowe.

Jako pracę w nadgodzinach będzie można zakwalifikować jedynie przypadki przekroczenia dobowej normy czasu pracy, występujące w okresie od 20 do 31 grudnia. W tym czasie pracownik sześciokrotnie pozostawał w pracy o 2 godziny dłużej, wykonując dodatkową pracę w porze dziennej. W efekcie pracownik nabędzie za te 12 godzin prawo do normalnego wynagrodzenia, powiększonego o 50 proc. dodatek. Oba te składniki należy obliczać, przyjmując za podstawę pensję przysługującą pracownikowi w grudniu, w kwocie 4000 zł.

Przepisy kodeksu pracy nie rozstrzygają, jak należy obliczyć stawkę wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe. Ich charakter przemawia jednak za tym, aby stosować do nich zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za pracę w nadgodzinach. Oznacza to, że w przypadkach, gdy nie zostanie przekroczony limit umowny, pracownikowi należy się jedynie stawka godzinowa normalnego wynagrodzenia, ustalona poprzez podzielenie sumy miesięcznych poborów przez liczbę godzin przypadających do przepracowania w ramach obowiązującego pracownika wymiaru. W omawianym przypadku żadna z godzin ponadwymiarowych ze stycznia nie powoduje przekroczenia limitu ustalonego na poziomie 39 godzin w tygodniu pracy. W konsekwencji nie nabędzie on prawa do dodatku jak za pracę w nadgodzinach.

Przy obliczaniu wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, które wystąpiły w styczniu 2013 r., należy ustalić nową podstawę, ze względu na zmianę wymiaru czasu pracy pracownika, a co za tym idzie obniżenie należnego mu wynagrodzenia. W praktyce oznacza to, że stawkę godzinową normalnego wynagrodzenia za godziny pracy ponad ustalony w umowie wymiar oraz za dodatkowych 7 godzin pracy w niedzielę 23 grudnia należy ustalić, dzieląc obniżoną do 3000 zł stawkę zasadniczą przez nominał przypadający do przepracowania w styczniu w ramach 3/4 etatu.

Ważne

Przyjęcie przy obliczaniu wynagrodzenia należnego za styczeń nominału przypadającego do przepracowania w ramach pełnego wymiaru czasu pracy doprowadziłoby do nieuzasadnionego zaniżenia należnego pracownikowi wynagrodzenia, za co pracodawcy grozi mandat w oparciu o art. 282 par. 1 pkt 1 k.p. Z drugiej strony naliczanie tych kwot w przypadku niedzieli w oparciu o wynagrodzenie zasadnicze z grudnia 2012 r. nie znajduje uzasadnienia w przepisach, gdyż przekroczenie limitu umownego rozliczamy w skali okresu rozliczeniowego. Tak więc z punktu widzenia pracodawcy byłoby to nieekonomiczne, choć dopuszczalne, jako działanie korzystne dla pracownika

Rachunki krok po kroku:

	Wymiar czasu pracy w grudniu: (4 x 40 godz.) + (1 x 8 godz.) - (2 x 8 godz.) = 152 godz. Wymiar czasu pracy w styczniu: [(4 x 40 godz.) + (3 x 8 godz.) - (1 x 8 godz.)] x 3 = 176 godz. x 3 = 132 godz.	Grudzień: pracownik miał prawidłowo zaplanowane 152 godz. (19 dni x 8 godz.) Styczeń: pracownik miał prawidłowo zaplanowane 132 godz. (22 dni pracy po 6 godz.)
	Grudzień: pracownik sześciokrotnie pracował o 2 godziny dłużej niż w grafiku (20, 21, 24, 27, 28 i 31 grudnia), a ponadto pracował przez 7 godzin w wolną niedzielę 23 grudnia, Styczeń: pracownik pracował ponad określony w umowie wymiar czasu pracy 2, 3, 9, 10, 11, 16, 17, 18, 23, 24, 25, 29 i 30 stycznia,	Grudzień: 152 godz. + (6 x 2 godz.) + 7 godz. = 171 godz. Styczeń: 132 godz. + (5 x 2 godz.) + (8 x 1 godz.). = 150 godz.
	Nadgodziny dobowe powyżej 8 godzin Nadgodziny średniotygodniowe można rozliczyć po zamknięciu okresu rozliczeniowego, w związku z czym na skutek zmiany wymiaru obowiązującej od stycznia zmieniają one swoją kwalifikację	Grudzień: 12 nadgodzin dobowych (6 dni po 2 godz.) 7 godz. pracy w niedzielę do rozliczenia w styczniu
	Czas przepracowany - czas zaplanowany - nadgodziny dobowe	Grudzień - styczeń: (171 godz. + 150) - (152 + 132 godz.) - 12 = 321 - 284 -12 = 25 godzin ponadwymiarowych
	Normalne wynagrodzenie (NW) i dodatek liczymy od stawki zasadniczej wynagrodzenia, która w grudniu 2012 roku wynosiła 4000 zł	NW: 4000 zł : 152 godz. (wymiar) = 26,32 zł x 12 godz. = 315,84 zł. Dodatek: 4000 zł : 152 godz. = 26,32 x 50 proc. = 13,16 zł x 12 godz. = 157,92 zł
	Brak dodatków, płatne zwykłą stawkę normalnego wynagrodzenia obowiązującą w styczniu 2013 roku	3000 zł : 132 (wymiar) = 22,73 zł. x 25 godz. = 568,25 zł.
	Grudzień: wynagrodzenie stałe + wynagrodzenie za nadgodziny Styczeń: wynagrodzenie stałe + wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe	Grudzień: 4000 zł + 315,84 zł + 157,92 zł = 4473,76 zł. Styczeń: 3000 zł + 568,25 zł = 3568,25 zł.

@RY1@i02/2013/012/i02.2013.012.217000500.101.jpg@RY2@

Grudzień 2012 r.

@RY1@i02/2013/012/i02.2013.012.217000500.102.jpg@RY2@

Styczeń 2013 r.

@RY1@i02/2013/012/i02.2013.012.217000500.803.jpg@RY2@

Łukasz Prasołek asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Łukasz Prasołek

asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Podstawa prawna

Art. 151-151¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).