Pracownik za wieloletnią pracę może otrzymać dodatek do pensji

Uprawnienie do dodatku stażowego może wynikać z regulaminu pracy, umowy o pracę, z układów zbiorowych lub bezpośrednio z przepisów prawa. W tym ostatnim przypadku dotyczy to tzw. pragmatyk służbowych. Ten dodatkowy składnik pensji oprócz nazwy stażowy określany jest także dodatkiem za wysługę lat lub za wieloletnią pracę.

Dodatek za wysługę lat jest uprawnieniem płacowym pracownika uzależnionym od stażu pracy (okresu zatrudnienia). Prawo pracy nie definiuje powyższego pojęcia.

W literaturze rozróżnia się dwa jego znaczenia. W węższym przez staż pracy rozumie się okres pozostawania w stosunku pracy. Natomiast w znaczeniu szerszym przyjmuje się, że na staż pracy składają się dodatkowo inne okresy niż pozostawanie w stosunku pracy, doliczane do właściwego stażu z mocy wyraźnych, szczególnych przepisów prawa.

Ponadto w literaturze odróżnia się, z uwagi na kryterium zmiany zakładu pracy, zakładowy i ogólny staż pracy.

Zakładowy staż pracy jest okresem zatrudnienia tylko w danym (jednym) zakładzie pracy i po zmianie przez pracowników miejsca pracy jest liczony od początku, jak gdyby pracownik podejmował zatrudnienie po raz pierwszy.

Ogólny staż pracy obejmuje wszystkie okresy zatrudnienia niezależnie od jego zmian.

Do każdego z wymienionych rodzajów stażu pracy mogą być doliczone dodatkowo inne okresy, niebędące okresami zatrudnienia (uchwała siedmiu sędziów SN z 26 października 1989 r., III PZP 40/89, OSNC 1990/6/69).

Przepisy regulujące uprawnienia do dodatku stażowego generalnie stanowią, że do okresów pracy, od których uzależnione jest do niego prawo wlicza się także inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

W aktach wykonawczych, określających szczegółowe warunki nabycia uprawnienia do tego dodatku, wskazuje się, że przysługuje on pracownikowi za dni, za które otrzymuje on wynagrodzenie. Ma on do niego prawo także za dni nieobecności w pracy z powodu niezdolności do pracy wskutek choroby bądź konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem lub chorym członkiem rodziny, za które pracownik otrzymuje zasiłek z ubezpieczenia społecznego (por. m.in. regulacje dotyczące pracowników samorządowych). W przypadku gdy praca w zakładzie stanowi dodatkowe zatrudnienie, do okresu dodatkowego zatrudnienia nie podlegają zaliczeniu okresy zatrudnienia podstawowego.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z 19 kwietnia 1990 r. (III PZP 7/90, OSNC 1991/1/4), pojęcie zaliczenie nie może być rozumiane jako możliwość wliczania tylko okresów efektywnej pracy, a więc pracy faktycznie wykonywanej przez pracownika w zakładzie. Chodzi bowiem o okresy zatrudnienia w znaczeniu prawnym, z włączeniem także okresów, w których pracownik faktycznie pracy w zakładzie nie świadczy z przyczyn usprawiedliwionych (a niekiedy w wąskim zakresie także z przyczyn nieusprawiedliwionych), ale stosunek pracy (stosunek zatrudnienia) w świetle przepisów nadal trwa.

Należy jednak zauważyć, że w zakładach pracy, gdzie świadczenie to wprowadzone zostało w drodze regulaminu lub układu zbiorowego, kwestia określenia jego wysokości oraz zasad ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nabycia tego dodatku charakteryzuje się znaczną swobodą. Kodeks pracy nie określa tego uprawnienia i nie reguluje minimalnych zasad i warunków jego wypłacania.

Dodatek stażowy wypłacany jest w terminie wypłaty wynagrodzenia:

● począwszy od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pracownik nabył prawo do dodatku lub prawo do wyższej stawki dodatku, jeżeli nabycie prawa nastąpiło w ciągu miesiąca,

● za dany miesiąc, jeżeli nabycie prawa do dodatku lub prawa do wyższej stawki dodatku nastąpiło pierwszego dnia miesiąca.

Należy pamiętać, że zaniechanie wypłacania tego składnika lub obniżenie jego wysokości musi być poprzedzone wręczeniem pracownikowi wypowiedzenia zmieniającego w trybie art. 42 k.p.

Wyjątek od powyższej zasady dotyczy sytuacji zawieszenia układu zbiorowego lub jego części. W myśl bowiem art. 241²⁷ par. 3 k.p. w zakresie i przez czas określony w porozumieniu nie stosuje się z mocy prawa wynikających z układu ponadzakładowego oraz z układu zakładowego warunków umów o pracę i innych aktów stanowiących podstawę nawiązania stosunku pracy.

Skutek w postaci zmiany treści umów o pracę, polegającej na zastąpieniu warunków tych umów wynikających z zawieszonych postanowień układu warunkami wynikającymi z przepisów ustawowych, następuje z mocy prawa od daty określonej w porozumieniu stron zwieszonego układu zbiorowego pracy.

@RY1@i02/2009/236/i02.2009.236.168.0003.001.jpg@RY2@

Wysokość dodatku stażowego w wybranych pragmatykach służbowych

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 42 par. 1-3, art. 24127 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).