Jak obliczyć wysokość odprawy emerytalnej

Zgodnie z art. 92¹ par. 1 kodeksu pracy pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę lub rentę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Jednocześnie wewnątrzzakładowe przepisy prawa pracy (np. regulamin wynagradzania) mogą przewidywać inną wysokość odprawy emerytalno-rentowej, pod warunkiem że będzie to regulacja korzystniejsza niż ta wynikająca z ustawowych źródeł prawa pracy.

Jaki ekwiwalent za urlop

Przy ustalaniu wysokości odprawy emerytalno-rentowej odpowiednie zastosowanie znajdują zasady obowiązujące przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. Wynika to par. 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy (...), dalej: rozporządzenie o wynagrodzeniach.

Sposób liczenia tego ekwiwalentu określa tzw. rozporządzenie urlopowe, czyli rozporządzenie z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop.

W efekcie, obliczając odprawę emerytalno-rentową, należy uwzględnić wynagrodzenie oraz inne świadczenia ze stosunku pracy, za wyjątkiem:

● jednorazowych lub nieperiodycznych wypłat za spełnienie określonego zadania bądź za określone osiągnięcie (są to składniki niemające charakteru powtarzającego się, wypłacane w różnych odstępach czasu),

● wynagrodzenia za czas gotowości do pracy oraz za czas niezawinionego przez pracownika przestoju,

● gratyfikacji jubileuszowych,

● wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego, a także za czas innej usprawiedliwionej nieobecności,

● wynagrodzenia za czas choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną,

● kwoty wyrównania do wynagrodzenia za pracę do wysokości minimalnej płacy,

● ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy,

● dodatkowego wynagrodzenia radcy prawnego z tytułu zastępstwa sądowego,

● nagród z zakładowego funduszu nagród, dodatkowego wynagrodzenia rocznego, należności przysługujących z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej,

● odpraw emerytalnych lub rentowych albo innych odpraw pieniężnych,

● wynagrodzenia i odszkodowania przysługującego w razie rozwiązania stosunku pracy,

● premii uznaniowych (wyrok SN z 20 lipca 2000 r., I PKN 17/00, OSNP 2002/3/77: "tzw. premia uznaniowa, która nie ma charakteru roszczeniowego, nie stanowi składnika wynagrodzenia za pracę i wobec tego nie mieści się w pojęciu wynagrodzenia urlopowego").

Składniki wynagrodzenia

Przy obliczaniu odprawy należy zatem uwzględnić przede wszystkim:

● wynagrodzenie za pracę: określone stałą stawką miesięczną, stawką godzinową, akordowo albo prowizyjnie,

● wynagrodzenie normalne oraz dodatki za pracę w godzinach nadliczbowych,

● dodatek za pracę w porze nocnej,

● inne dodatki związane z pracą (np. za pracę w warunkach szkodliwych czy uciążliwych),

● premie o charakterze roszczeniowym (zadaniowe, regulaminowe).

Sposób uwzględniania poszczególnych składników wynagrodzenia w podstawie wymiaru, czyli de facto w miesięcznej kwocie odprawy, jest uzależniony od charakteru tych składników. Inaczej będą bowiem uwzględniane składniki przysługujące w stałej miesięcznej wysokości, a inaczej tzw. zmienne składniki wynagrodzenia. W zależności od charakteru składników podlegają one uwzględnieniu w podstawie wymiaru odprawy, z zastosowaniem kilku zasad. I tak składniki wynagrodzenia określone w stawce miesięcznej w stałej wysokości uwzględnia się w wysokości należnej w miesiącu nabycia prawa do odprawy emerytalno-rentowej.

Zmienne składniki wynagrodzenia, przysługujące za okresy nie dłuższe niż jeden miesiąc, uwzględnia się w przeciętnej wysokości wypłaconej pracownikowi w okresie 3 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc nabycia prawa do odprawy, przy czym jeżeli pracownik nie przepracował pełnego okresu, wynagrodzenie przez niego uzyskane dzieli się przez liczbę dni pracy, za które przysługiwało to wynagrodzenie, a następnie mnoży przez liczbę dni, jakie pracownik przepracowałby w ramach normalnego czasu pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy (dopełnia się niepełny okres do pełnego).

Składniki wynagrodzenia, przysługujące za okresy dłuższe niż jeden miesiąc, wypłacone w okresie 12 miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc nabycia prawa do ekwiwalentu, uwzględnia się w średniej wysokości z tego okresu, przy czym podobnie jak w przypadku składników za okresy nie dłuższe niż jeden miesiąc, jeżeli pracownik nie przepracował pełnego okresu, wynagrodzenie przez niego uzyskane dzieli się przez liczbę dni pracy, za które przysługiwało to wynagrodzenie, a następnie mnoży przez liczbę dni wynikających z obowiązku pracy (dopełnia się niepełny okres do pełnego).

Konieczne przeliczenie

Należy też pamiętać, że wynagrodzenie, na podstawie którego jest obliczana podstawa wymiaru do odprawy emerytalnej (miesięczna kwota odprawy), w każdym przypadku musi odpowiadać aktualnemu wynagrodzeniu pracownika, czyli wynagrodzeniu, jakie pracownik otrzymuje w miesiącu nabycia do niej prawa.

Dlatego w przypadku zmiany w składnikach wynagrodzenia, przysługujących za okresy nie dłuższe niż jeden miesiąc lub zmiany wysokości takich składników w okresie, z którego ustala się podstawę wymiaru, wprowadzonych przed nabyciem prawa do odprawy lub w miesiącu nabycia tego prawa, podstawę wymiaru ustala się ponownie z uwzględnieniem tych zmian. Wynika to z par. 10 rozporządzenia urlopowego, który to przepis ma odpowiednie zastosowanie do obliczania ekwiwalentu za urlop, a tym samym do odprawy emerytalnej. Powyższe oznacza, że jeżeli np. w miesiącu nabycia prawa do odprawy lub w miesiącach poprzedzających (uwzględnianych przy obliczaniu odprawy) pracownik otrzymał podwyżkę wynagrodzenia, to należy przeliczyć wynagrodzenie uzyskane w uwzględnianych miesiącach przed podwyżką, ustalając, jakie to wynagrodzenie byłoby, gdyby wówczas obowiązywały warunki takie jak obowiązują po podwyżce.

Reasumując podstawa wymiaru, czyli miesięczna kwota odprawy składać się powinna z sumy: składnika lub składników określonych w stałej stawce miesięcznej, średniej z 3 miesięcy wyliczonej ze zmiennych składników wynagrodzenia (po ich dopełnieniu) przysługujących za okresy nie dłuższe niż jeden miesiąc, oraz średniej z 12 miesięcy wyliczonej ze składników przysługujących za okresy dłuższe niż jeden miesiąc (po ich dopełnieniu).

Dalsze obliczenia stosowane przy ustalaniu ekwiwalentu za urlop w przypadku wyliczania odprawy emerytalno-rentowej są bezprzedmiotowe, gdyż mają na celu uzyskanie stawki dziennej oraz godzinowej, a następnie wysokości świadczenia adekwatnie do ilości godzin niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego. Odprawa emerytalno-rentowa określona jest w wielkości miesięcznej. Dzielenie sumy miesięcznych wynagrodzeń pracownika przez współczynnik stosowany do wyliczania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy nie posiada zatem racjonalnego uzasadnienia.

Płaca zasadnicza/stawka godzinowa	14,80	16,20	16,20
Liczba godzin nominalnych	168,00	168,00	168,00
Liczba dni nominalnych	21,00	21,00	21,00
Liczba dni przepracowanych	21,00	21,00	19,00
Liczba godzin urlopu wypoczynkowego			16,00
Liczba godz. przepracowanych nom.	168,00	168,00	152,00
Liczba godz. nadliczbowych 50 %	3,00
Liczba godz. nadliczbowych 100 %		12,00
Liczba godzin nocnych	56,00	48,00	48,00
Wynagrodzenie za pracę w nominalnym czasie pracy	2486,40	2721,60	2462,40
Normalne wynagrodzenie za godz. nadliczbowe	44,40	194,40	0,00
50% dodatek za godz. nadliczbowe	22,20	0,00	0,00
100% dodatek za godz. nadliczbowe	0,00	194,40	0,00
Dodatek nocny - 20% stawki godz. zasad.	165,76	155,52	155,52
Nagroda			340,00
Wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy			284,32
Przychód brutto	2718,76	3265,92	3242,24

 

Przykład wyliczenia

Podstawę odprawy emerytalnej, w sytuacji opisanej w pytaniu, stanowi średnia ze składników wynagrodzenia uwzględnianych w podstawie wymiaru wypłaconych w okresie 3 miesięcy poprzedzających marzec, po ich uprzednim dopełnieniu o dni nieprzepracowane. Składnikami, jakie powinny zostać w niej uwzględnione, są: wynagrodzenie za pracę w nominalnym czasie pracy wynikające ze stawki godzinowej, normalne wynagrodzenie i dodatki za pracę w godzinach nadliczbowych oraz dodatek za pracę w porze nocnej. Nie należy natomiast uwzględniać nagrody oraz wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy (składniki wyłączone).

W związku z tym w podstawie odprawy uwzględnia się wynagrodzenie :

● z lutego w wysokości 2617,92 zł. Wynika to z następujących wyliczeń : 3242,24 zł - (340 zł + 284,32 zł) = 2617,92 zł.

● ze stycznia w wysokości 3265,92 zł, oraz

● z grudnia w wysokości 2975,94 zł. Od stycznia nastąpiła bowiem podwyżka stawki godzinowej z kwoty 14,80 zł/godz. na kwotę 16,20 zł/godz. i taka stawka obowiązuje również w marcu, tj. w miesiącu nabycia prawa do odprawy, wynagrodzenie wypłacone pracownikowi w grudniu 2011 r. należy zatem przeliczyć. Przeliczeniu podlegają poszczególne składniki. I tak:

● wynagrodzenie za pracę w nominalnym czasie pracy: 168 godz. (liczba godzin przepracowanych w grudniu) x 16,20 zł (nowa stawka) = 2721,60 zł,

● normalne wynagrodzenie za godziny nadliczbowe: 3 godz. (łączna liczba godzin nadliczbowych w grudniu) x 16,20 zł (nowa stawka) = 48,60 zł,

● 50 proc. dodatek za godziny nadliczbowe: 3 godz. (liczba godzin nadliczbowych z dodatkiem 50 proc. w grudniu) x 8,10 zł (50proc. z nowej stawki, tj. z kwoty 16,20 zł) = 24,30 zł,

● dodatek nocny: 56 godz. (liczba godzin nocnych w grudniu) x 3,24 zł (20 proc. z nowej stawki, tj. z kwoty 16,20 zł) = 181,44 zł,

Suma otrzymanych kwot stanowić będzie nowe czyli przeliczone wynagrodzenie za grudzień 2011 r. Wyniesie ono: 2975,94 zł (2721,60 zł + 48,60 zł + 24,30 zł + 181,44 zł).

Aby obliczyć kwotę miesięcznej odprawy, należy zsumowane wynagrodzenie uwzględniane w podstawie wymiaru w kwocie 8859,78 zł (2975,94 zł + 3265,92 zł + 2617,92 zł) podzielić przez liczbę dni przepracowanych w okresie, za który to wynagrodzenie zostało wypłacone, tj. przez 61, a następnie otrzymaną kwotę za jeden dzień 145,24 zł (8859,78 zł: 61) pomnożyć przez liczbę dni nominalnych (obowiązujących do przepracowania w uwzględnianym okresie), tj. przez 63.

Wynagrodzenie po dopełnieniu wyniesie 9150,12 zł (145,24 zł x 63 dni). Średnia z tak dopełnionego wynagrodzenia, tj. kwota 3050,04 zł (9150,12 zł : 3), stanowić będzie kwotę odprawy w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Ponieważ pracownik ma prawo do odprawy emerytalnej w wysokości 2-miesięcznego wynagrodzenia, należy mu wypłacić kwotę 6100,08 zł (3050,04 zł x 2).

Aldona Salamon

ekspert w sprawach wynagrodzeń, wykładowca

Podstawa prawna

Art. 92¹ par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Par. 14 - 19 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. nr 2, poz. 14 z późn. zm.).

Par. 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. nr 62, poz. 289 z późn. zm.).