Ministerstwo Edukacji Narodowej poszło na rękę nauczycielom

Przy ustalaniu prawa i wysokości trzynastki stosuje się reguły wynikające z u.d.w.r. [ramka 1] Jest ona składnikiem płacy nauczycieli w rozumieniu definicji zawartej w art. 30 ust. 1 KN, a zatem bilansuje się w średnim wynagrodzeniu (o którym mowa w art. 30 ust. 3 KN) w roku, w którym jest wypłacane.

Ramka 1. Najważniejsze zasady

• Przepracowane miesiące w różnych szkołach nie podlegają zsumowaniu (prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego ustala się tu odrębnie dla każdego stosunku pracy).

• Zsumowaniu podlegają miesiące przepracowane w szkole w danym roku, nawet jeśli nie będą to miesiące kalendarzowe następujące po sobie (u.d.w.r. nie narzuca obowiązku ciągłego okresu zatrudnienia).

• Prawo do trzynastki nie zależy od wymiaru zatrudnienia, warunkiem nabycia do niej prawa jest umowa o pracę.

• Nauczycielowi, który pracuje jednocześnie w kilku szkołach i w każdej z nich przepracował wymagany okres, przysługuje proporcjonalne dodatkowe wynagrodzenie roczne w każdym miejscu pracy. ©℗

Trzynastka w pełnej wysokości przysługuje po przepracowaniu w danej placówce całego roku kalendarzowego. W kwocie proporcjonalnej do czasu pracy należy się nauczycielowi, pod warunkiem że okres ten będzie wynosił co najmniej pół roku. Nowo zatrudnieni tego wymogu nie byliby w stanie spełnić, bo początek roku szkolnego rozpoczyna się na cztery miesiące przed końcem danego roku. Ustawodawca przewidział specjalny przywilej dla tej grupy zatrudnionych. Otóż zwolnieni są oni z zasady co najmniej półrocznej pracy. Z tym że nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem w trakcie roku kalendarzowego musi być zgodne z organizacją pracy szkoły. To ostatnie pojęcie nie zostało niestety zdefiniowane w żadnej ustawie, przez co powstaje dużo wątpliwości. Najczęściej uważa się, że zatrudnienie „zgodnie z organizacją pracy szkoły” ma miejsce wtedy, gdy nastąpi 1 września. Pojęcie to utożsamia się bowiem z definicją roku szkolnego. Zaczyna się on 1 września, a kończy 31 sierpnia. Problem może powstać wówczas, gdy rok szkolny rozpocznie się w innym terminie niż 1 września. Tak było w ubiegłym roku, bo inauguracja roku szkolnego 2018/2019 miała miejsce 3 września. Według otrzymanego przez redakcję stanowiska Ministerstwa Edukacji Narodowej nauczyciele zatrudnieni 3 września uzyskali prawo do trzynastki za 2018 r. w wysokości proporcjonalnej do przepracowanego okresu.

Nabycie prawa

Z art. 2 u.d.w.r. wynika, że trzynastka przysługuje nauczycielowi w wysokości pełnej lub proporcjonalnej. Trzynastkę w pełnej wysokości nauczyciel nabywa, jeżeli przepracował w danej szkole cały rok kalendarzowy. Jeżeli zaś nie przepracował całego roku w jednej placówce, to przysługuje mu wówczas dodatkowe wynagrodzenie roczne w proporcjonalnej wysokości. Pod warunkiem, że ten okres pracy wynosi co najmniej sześć miesięcy.

Od tego wymogu, czyli przepracowania co najmniej sześciu miesięcy, art. 2 ust. 3 u.d.w.r. przewiduje długi katalog wyjątków. [ramka 2] Lista tych wyłączeń jest wyczerpująca. Sąd Najwyższy w uchwale z 7 lipca 2011 r. (sygn. akt III PZP 3/11) wskazał, że u.d.w.r. przewiduje dwa rodzaje wyjątków od tego wymagania. Pierwsza ich grupa dotyczy sytuacji, gdy nieprzepracowanie co najmniej sześciu miesięcy w danym roku kalendarzowym jest spowodowane zbyt wczesnym zakończeniem lub zbyt późnym rozpoczęciem pracy w tym roku, a przyczyny tego stanu rzeczy ustawodawca uznał za społecznie uzasadnione (art. 2 ust. 3 pkt 1‒5 oraz 7). Druga grupa wyjątków (art. 2 ust. 3 pkt 6) dotyczy urlopowych przerw w wykonywaniu pracy, a więc sytuacji, gdy pracownik pozostaje w stosunku pracy, lecz obowiązek wykonywania pracy został zawieszony.

Ramka 2. Lista wyłączeń

Przepracowanie co najmniej sześciu miesięcy warunkujących nabycie prawa do wynagrodzenia rocznego nie jest wymagane w przypadkach:

• nawiązania stosunku pracy w trakcie roku kalendarzowego z nauczycielem zgodnie z organizacją pracy szkoły;

• zatrudnienia pracownika do pracy sezonowej, jeżeli umowa o pracę została zawarta na sezon trwający nie krócej niż trzy miesiące;

• powołania do czynnej służby wojskowej albo skierowania do odbycia służby zastępczej;

• rozwiązania stosunku pracy w związku z:

a) przejściem na emeryturę, rentę szkoleniową albo rentę z tytułu niezdolności do pracy lub świadczenie rehabilitacyjne,

b) przeniesieniem służbowym, powołaniem lub wyborem,

c) likwidacją pracodawcy albo zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy,

d) likwidacją jednostki organizacyjnej pracodawcy lub jej reorganizacją;

• podjęcia zatrudnienia:

a) w wyniku przeniesienia służbowego,

b) na podstawie powołania lub wyboru,

c) w związku z likwidacją poprzedniego pracodawcy albo ze zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących tego pracodawcy,

d) w związku z likwidacją jednostki organizacyjnej poprzedniego pracodawcy lub jej reorganizacją,

e) po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej albo po odbyciu służby zastępczej;

• korzystania z urlopu:

a) wychowawczego,

b) macierzyńskiego,

c) ojcowskiego,

d) na warunkach urlopu macierzyńskiego,

e) rodzicielskiego;

f) dla poratowania zdrowia,

g) do celów naukowych, artystycznych lub kształcenia zawodowego;

• wygaśnięcia stosunku pracy w związku ze śmiercią pracownika. ©℗

Z punktu widzenia nauczycieli najważniejszy jest jednak art. 2 ust. 3 pkt 1 u.d.w.r. Przepis ten zwalnia z obowiązku przepracowania co najmniej sześciu miesięcy w przypadku zatrudnienia w trakcie roku kalendarzowego zgodnie z organizacją pracy szkoły.

Zatrudnienie w trakcie roku kalendarzowego

W orzecznictwie wskazuje się, że wyjątek od wymogu co najmniej półrocznej pracy w roku kalendarzowym dotyczy m.in. nowo zatrudnionych nauczycieli. Jego celem jest dostosowanie regulacji u.d.w.r. do okoliczności, że zatrudnianie z początkiem roku szkolnego przypada w dacie, która wyłączałaby prawo do świadczenia ze względu na wymóg minimalnego sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia w danym roku kalendarzowym (wyrok Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku z 7 grudnia 2016 r., sygn. akt VI P 344/16).

Wprowadzenie takiego rozwiązania ma ścisły związek ze szczególną formułą zatrudniania w szkole (art. 10 ust. 1–3 KN). Co do zasady w szkole nie istnieje możliwość podjęcia pracy w terminie zapewniającym uzyskanie prawa do trzynastki w roku rozpoczęcia pracy. Nie ma możliwości zatrudnienia nauczyciela np. od 1 lipca danego roku kalendarzowego. Nawiązanie stosunku pracy od 1 września oznacza, że do końca danego roku kalendarzowego pozostają cztery miesiące. Brak omawianego wyjątku powodowałby, że nowo zatrudniony nauczyciel w danej placówce byłby pozbawiony prawa do trzynastki. [przykład 1]

Nauczycielowi, który w danym roku kalendarzowym zostanie zatrudniony zgodnie z organizacją pracy szkoły, wysokość trzynastki nalicza się proporcjonalnie do okresu jego pracy w szkole. [przykład 2]

Przykład 1

Bez minimalnego okresu zatrudnienia

Janina Nowak została zatrudniona 1 września 2018 r. w szkole podstawowej na zastępstwo na czas nieobecności nauczycielki. Ta wróciła do pracy 2 stycznia 2019 r. Wprawdzie Janina Nowak nie przepracowała w szkole sześciu miesięcy, ale została zatrudniona zgodnie z organizacją pracy w szkole. Nie musiała więc spełnić wymogu minimalnego okresu pracy.

Przykład 2

Proporcjonalna wysokość trzynastki

Jan Nowak w roku szkolnym 2018/2019 rozpoczął pracę jako nauczyciel 1 września 2018 r. i zakończył ją 31 października 2018 r. Przysługuje mu prawo do wynagrodzenia rocznego, z tym jednak zastrzeżeniem, że jego wysokość będzie ustalona proporcjonalnie do okresu przepracowanego w danej szkole. Czyli przy założeniu, że nauczyciel przepracował w szkole okres od 1 września do 31 października 2018 r., będzie to trzynastka za dwa miesiące. ©℗

Organizacja pracy szkoły

Warunkiem nabycia prawa do trzynastki jest nawiązanie z nauczycielem stosunku pracy w trakcie roku kalendarzowego zgodnie z organizacją pracy szkoły. Jak wspomnieliśmy, pojęcie „organizacja pracy szkoły” nie zostało zdefiniowane w żadnych przepisach. Powoduje to wiele wątpliwości.

Ministerstwo Edukacji Narodowej w wydanych stanowiskach (np. z 3 sierpnia 2008 r., znak: DS-WSW-UK-1800-4/08, czy z 4 grudnia 2009 r., znak: DS-WPZN-AB-401-02/09) wskazywało, że nauczyciel jest uprawniony do trzynastki mimo nieprzepracowania sześciu miesięcy, jeżeli jest zatrudniony zgodnie z organizacją roku szkolnego, tzn. od 1 września i co najmniej do 31 sierpnia następnego roku. Według ministerstwa organizacja pracy szkoły/przedszkola jest utożsamiana z organizacją roku szkolnego. Ten rozpoczyna się 1 września każdego roku, a kończy 31 sierpnia następnego roku. Resort edukacji powiązał więc rozumienie „organizacji pracy szkoły” z definicją roku szkolnego. Ta wynika z art. 94 ustawy z 14 grudnia 2016 r. ‒ Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 996 ze zm.; dalej: u.p.o.). Przepis ten mówi, że rok szkolny zaczyna się 1 września, a kończy 31 sierpnia. [przykład 3]

Przykład 3

Zatrudnienie zgodnie z organizacją pracy szkoły

Marek Nowacki został zatrudniony w dacie rozpoczęcia roku szkolnego (1 września 2018 r.) i przepracował w szkole dwa miesiące (do 31 października 2018 r.). Nabył prawo do trzynastki za 2018 r. Wysokość należnego mu świadczenia będzie obliczona proporcjonalnie do okresu jego zatrudnienia w szkole.

Zenon Kowalski został zatrudniony w szkole 1 listopada 2018 r. na zastępstwo. Nie nabył jednak prawa do trzynastki za 2018 rok. W tym wypadku stosunek pracy nie został z nim nawiązany „zgodnie z organizacją pracy szkoły” w rozumieniu art. 94 u.p.o. ©℗

Ważne Dla nabycia prawa do wynagradzania rocznego dla nauczyciela nowo zatrudnionego nie ma znaczenia wymiar etatu.

W orzecznictwie sądy pracy powszechnie kierują się wymienionymi wyżej stanowiskami resortu edukacji (por. np. wyrok Sądu Rejonowego w Puławach z 27 kwietnia 2016 r., sygn akt IV P 35/16, oraz SR w Goleniowie z 27 września 2016 r., sygn. akt IV P 95/16).

Zdaniem SR w Suwałkach, wyrażonym w wyroku z 26 czerwca 2017 r. (sygn. akt IV P 40/17), prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego w wymiarze proporcjonalnym przysługuje każdemu nauczycielowi, który w danym roku kalendarzowym rozpoczął pracę w szkole 1 września. Bez znaczenia jest to, czy umowa o pracę była zawarta z tym nauczycielem np. do końca maja, czy do końca sierpnia roku kolejnego. Prawo nauczyciela do dodatkowego wynagrodzenia rocznego za okres od stycznia kolejnego roku będzie bowiem oceniane dopiero w roku następnym i z uwzględnieniem tego, że zatrudnienie nauczyciela nie nastąpiło zgodnie z organizacją pracy szkoły. Uprawnienie do trzynastki w kolejnym roku będzie przysługiwało nauczycielowi, z którym podpisano umowę do końca sierpnia, w związku z obowiązkiem spełnienia przez niego warunku zatrudnienia w okresie co najmniej sześciu miesięcy w danym roku. [przykłady 4‒6]

Przykład 4

Za dany rok kalendarzowy

Jadwiga Kwiatkowska jest zatrudniona jako nauczycielka na podstawie umowy o pracę na czas określony od 1 września 2018 r. do 31 sierpnia 2019 r. Ustalając prawo do trzynastki za 2018 r., pracodawca bierze pod uwagę okres zatrudnienia i wynagrodzenie otrzymane w 2018 r. To, czy i w jakiej wysokości otrzyma dodatkowe wynagrodzenie roczne za 2019 r., będzie ustalone proporcjonalnie do okresu przepracowanego w danej szkole w przyszłym roku (od 1 stycznia 2019 r. do 31 sierpnia 2019 r.).

Przykład 5

W wysokości proporcjonalnej

Zenon Kowal został zatrudniony 1 września 2018 r. Przed końcem 2018 r. przebywał on na zwolnieniu lekarskim przez 36 dni. Następnie od 1 stycznia do 31 grudnia 2019 r. przebywa na urlopie dla poratowania zdrowia. Za 2018 r. nauczycielowi przysługuje trzynastka w wysokości proporcjonalnej do okresu rzeczywiście przepracowanego. Za 2019 r. tego świadczenia nie otrzyma, gdyż faktycznie nie przepracuje ani jednego dnia.

Przykład 6

W dwóch szkołach w roku

Ewa Nowińska została zatrudniona w szkole podstawowej na umowę na czas określony od 1 września 2017 r. do 31 sierpnia 2018 r. Następnie w liceum zawarła umowę na zastępstwo od 1 września 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. W szkole podstawowej nabyła prawo do proporcjonalnie naliczonej trzynastki za 2018 r. Przepracowała bowiem sześć miesięcy. Analogicznie prawo do trzynastki (naliczonej proporcjonalnie do okresu przepracowanego) nabyła w liceum. Została w nim zatrudniona zgodnie z organizacją pracy szkoły. Nie musiała więc spełnić warunku co najmniej sześciomiesięcznej pracy. ©℗

Organizacja nauczania

Zdaniem SR w Gdańsku, wyrażonym w wyroku z 7 grudnia 2016 r. (sygn. akt VI P 344/16), pojęcie „organizacja nauczania”, która zezwala na czasowe zatrudnienie nauczyciela w szkole (art. 10 ust. 7 KN), nie jest tożsame z sformułowaniem „organizacja pracy szkoły”. W myśl art. 10 ust. 7 KN w przypadku zaistnienia potrzeby wynikającej z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela, w tym w trakcie roku szkolnego, z osobą rozpoczynającą pracę w szkole, z nauczycielem kontraktowym lub z nauczycielami zatrudnionymi na podstawie mianowania stosunek pracy nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas określony.

Według gdańskiego SR, skoro ustawodawca posługuje się na gruncie przepisów odmiennymi pojęciami, to nie można im przypisywać tożsamych znaczeń. W ocenie tego sądu, gdyby ustawodawca zamierzał przyznać prawo do trzynastki każdemu nauczycielowi niezależnie od tego, z jaką datą został zatrudniony, to nie wpisywałby w art. 2 ust. 3 pkt 1 u.d.w.r. warunku nawiązania stosunku pracy zgodnie z organizacją pracy szkoły. Po prostu ustaliłby, że przepracowanie co najmniej sześciu miesięcy warunkujących nabycie prawa do wynagrodzenia rocznego nie jest wymagane w przypadku nawiązania stosunku pracy w trakcie roku kalendarzowego z nauczycielem. Dlatego zdaniem gdańskiego SR wprowadzenie zastrzeżenia nawiązania stosunku pracy z nauczycielem w trakcie roku kalendarzowego zgodnie z organizacją pracy szkoły świadczy o tym, że zamiarem ustawodawcy nie było przyznanie nauczycielom bezwarunkowego prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego i to bez względu na to, jaki okres przepracowali w ciągu roku kalendarzowego (por. też wyrok SR w Goleniowie z 27 września 2016 r., sygn. akt IV P 95/16). [przykład 7]

Niewymagana półroczna praca

Przepracowanie co najmniej sześciu miesięcy, by nabyć prawo do trzynastki, nie jest wymagane w przypadku rozwiązania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę, rentę szkoleniową albo rentę z tytułu niezdolności do pracy lub świadczenie rehabilitacyjne. [przykłady 8 i 9]

Przykład 7

Zatrudnienie na zastępstwo

Marian Kogut (mający uprawnienia emerytalne) został zatrudniony na umowę na zastępstwo za nieobecnego nauczyciela na okres od 4 września do 28 listopada 2017 r. Pod koniec tego okresu był nieobecny z powodu choroby (dwa dni). Nauczyciel nie jest uprawniony do trzynastki, ponieważ w 2018 r. nie został zatrudniony zgodnie z organizacją roku szkolnego, czyli od 1 września.

Przykład 8

Przejście na nauczycielskie świadczenie kompensacyjne

Ewa Nowak 30 kwietnia 2018 r. rozwiązała stosunek pracy za porozumieniem stron z uwagi za przejście na świadczenie kompensacyjne. Wniosek o przyznanie świadczenia złożyła 4 maja 2018 r. ZUS 18 maja 2017 r. przyznał Ewie Nowak to świadczenie od dnia złożenia wniosku. Nauczycielka nie nabyła jednak prawa do trzynastki za 2018 r. Nie przepracowała wymaganych co najmniej sześciu miesięcy. A wyjątek od spełnienia tego warunku jej nie dotyczył. Rozwiązała stosunek pracy nie w związku z przejściem na emeryturę. Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne nie jest bowiem emeryturą. Ma tymczasowy charakter i przysługuje do czasu nabycia uprawnień emerytalnych.

Przykład 9

Bez obowiązku przepracowania 6 miesięcy

Andrzej Kowalski 1 kwietnia 2018 r. na mocy porozumienia stron rozwiązał stosunek pracy w związku z przejściem na emeryturę. Wprawdzie nie przepracował w szkole w 2018 r. sześciu miesięcy, ale nabył prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego. Podstawą naliczania trzynastki będzie wypłacone wynagrodzenie pobrane tylko za okres trzech miesięcy, tj. od stycznia do marca. ©℗

Obowiązek przepracowania co najmniej sześciu miesięcy nie jest wymagany także w razie rozwiązania stosunku pracy w związku przeniesieniem służbowym, powołaniem lub wyborem. Zgodnie z art. 18 ust. 1 KN nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania może być przeniesiony na własną prośbę lub z urzędu za jego zgodą na inne stanowisko w tej samej lub innej szkole, w tej samej lub innej miejscowości, na takie same lub inne stanowisko. Przeniesienia dokonuje dyrektor szkoły, do której nauczyciel ma być przeniesiony, po zasięgnięciu opinii organu prowadzącego tę szkołę i za zgodą dyrektora szkoły, w której nauczyciel jest zatrudniony.

Jak wskazał SN w wyroku z 25 stycznia 2007 r. (sygn. akt I PK 195/06), po przeniesieniu nauczyciela mianowanego jego stosunek pracy na nowym stanowisku stanowi kontynuację poprzedniego, a tym samym jest stosunkiem pracy z mianowania. To stanowisko ma znaczenie dla rozstrzygnięcia, w której szkole nauczyciel nabywa prawo do trzynastki. [przykład 10]

Nauczyciel nabędzie prawo do trzynastki mimo nieprzepracowania sześciu miesięcy w każdym przypadku rozwiązania stosunku pracy z powodu likwidacji szkoły, jej jednostki organizacyjnej lub z powodu redukcji zatrudnienia. [przykład 11]

Urlop dla poratowania zdrowia

Warunku co najmniej półrocznej pracy w roku kalendarzowym nie musi spełnić nauczyciel, który przebywał na urlopie dla poratowania zdrowia. Jak wskazał SN w uchwale z 10 października 2000 r. (sygn. akt III ZP 22/00), przy ustalaniu wysokości dodatkowego wynagrodzenia rocznego wypłacanego na podstawie u.d.w.r. nie uwzględnia się wynagrodzenia otrzymanego przez nauczyciela w czasie urlopu dla poratowania zdrowia. [przykład 12]

Przykład 10

Przeniesienie do innej szkoły

Nauczycielka Franciszka Wolska 1 sierpnia 2018 r. na swój wniosek została przeniesiona do innej szkoły prowadzonej przez ten sam organ. W pierwszej szkole nauczycielka przepracowała więcej niż sześć miesięcy, dlatego w tej placówce będzie uprawniona do trzynastki. Natomiast w szkole, do której została przeniesiona, wprawdzie rozpoczęła pracę zgodnie z organizacją roku szkolnego, niemniej jednak nie nastąpiło tu nawiązanie stosunku pracy, lecz kontynuacja poprzedniego zatrudnienia. Dlatego z uwagi na przepracowanie w tej szkole okresu krótszego niż sześć miesięcy nie może ona otrzymać trzynastki.

Przykład 11

Włączenie gimnazjum do technikum to nie likwidacja

Anna Nowak jest nauczycielką gimnazjum włączonego od 1 września 2018 r. do technikum. W tym przypadku gimnazjum nie podlegało procedurze likwidacyjnej z uwagi na stopniowe wygaszanie klas gimnazjalnych i włączenie do innej szkoły. Gimnazjum jedynie skończyło działalność jako odrębna szkoła 31 sierpnia 2018 r. Technikum z mocy prawa stało się pracodawcą nauczycieli dotychczasowego gimnazjum, w tym Anny Nowak. Szkoła włączająca klasy do swojej struktury odpowiada za zobowiązania wynikające ze stosunku pracy. Skoro gimnazjum nie uległo likwidacji 31 sierpnia 2018 r., to nie zachodzi wyjątek od obowiązku przepracowania w szkole sześciu miesięcy.

Przykład 12

Korzystanie z urlopu zdrowotnego

Nauczyciel Adam Zegar w 2018 r. przepracował tylko cztery miesiące z powodu korzystania z urlopu dla poratowania zdrowia. Mimo to nabędzie prawo do trzynastej pensji. Jednak wynagrodzenie za czas takiej usprawiedliwionej nieobecności w pracy nie będzie wliczane do podstawy ww. świadczenia. Nie będzie ono zatem ustalone w pełnej wysokości, jak po przepracowaniu roku. Wynika to z rozporządzenia urlopowego, które mówi, że wynagrodzenie za czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy nie jest uwzględnianie przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy. Do tego rozporządzenia odsyła art. 4 u.d.w.r., ustalając, że przy obliczaniu wynagrodzenia rocznego uwzględnia się wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy brane pod uwagę przy obliczaniu ekwiwalentu za urlop i wynagrodzenia urlopowego ‒ z tym zastrzeżeniem, że przy obliczaniu trzynastki uwzględnia się wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy. Okres przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia będzie zaliczony do okresu, od którego zależy nabycie prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego, ale nie do ustalenia jego podstawy, od której zależy wysokość tego świadczenia. ©℗

Powody braku uprawnień

W art. 3 u.d.w.r. wymienione są powody, których wystąpienie oznacza brak prawa do trzynastki. Lista tych przyczyn jest wyczerpująca. Poza wymienionymi w tym przepisie przesłankami żadne inne powody i okoliczności nie stanowią podstawy do pozbawienia pracownika wynagrodzenia rocznego. Pierwsza przesłanka utraty uprawnienia to nieusprawiedliwiona nieobecności w pracy trwająca dłużej niż dwa dni. [przykład 13]

Drugą przesłanką jest stawienie się do pracy lub przebywanie w niej w stanie nietrzeźwości. W piśmiennictwie wskazuje się, że warunek ten nie obejmuje sytuacji, gdy pracownik, będąc w stanie nietrzeźwości, przebywał w miejscu pracy w dniu, w którym nie miał obowiązku świadczenia pracy (np. w okresie ferii).

Trzecia przesłanka utraty prawa do trzynastki to wymierzenie pracownikowi kary dyscyplinarnej wydalenia z pracy. [przykład 14]

Ostatnią, czwartą przesłanką jest rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Nauczyciel traci prawo do trzynastki, gdy zostanie zwolniony w trybie natychmiastowym, niezależnie od tego, czy jest to zgodne z prawem. Dopiero prawomocne orzeczenie sądu, przywracające go do pracy w szkole bądź zasądzające na jego rzecz odszkodowanie, powoduje, że nauczyciel może się ubiegać o zaległą trzynastkę.

Okres faktycznie przepracowany

Pracownik nabywa prawo do wynagrodzenia rocznego w pełnej wysokości po przepracowaniu u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego. A ten, który nie przepracował w jednym miejscu pracy całego roku, uzyskuje to uprawnienie w wysokości proporcjonalnej do okresu przepracowanego, pod warunkiem że okres ten wynosi co najmniej sześć miesięcy.

Przepisy u.d.w.r. nie definiują pojęcia „okres przepracowany”. Dlatego w praktyce na tym tle powstaje wiele wątpliwości. Należy jednak zaznaczyć, że jest już utrwalona linia orzecznicza dotycząca tego pojęcia. Przede wszystkim należy wskazać, że SN w uchwale z 7 lipca 2011 r. (sygn. akt III PZP 3/11) stwierdził, że okresy przepracowane należy rozumieć jako okresy faktycznie (efektywnie) przepracowane u danego pracodawcy (tak też SN w wyroku z 18 października 2011 r., sygn. akt I PK 263/10). Stanowisko to nawiązało do wcześniejszej uchwały SN z 25 lipca 2003 r. (sygn. akt III PZP 7/03), w której stwierdzono, że jeżeli ustawowy katalog przerw w świadczeniu pracy w okresie trwania stosunku pracy jest zamknięty, to wszystkie inne okresy niewykonywania pracy przypadające w czasie okresu zatrudnienia są okresami „nieprzepracowanymi” w rozumieniu przepisów u.d.w.r. [przykład 15]

Przykład 13

Nieusprawiedliwiona nieobecność

Nauczycielka języka angielskiego w szkole podstawowej bez usprawiedliwienia nie przyszła do pracy w 2018 r. w dniach: 7 września, 2 listopada i 13 listopada. Nie zostanie jednak pozbawiona trzynastki. Wprawdzie trzykrotnie nie była obecna w pracy bez usprawiedliwienia, ale ma trzy jednodniowe nieusprawiedliwione nieobecności w pracy. Żadna z nieobecności nie trwała dłużej niż dzień.

Przykład 14

Orzeczenie kary dyscyplinarnej

Komisja dyscyplinarna nauczycieli przy wojewodzie wymierzyła Annie Kowalskiej karę dyscyplinarną wydalenia z pracy. Nauczycielka 28 grudnia 2018 r. odwołała się od tego orzeczenia do odwoławczej komisji dyscyplinarnej przy Ministerstwie Edukacji Narodowej. Anna Kowalska nie utraciła prawa do trzynastki za 2018 r., ponieważ orzeczenie dyscyplinarne nie było w tym roku prawomocne.

Przykład 15

Skutki niewykonywania pracy

Wojciech Kruk był zatrudniony w szkole jako nauczyciel wychowania fizycznego od 1 września 2017 r. do 31 sierpnia 2018 r. Od 14 czerwca 2018 r. przebywał stale na zwolnieniu lekarskim. Nie nabył uprawnienia do trzynastki za 2018 r. w tej szkole, gdyż nie przepracował w tym roku sześciu miesięcy. ©℗

Przedstawione rozumienie pojęcia „okres przepracowany” jest jednolicie powielane w orzeczeniach sądów powszechnych. Ale nie bezkrytycznie (por. też P. Prusinowski, „Wynagrodzenie za pracę ‒ dodatkowe wynagrodzenie roczne ‒ nabycie prawa do świadczenia ‒ warunek przepracowania sześciu miesięcy w roku kalendarzowym ‒ okres niezdolności do pracy jako czas nieprzepracowany. Glosa do uchwały SN z dnia 7 lipca 2011 r., III PZP 3/11”, LEX/el.). [ramka 3]

Ramka 3. Kontrowersyjna definicja

Sąd Okręgowy w Płocku w wyroku z 26 października 2018 r. (sygn. akt VI Pa 61/18) zauważył, że jeżeli oddzieli się prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego od jego wysokości, oraz przyjmując stanowisko, że okresem przepracowanym jest wyłącznie okres faktycznego wykonywania pracy, to należałoby dojść do wniosku, że hipoteza zawarta w art. 2 ust. 1 u.d.w.r. nigdy nie zostanie zrealizowana. Zatrudnienie pracownicze zakłada bowiem obligatoryjne okresy nieświadczenia pracy, np. urlop wypoczynkowy. Dlatego pracownik (co do zasady wyłączając sytuacje, gdy nie skorzysta w danym roku kalendarzowym z urlopu wypoczynkowego) nigdy nie przepracuje efektywnie całego roku kalendarzowego, zatem jego prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego zawsze wynikałoby z art. 2 ust. 2 u.d.w.r. Z kolei trudno byłoby przyjąć, że ustawodawca, regulując zasadę i wyjątek (odpowiednio art. 2 ust. 1 i art. 2 ust. 2 u.d.w.r.), miałby położyć punkt ciężkości na drugi, a nie na pierwszy element konstrukcji. Sąd uznał więc, że ustalając prawo do trzynastki (i jej wysokość), do okresu przepracowania należy wliczyć dni, przez które w okresie wypowiedzenia pracownik faktycznie nie wykonywał pracy w związku ze zwolnieniem go przez pracodawcę ze świadczenia pracy (stan faktyczny miał miejsce przed wprowadzeniem art. 362 ustawy z 26 czerwca 1974 r. ‒ Kodeks pracy; t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 917 ze zm.; dalej: k.p.), który reguluje instytucję zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia). ©℗

Nie można wykluczyć, że czas, w którym nauczyciel nie wykonywał pracy, zostanie uznany za „okres przepracowany”. Chodzi tu zwłaszcza o sytuację, gdy pracownik bezzasadnie nie jest dopuszczony do wykonywania swoich obowiązków przez pracodawcę. [przykład 16]

Liczenie okresu pracy

Przy krótszych okresach zatrudnienia i rozpoczynaniu lub kończeniu pracy w trakcie miesiąca mogą powstać wątpliwości, jak liczyć okresy zatrudnienia na potrzeby trzynastki. W literaturze przeważa pogląd, że niezależnie czy chodzi o przerwany, czy ciągły okres zatrudnienia, zastosowanie powinien mieć art. 114 ustawy z 23 kwietnia 1963 r. ‒ Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1025 ze zm.; dalej: k.c.). Zgodnie z nim, jeżeli termin jest oznaczony w miesiącach lub latach, a ciągłość terminu nie jest wymagana, miesiąc liczy się za dni 30, a rok za dni 365. Oznacza to, że minimalny okres zatrudnienia wynosi 180 dni (30 dni x 6 miesięcy). W praktyce należy więc ustalić liczbę dni przepracowanych w danym roku kalendarzowym, a następnie podzielić ją przez 30 i w ten sposób obliczyć, czy pracownik przepracował tyle miesięcy, ile wymagane jest do nabycia prawa do trzynastki. [przykład 17]

Warto w tym miejscu przytoczyć uchwałę SN z 7 września 1995 r. (sygn. akt I PZP 23/95), z której m.in. wynika, że przesłanka nabycia prawa do nagrody rocznej jest spełniona także wtedy, gdy pracownik był zatrudniony w tym zakładzie na podstawie dwóch kolejnych umów o pracę na czas określony, choćby między tymi umowami wystąpiła przerwa w dniu ustawowo wolnym od pracy.

Podstawa naliczania

Trzynastkę ustala się w wysokości 8,5 proc. sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego przez pracownika w ciągu roku kalendarzowego, za który ona przysługuje. [przykład 18]

Przykład 16

Sytuacje nadzwyczajne

Wójt w trybie natychmiastowym odwołał Marię Kowalską ze stanowiska dyrektora szkoły. Ta zarządzenie wójta zaskarżyła do sądu administracyjnego. Wójt, nie czekając na rozstrzygnięcie sądowe, powierzył stanowisko dyrektora szkoły innemu nauczycielowi. Sąd administracyjny uchylił zarządzenie o odwołaniu Marii Kowalskiej ze stanowiska. Wraz z początkiem roku szkolnego Maria Kowalska przyszła do pracy, wciąż była w tej szkole nauczycielką. Nowy dyrektor szkoły jej jednak nie wpuścił. Musiał interweniować wójt. Problemy związane z wykonywaniem pracy przez Marię Kowalską trwały dwa tygodnie. Okres ten powinien być wliczony do okresu przepracowanego, mimo że nauczycielka faktycznie jej nie wykonywała.

Przykład 17

Ustalenie okresu zatrudnienia

W roku 2018 nauczyciel był trzykrotnie zatrudniany na zastępstwo: od 1 stycznia do 6 lutego, od 23 lutego do 17 kwietnia oraz od 1 września do 30 października. Trzynastka za ten rok mu nie przysługuje. Łączny okres zatrudnienia nauczyciela wyniósł 3 miesiące i 28 dni (odpowiednio 36 dni, 53 dni i 59 dni).

Przykład 18

Zatrudnienie w ciągu roku kalendarzowego

W 2018 r. nauczyciel języka angielskiego w szkole podstawowej był zatrudniony na czas określony z uwagi na potrzeby wynikające z organizacji nauczania. Umowa została zawarta do 31 sierpnia 2018 r. w wymiarze 5/18. Od 1 września 2018 r. nauczyciel został zatrudniony ponownie na czas określony na zastępstwo, w wymiarze 12/18. Obliczając wysokość trzynastki, sumuje się pensje otrzymane przez nauczyciela w ciągu roku kalendarzowego, za który ona przysługuje. Wobec tego do podstawy obliczenia trzynastki należy wliczyć wynagrodzenie, które nauczyciel otrzymał ze wszystkich umów trwających w 2018 r. ©℗

Aby obliczyć kwotę należnego wynagrodzenia rocznego, najpierw należy ustalić podstawę jego wymiaru, a następnie ją pomnożyć przez 8,5 proc. [ramka 4]

Ramka 4. Jak obliczyć trzynastkę

Do podstawy wlicza się:

• wynagrodzenie zasadnicze,

• dodatki (za wysługę lat, za warunki pracy, motywacyjny, funkcyjny),

• wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i doraźnych zastępstw,

• wynagrodzenie za pracę w porze nocnej i w święto,

• wynagrodzenie za pracę wykonywaną w dniu wolnym od pracy,

• wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy,

• wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy (jeśli pracownik został przywrócony do pracy),

• dodatek uzupełniający, o którym mowa w art. 30a ust. 3 KN, w wysokości 1/12 wypłaconego dodatku. ©℗

Podstawę ustalenia wynagrodzenia rocznego stanowią trzy składniki:

• otrzymane w ciągu roku wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy przyjmowane do obliczenia ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy,
• wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy,
• wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy przysługujące pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy.

Składniki pensji, które są wliczane do obliczania ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, określa par. 6 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. nr 2, poz. 14 ze zm.; dalej: r.s.s.z.u.).

Przy naliczaniu wysokości dodatkowego wynagrodzenia nie uwzględnia się wynagrodzenia otrzymanego przez nauczyciela m.in. w okresie:

• pozostawania w stanie nieczynnym,
• przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia,
• przebywania na urlopie udzielonym w celu dokształcania się (art. 68 KN),
• niezdolności do pracy z powodu choroby,
• poszukiwania pracy w okresie wypowiedzenia umowy o pracę,
• sprawowania opieki nad dzieckiem do lat 14,
• wykonywania badań lekarskich,
• szkolenia BHP,
• załatwiania spraw osobistych i rodzinnych,
• przebywania na szkoleniu bądź zebraniach związkowych.

Przy ustalaniu podstawy dodatkowego wynagrodzenia rocznego nie uwzględnia się również nagród otrzymanych przez nauczycieli, które zgodnie z art. 30 ust. 1 KN, będąc składnikiem wynagrodzenia, nie są jednak wynagrodzeniem za pracę.

Ważne Okresy pobierania przez pracownika niezdolnego do pracy wynagrodzenia i zasiłku chorobowego nie podlegają wliczeniu do sześciomiesięcznego okresu przepracowanego w danym roku kalendarzowym wymaganego do nabycia prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego (uchwała SN z 7 lipca 2011 r., sygn. akt III PZP 3/11).

Pensja zasadnicza

Do podstawy wyliczenia trzynastki zalicza się wynagrodzenie zasadnicze. Ten składnik pensji przysługuje każdemu nauczycielowi. Jego wysokość jest uzależniona od stopnia awansu zawodowego, kwalifikacji i wymiaru realizowanych przez nauczyciela zajęć.

Wynagrodzenie zasadnicze uwzględniane jest w podstawie wymiaru trzynastki w wysokości faktycznie wypłaconej nauczycielowi. W przypadku zmiany wysokości pensji zasadniczej nauczyciela sumuje się kwoty wypłacone w całym roku i z sumy tej oblicza 8,5 proc.

Obliczając dodatkowe wynagrodzenie roczne, należy uwzględnić dodatek za wysługę lat, dodatek motywacyjny, funkcyjny oraz za warunki pracy. Ten pierwszy przysługuje za okres pracy każdemu nauczycielowi, który przepracował trzy lata, w wysokości 1 proc. za każdy rok pracy aż do osiągnięcia 20 proc. [przykład 19]

Kolejnym składnikiem wliczanym do podstawy trzynastki jest dodatek motywacyjny. Przysługuje on z tytułu wykonywania dodatkowych zadań lub zajęć albo jakości wykonywanej pracy. Stawkę tego składnika pensji określa organ prowadzący. Dodatek funkcyjny przysługuje nauczycielowi, któremu powierzono (par. 5 rozporządzenia ministra edukacji narodowej i sportu z 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy, t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 416 ze zm., dalej r.w.m.s.w.):

• stanowisko dyrektora lub wicedyrektora szkoły albo inne stanowisko kierownicze przewidziane w statucie placówki;
• sprawowanie funkcji: wychowawcy klasy, doradcy metodycznego lub nauczyciela-konsultanta czy opiekuna stażu.

Obliczając trzynastkę, należy uwzględnić dodatek za warunki pracy. Przysługuje on z tytułu pracy wykonywanej w trudnych warunkach. Katalog takich stanowisk określają par. 8 i 9 r.w.m.s.w. [przykład 20]

Przykład 19

Uwzględnienie podwyżki płacy

Nauczyciel kontraktowy zatrudniony w pełnym wymiarze zajęć otrzymywał do końca sierpnia 2018 r. dodatek za wysługę lat w wysokości 4 proc. Od 1 kwietnia 2018 r. otrzymał podwyżkę wynagrodzenia zasadniczego. Następnie od 1 września 2018 r. dodatek wzrósł do 5 proc. W postawie wymiaru trzynastki dodatek za wysługę lat powinien być uwzględniony następująco:

2361 zł x 4 proc. x 3 miesiące = 283,32 zł

2487 zł x 4 proc. x 5 miesięcy = 497,40 zł

2487 zł x 5 proc. x 4 miesiące = 497,40 zł

(283,32 zł + 497,40 zł + 497,40 zł) x 8,5 proc. = 108,64 zł

Przykład 20

Zaliczenie dodatku za trudne warunki

Nauczyciel otrzymywał dodatek za trudne warunki pracy w kwocie 200 zł z tytułu indywidualnego nauczania dziecka zakwalifikowanego do kształcenia specjalnego. W roku 2018 nauczanie trwało od 1 stycznia do 26 czerwca. Dodatek za warunki pracy podlega uwzględnieniu w podstawie obliczenia trzynastki zgodnie z następującym wyliczeniem:

200 zł x 5 miesięcy = 1000 zł (pełne miesiące)

200 zł x 26/30 miesiąca = 173,33 zł (czerwiec)

(1000 zł + 173,33 zł) x 8,5 proc. = 99,73 zł ©℗

Nadgodziny i praca w nocy

Do podstawy trzynastki nauczycieli wlicza się także wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw. Nie wlicza się natomiast dodatku do wynagrodzenia z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych, którego pracownik nie otrzymał, gdyż udzielono mu dnia wolnego. [przykład 21]

Zgodnie z KN nauczyciel w ramach realizowanego stosunku pracy może być zobowiązany do wykonywania tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć wychowawczych także w porze nocnej. Zgodnie z art. 42b ust. 2 KN za każdą godzinę pracy w porze nocnej nauczycielowi przysługuje dodatkowe wynagrodzenie w wysokości 15 proc. godzinowej stawki wynagrodzenia zasadniczego, jednakże nie niższej niż ustalona na podstawie art. 1518 par. 1 k.p. Wynagrodzenie to uwzględnia się w wysokości 8,5 proc. kwoty faktycznie wypłaconej nauczycielowi w ciągu całego roku z tego tytułu. [przykład 22]

Przykład 21

Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe

Nauczycielowi matematyki, którego tygodniowe pensum wynosiło 18 godzin, przydzielono 50 godzin ponadwymiarowych. Z tego tytułu otrzymał dodatkowe wynagrodzenie. Podstawę wymiaru stanowi miesięczne wynagrodzenie w wysokości 2647 zł. Ustalając stawkę godzinową, należy podstawę wymiaru podzielić przez miesięczną liczbę godzin wynikającą z pensum (będącą wynikiem pomnożenia obowiązującego nauczyciela pensum przez wskaźnik 4,16), zaokrągloną do pełnych godzin tak, że wartość poniżej 0,5 godziny odrzuca się, a równą albo wyższą od 0,5 godziny przyjmuje się za pełną godzinę:

• 18 godzin pensum × 4,16 = 74,88, po zaokrągleniu 75 ‒ miesięczna liczba godzin

• 2647 zł : 75 godzin = 35,29 zł ‒ stawka za godzinę

Nauczyciel otrzymał wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe w wysokości 1764,50 zł (35,29 zł x 50 godzin ponadwymiarowych = 1764,50 zł).

W wynagrodzeniu rocznym będzie uwzględnione 8,5 proc. tej kwoty, tj. 149,98 zł.

Przykład 22

Wynagrodzenie za pracę w nocy

Nauczyciel jest zatrudniony w internacie na stanowisku wychowawcy. W 2018 r. przepracował 350 godzin w porze nocnej. Stawka godzinowa wynikająca z wynagrodzenia zasadniczego wynosi 26,51 zł [2647 zł : (24 {wymiar pensum} x 4,16)]. Dodatek za pracę w porze nocnej przysługuje w wysokości 15 proc. stawki godzinowej, a więc w wysokości 3,98 zł. W 2018 r. nauczycielowi wypłacono łącznie 1393 zł dodatku za pracę w porze nocnej. W wynagrodzeniu rocznym uwzględnia się 8,5 proc. tej kwoty, czyli 118,40 zł. ©℗

Praca w święto i dodatek uzupełniający

Wynagrodzenie otrzymane przez nauczyciela za prowadzenie zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych w dniu wolnym od pracy wliczane jest do podstawy wymiaru trzynastki w wysokości 8,5 proc. kwoty faktycznie wypłaconej nauczycielowi w ciągu całego roku z tego tytułu.

W dodatkowym wynagrodzeniu rocznym uwzględnia się wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy, przyjmowane do obliczenia ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. Dodatek uzupełniający jest przyjmowany do obliczenia ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy nauczyciela (par. 1 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia ministra edukacji narodowej z 26 czerwca 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania wynagrodzenia oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy nauczycieli; Dz.U. z 2001 r. poz. 737 ze zm.). Dodatek ten podlega uwzględnieniu w pełnej wysokości wypłaconej nauczycielowi, a nie w 1/12, tak jak to będzie przy uwzględnianiu tego składnika w wynagrodzeniu urlopowym.

W podstawie trzynastki uwzględnia się także wynagrodzenie otrzymane przez nauczyciela w czasie urlopu wypoczynkowego, niezależnie od tego, czy jest to urlop zwykły (feryjny bądź zgodny z planem urlopów – w szkołach nieferyjnych), urlop zaległy czy urlop uzupełniający. [przykład 23]

Ważne Wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy nauczyciela uwzględnia się w podstawie trzynastki bez względu na to, czy nauczyciel jest zatrudniony w placówce feryjnej, czy nieferyjnej.

Bez pracy po przywróceniu

Wynagrodzenie wypłacone za czas pozostawania bez pracy, przysługujące pracownikowi przywróconemu do pracy, uwzględniane jest w podstawie trzynastki w wysokości faktycznie wypłaconej pracownikowi. [przykład 24]

Przykład 23

Wliczanie wynagrodzenia urlopowego

Nauczyciel kontraktowy w okresie ferii zimowych i letnich korzystał z urlopu dla poratowania zdrowia. Z tego względu otrzymał 8 tygodni urlopu uzupełniającego w okresie od 1 września do 27 października.

Wynagrodzenie urlopowe nauczyciela uwzględniało wynagrodzenie zasadnicze i dodatek stażowy w wysokości 5 proc. Wynosiło zatem 2611,35 zł (2487 zł + 124,35 zł = 2611,35 zł). Aby ustalić wysokość wynagrodzenia za 8 tygodni (56 dni) urlopu, należy przeliczyć wynagrodzenie za dzień urlopu. W tym celu wynagrodzenie miesięczne dzielimy przez 30 i otrzymujemy kwotę 87,04 zł (2611,35 zł : 30 = 87,04 zł).

Kwotę tę mnożymy przez liczbę dni urlopu (56) i otrzymujemy kwotę wynagrodzenia za urlop uzupełniający, tj. 4874,24 zł.

W dodatkowym wynagrodzeniu rocznym uwzględniamy 8,5 proc. tej sumy, a więc 414,31 zł.

Przykład 24

Po wyroku sądu

Nauczyciel 20 listopada 2018 r. został przywrócony do pracy prawomocnym wyrokiem sądu. Ten zasądził na rzecz nauczyciela wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy w kwocie jednomiesięcznego wynagrodzenia, tj. 3575,35 zł. Nauczyciel podjął pracę, niemniej wynagrodzenie nie zostało wypłacone. Wobec tego skierował sprawę do komornika, który 31 grudnia 2018 r. wyegzekwował kwotę 1500 zł. Do podstawy obliczenia dodatkowego wynagrodzenia rocznego powinno zostać doliczone wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy w części wyegzekwowanej w 2018 r., tj. w kwocie 1500 zł. ©℗

Wypłata trzynastki

Dodatkowe wynagrodzenie roczne wypłaca się co do zasady nie później niż w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przysługuje to wynagrodzenie. Tak wynika z art. 5 ust. 2 u.d.w.r. Jeśli więc pracownikowi przysługuje trzynastka za 2018 r., to wypłata musi nastąpić do 31 marca 2019 r. Trzynastka jest wypłacana z wyodrębnionych na ten cel środków na wynagrodzenia.

Pracownik, który mimo nabycia prawa do trzynastki nie otrzymał tego świadczenia albo otrzymał je otrzymał w zaniżonej wysokości lub z opóźnieniem, może wystąpić przeciwko szkole na drogę sądową z roszczeniem o wypłatę dodatkowej pensji lub jej wyrównanie.

Jeżeli wypłata następuje w formie bezgotówkowej, tj. przelewem na konto, obowiązkiem dyrektora pracodawcy jest zadbanie, aby nauczyciel mógł podjąć z banku przekazane wynagrodzenie najpóźniej w ostatnim dniu marca.

Przepisy u.d.w.r. nie przewidują żadnych sankcji za niedotrzymanie terminu wypłaty trzynastki. Nie oznacza to, że brak jest jakiejkolwiek kary. Ta wynika z art. 282 par. 1 k.p. Zgodnie z nim ten, kto wbrew obowiązkowi nie wypłaca w ustalonym terminie wynagrodzenia za pracę lub innego świadczenia przysługującego pracownikowi albo uprawnionemu do tego świadczenia członkowi rodziny pracownika, wysokość tego wynagrodzenia lub świadczenia bezpodstawnie obniża albo dokonuje bezpodstawnych potrąceń, podlega karze grzywny od 1000 zł do 30 000 zł.

Ponadto uprawnionemu nauczycielowi za każdy dzień opóźnienia w wypłacie trzynastki przysługują odsetki ustawowe na podstawie art. 481 par. 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p. I to niezależnie od tego, co było powodem tego opóźnienia, czy pracodawca ponosi za nie winę i czy pracownik z powodu opóźnienia poniósł jakąś szkodę. Zgodnie z art. 481 par. 1 k.c., jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Odsetki naliczane są od 1 kwietnia roku następującego po roku, za który powinna być wypłacona trzynastka.

Roszczenie o ich wypłatę, podobnie jak o wypłatę trzynastki, przedawnia się z upływem trzech lat od dnia wymagalności (art. 291 par. 1 k.p.). Termin zaczyna biec z upływem 31 marca.

Zwrot nienależnie otrzymanych pieniędzy

W przypadku nienależnego przyznania świadczenia pracodawca ma prawo żądać zwrotu świadczenia od pracownika. Żądanie będzie jednak bezzasadne, jeżeli pracownik wykaże zużycie lub utratę tego świadczenia skutkujące ustaniem stanu wzbogacenia (zużycie konsumpcyjne), chyba że pracodawca udowodni, iż pracownik powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Dodatkowe wynagrodzenie roczne nie korzysta z uprzywilejowania egzekucyjnego tak jak inne składniki wynagrodzenia. Trzynastka może być bowiem potrącana w całości w celu zaspokojenia świadczeń alimentacyjnych (art. 87 par. 5 k.p.). ©℗