Poradnia ubezpieczeniowa

— Kiedy zleceniobiorca zatrudniony na podstawie dwóch umów może zmienić tytuł do ubezpieczeń

— W jakiej sytuacji ZUS nie podwyższy emerytury mieszanej do najniższej

— Czy osoba ze stażem krótszym niż pół roku może wystąpić o ustalenie kapitału początkowego

— W styczniu 2012 r. jeden z pracowników naszej firmy otrzymał nagrodę za wieloletnią pracę. Ten przychód nie został uwzględniony w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Aktualnie będziemy sporządzali korektę dokumentów. Spółka chce pokryć w całości z własnych środków składki na ubezpieczenia społeczne i składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Czy w takiej sytuacji sfinansowane za pracownika składki będą stanowiły podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Tak. Pracownik finansuje połowę składki na ubezpieczenie emerytalne (9,76 proc.), część składki rentowej (1,5 proc.) oraz całą składkę chorobową (2,45 proc.). Łącznie składki na ubezpieczenia finansowane przez pracownika wynoszą 13,71 proc. Składka zdrowotna finansowana w całości przez pracownika wynosi 9 proc. (część składki w wysokości 7,75 proc. podstawy wymiaru jest odliczana od zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych).

Składki na ubezpieczenia rozlicza i przekazuje (w całości) za każdy miesiąc do ZUS pracodawca. W przypadku pracownika płatnik w raporcie rozliczeniowym składanym za dany miesiąc powinien uwzględnić przychód stanowiący podstawę wymiaru składek, który został wypłacony lub postawiony do jego dyspozycji od pierwszego do ostatniego dnia miesiąca kalendarzowego, za który składany jest raport. Wynika to z rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Natomiast w myśl art. 18 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi przychód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jaki pracownik otrzymuje w związku ze świadczeniem pracy, z wyłączeniem wynagrodzenia za czas choroby, zasiłków oraz przychodów wymienionych w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych za przychody ze stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych. Przychodem ze stosunku pracy są więc wszelkiego rodzaju wypłaty i świadczenia skutkujące u pracownika powstaniem przysporzenia majątkowego, mające swoje źródło w łączącym go z pracodawcą stosunku pracy.

Zarówno przepisy podatkowe, jak i powołane przepisy ubezpieczeniowe nie zwalniają z podatku, a także nie wyłączają z podstawy wymiaru składek należności z tytułu składek sfinansowanych za pracownika. Oznacza to, iż od takiego przychodu składki, jak i podatek powinny być naliczane. Stanowisko, iż taki przychód jest przychodem ze stosunku pracy, wynika m.in. z interpretacji indywidualnej Izby Skarbowej w Katowicach z 14 stycznia 2010 r. (sygn. akt IBPBII/1/415-814/09/HK) dotyczącej zapłacenia przez spółkę z własnych środków składki zdrowotnej za pracownika.

Podstawa prawna

Art. 18 ust. 1, art. 22 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 12 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.).

Par. 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 78, poz. 465 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.).

— Zatrudniamy zleceniobiorcę na podstawie dwóch umów-zleceń. Czy może on w każdej chwili zmienić tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń? Czy może przykładowo zrobić to 28 grudnia? Czy wówczas od wynagrodzenia wypłacanego 31 grudnia za listopad można opłacić tylko składkę zdrowotną?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Zleceniobiorca, który wykonuje dwie umowy-zlecenia, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z jednej wybranej umowy, a z drugiej te ubezpieczenia są dobrowolne. W aktualnym stanie prawnym wybór umowy, od której są opłacane obowiązkowe składki, nie jest ograniczony wysokością uzyskiwanego wynagrodzenia.

Gdy płatnik zatrudnia zleceniobiorcę, powinien uzyskać od niego oświadczenie, czy ma on równocześnie inne tytuły do ubezpieczeń. Gdy zleceniobiorca poinformuje, iż umowa-zlecenia stanowi dla niego tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń, powinien również złożyć płatnikowi informację, czy chce przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

Zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego, rentowych, wypadkowego oraz ewentualnie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego następuje na formularzu ZUS ZUA. Zgłoszenie to powinno być złożone w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczeń, czyli od zawarcia umowy.

Gdy ten sam zleceniobiorca zawiera drugą umowę-zlecenie z tą samą firmą i obydwie umowy mają być wykonywane równocześnie, występuje zbieg tytułów do ubezpieczeń. Oczywiście taka sytuacja jest dopuszczalna, gdy przedmiot drugiej umowy, tj. zakres pracy wykonywanej na jej podstawie, jest inny niż przedmiot pierwszej wykonywanej już umowy. Jeżeli ubezpieczony na podstawie drugiej umowy-zlecenia wykonywałby takie same obowiązki jak na podstawie pierwszej i składki na ubezpieczenia społeczne byłyby opłacane wyłącznie od wynagrodzenia wypłacanego z jednej z tych umów, to mogłoby to zostać zakwestionowane przez ZUS. Wówczas można byłoby bowiem uznać, iż zawarcie drugiej umowy nastąpiło tylko po to, aby opłacać niższe składki na ubezpieczenia społeczne.

Z uwagi na powyższe druga umowa powinna dotyczyć wykonywania innego zakresu prac. Wyraźnie powinny być określone obowiązki wynikające z obu umów-zleceń.

Zawierając drugą umowę-zlecenie ze zleceniobiorcą, płatnik powinien uzyskać od niego na piśmie oświadczenie, czy z umowy tej chce on przystąpić do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Gdy nie będzie chciał, z drugiej umowy zostanie zgłoszony tylko do ubezpieczenia zdrowotnego na druku ZUS ZZA. Zgłoszenie należy przekazać w terminie 7 dni od daty zawarcia drugiej umowy.

Oczywiście zawierając drugą umowę-zlecenie ubezpieczony może zmienić tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń. Od dnia zawarcia drugiej umowy może przystąpić do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z tej umowy, a z pierwszej od tego dnia podlegać obowiązkowo tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu. Zamiana tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń jest możliwa również w późniejszym terminie. Z tym że może nastąpić tylko na bieżąco.

Płatnik, który zawarł ze zleceniobiorcą dwie umowy-zlecenia (zgłoszone z tym samym kodem tytułu do ubezpieczeń), co miesiąc składa jeden raport rozliczeniowy ZUS RCA, w którym rozlicza należne składki. W podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wykazuje wynagrodzenie z umowy-zlecenia, z której zleceniobiorca podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, a w podstawie wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne to wynagrodzenie pomniejszone o składki na ubezpieczenia społeczne finansowane ze środków ubezpieczonego plus wynagrodzenie z drugiej umowy-zlecenia, z której zleceniobiorca podlega obowiązkowo tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Przy ustalaniu obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia znaczenie ma nie tylko data wypłaty wynagrodzenia, ale również okres, za który przychód jest wypłacany. Jeżeli wypłata następuje za okres, w którym zleceniobiorca podlegał ubezpieczeniom społecznym, to od tej wypłaty powinny być naliczone wszystkie składki. Jeśli przykładowo zleceniobiorca od 1 do 27 grudnia podlegał obowiązkowo z umowy-zlecenia ubezpieczeniom społecznym, a od 28 grudnia podlega z tej umowy tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu i 31 grudnia dostaje wynagrodzenie za listopad, to od tej wypłaty trzeba naliczyć składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Jest to bowiem wypłata za okres, w którym zleceniobiorca podlegał z tej umowy obowiązkowo tym ubezpieczeniom.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 9, art. 13 pkt 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

— Ubezpieczona ukończyła w październiku 2012 r. 60 lat. 15 listopada 2012 r. złożyła wniosek o emeryturę. Nadal podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i osiąga przychody. Na dzień zgłoszenia wniosku o emeryturę miała 20-letni okres składkowy i nieskładkowy. ZUS przyznał jej emeryturę od 1 listopada 2012 r., tj. od miesiąca zgłoszenia wniosku. Wysokość emerytury obliczonej według mieszanego sposobu wynosi 689,18 zł. Czy ZUS nie powinien podwyższyć jej świadczenia do kwoty najniższej emerytury, tj. do 799,18 zł?

specjalista w zakresie ubezpieczeń społecznych

Z art. 183 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynika, że emerytura mieszana (przyznana na wniosek osoby ubezpieczonej urodzonej po 31 grudnia 1948 r., która osiągnęła wiek uprawniający do emerytury w roku kalendarzowym 2012) wynosi 35 proc. emerytury obliczonej według starych zasad oraz 65 proc. emerytury obliczonej według nowych zasad.

W przypadku gdy suma tak ustalonych kwot jest niższa niż emerytura najniższa, następuje jej podwyższenie do gwarantowanej przez przepisy kwoty. Nie jest to jednak możliwe w przypadku osób, które osiągają przychód z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczeń społecznych, jeżeli przekracza on kwotę podwyższenia.

Podstawa prawna

Ar. 87 ust. 5, art. 183 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

— Mężczyzna na dzień 31 grudnia 1998 r. miał ukończone 26 lat i staż ubezpieczeniowy w wymiarze 4 miesięcy i 24 dni. Występuje on obecnie po raz pierwszy z wnioskiem o ustalenie kapitału początkowego. Czy ZUS ustali mu kapitał mimo tak krótkiego stażu?

specjalista w zakresie ubezpieczeń społecznych

ZUS ustali kapitał początkowy. Zgodnie z obowiązującymi obecnie przepisami istnieje możliwość jego obliczenia dla osoby mającej na 31 grudnia 1998 r. staż ubezpieczeniowy wynoszący mniej niż 6 miesięcy.

Według stanu prawnego obowiązującego do 22 września 2011 r. ZUS ustalał kapitał początkowy dla osób, które legitymowały się stażem ubezpieczeniowym w wymiarze co najmniej 6 miesięcy i 1 dzień. Osoby, które miały krótszy staż, nawet jeśli składał się on wyłącznie z okresów składkowych, nie mogły mieć ustalonego kapitału początkowego.

Obecnie istnieje możliwość przyjęcia do obliczenia kapitału początkowego stażu ubezpieczeniowego wyrażonego w dniach, a nie tylko w pełnych latach, jeżeli jest to korzystniejsze dla ubezpieczonego. Dzięki tej zmianie sposób obliczania kapitału jest adekwatny do nowej formuły emerytalnej, w której akcentowana jest długość okresu opłacania składek i ich wysokość w całym okresie aktywności zawodowej.

Podstawa prawna

Art. 173-175 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).