Poradnia ubezpieczeniowa

— Czy ubezpieczeni w KRUS przejdą na emeryturę w podwyższonym wieku

— Kiedy można wyłączyć dodatek funkcyjny z podstawy wymiaru składek

— Jakie składki opłacać za nauczyciela zatrudnionego na umowę o pracę i umowę-zlecenie w dwóch szkołach na terenie jednej gminy

— W naszej firmie pracuje od kilku lat kobieta, która 15 listopada 2012 r. ukończyła 60 lat. W 2010 r. miała przyznaną wcześniejszą emeryturę pracowniczą, ale jej nie pobierała z uwagi na osiąganie wysokiego przychodu. Obecnie chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie emerytury powszechnej. Nie jest członkiem OFE. Czy ZUS obliczy jej świadczenie według mieszanego sposobu, czy według nowych zasad?

specjalista w zakresie ubezpieczeń społecznych

ZUS obliczy emeryturę w pierwszej kolejności według nowych zasad (na podstawie art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z FUS), potem według mieszanego sposobu (na podstawie art. 183 wspomnianej ustawy), a następnie podejmie wypłatę emerytury w korzystniejszej wysokości.

Tzw. emerytura mieszana przysługuje ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r., którzy wiek emerytalny ukończą w latach 2009 - 2013. Od 1 stycznia 2013 r. zacznie obowiązywać regulacja, że świadczenie obliczone według mieszanego sposobu mogą otrzymać również osoby, które wiek uprawniający do emerytury osiągną w 2014 roku.

Następną przesłanką ustalenia wysokości emerytury według mieszanego sposobu jest niepobranie nawet za jeden miesiąc wcześniejszej emerytury (pracowniczej, z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, z tytułu wykonywania działalności twórczej lub artystycznej czy pracy górniczej albo kolejowej) wyliczonej według starych zasad. Wnioskodawczyni z przedstawionego stanu faktycznego nie pobrała wcześniejszej emerytury z uwagi na osiąganie przychodu przekraczającego 130 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy.

Z art. 183 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynika, że emerytura mieszana, przyznana na wniosek osoby ubezpieczonej urodzonej po 31 grudnia 1948 r., która osiągnęła wiek uprawniający do emerytury w roku kalendarzowym 2012 wynosi 35 proc. emerytury obliczonej według starych zasad oraz 65 proc. emerytury obliczonej według nowych zasad.

Podstawa prawna

Art. 24, art. 26, art. 183 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

— Od ponad 25 lat pracuję we własnym gospodarstwie rolnym i jestem ubezpieczony w KRUS. Po ukończeniu 65 lat w marcu 2015 r. chciałem wystąpić o emeryturę rolniczą. Czy reforma emerytalna wydłużająca wiek emerytalny mnie również dotyczy?

ekspert od emerytur i rent

Tak. Nowelizacja ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw z 11 maja 2012 r. przewiduje stopniowe wydłużanie powszechnego wieku emerytalnego, począwszy od 1 stycznia 2013 r. Procesem tym zostaną objęci również rolnicy nabywający prawo do emerytury na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Obecnie w myśl ogólnej zasady mogą oni przejść na emeryturę po ukończeniu wieku wynoszącego 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn oraz pod warunkiem podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat. Na mocy nowelizacji z 11 maja 2012 r. po osiągnięciu tego wieku emeryturę uzyskają jeszcze kobiety urodzone do 31 grudnia 1952 r. oraz mężczyźni urodzeni do 31 grudnia 1947 r. (wymagany wiek odpowiednio 60 albo 65 lat ukończą w grudniu 2012 r.). Dla pozostałych osób ustawa zmieniająca przewiduje stopniowe wydłużanie wieku emerytalnego na analogicznych zasadach jak w przypadku osób nabywających prawo do emerytury z ZUS. Docelowo wiek ten ma wynosić dla wszystkich rolników 67 lat. Kobiety urodzone po 30 września 1973 r. wiek ten osiągną najwcześniej 1 października 2040 r., a mężczyźni urodzeni po 30 września 1953 r. - najwcześniej 1 października 2020 r.

Na analogicznych zasadach jak ubezpieczeni w ZUS rolnicy będą mogli również nabyć prawo do emerytury częściowej po ukończeniu wieku 62 lat (kobieta) i 65 lat (mężczyzna), jeśli podlegali ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym co najmniej 35 lat (w przypadku kobiet) oraz 40 lat (w przypadku mężczyzn).

Z przedstawionego stanu faktycznego wynika, że czytelnik urodził się w marcu 1950 r. Wydłużony dla niego wiek emerytalny wyniesie 65 lat i 9 miesięcy. W związku z tym możliwe będzie nabycie prawa do emerytury rolniczej po ukończeniu tego wieku w grudniu 2015 r. Ze względu na zbyt krótki staż ubezpieczeniowy nie będzie możliwe nabycie prawa do emerytury częściowej po ukończeniu 65 lat w marcu 2015 r.

Podstawa prawna

Art. 19 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 z późn. zm.).

Art. 3 ustawy z 11 maja 2012r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 637).

— W spółce od stycznia został wprowadzony dodatek funkcyjny dla kierowników magazynu. Przysługuje on w wysokości 10 proc. wynagrodzenia zasadniczego i jest wypłacany także za okres choroby. Od 1 września jeden z pracowników przebywa na długotrwałym zwolnieniu lekarskim. Od wypłacanego za ten okres dodatku naliczyliśmy składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Czy postąpiliśmy prawidłowo?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Nie. Podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników nie stanowią składniki wynagrodzenia, do których mają oni prawo m.in. w okresie pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy czy zasiłku chorobowego (w myśl postanowień układów zbiorowych pracy lub przepisów o wynagradzaniu), jeżeli są one wypłacane za okres pobierania tego wynagrodzenia lub zasiłku. Wynika to z par. 2 ust. 1 pkt 24 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Z przedstawionego stanu faktycznego wynika, że pracodawca wypłaca dodatek, który na podstawie przepisów płacowych obowiązujących u niego przysługuje pracownikom także za okres pobierania wynagrodzenia chorobowego oraz zasiłków z ubezpieczeń społecznych. W takiej sytuacji z podstawy wymiaru składek należało wyłączyć część dodatku wypłaconą za okres pobierania wynagrodzenia chorobowego i zasiłku.

Wliczenie do podstawy wymiaru składek składnika wynagrodzenia, który nie podlegał oskładkowaniu spowodowało zawyżenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, a także na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Pracodawca powinien obecnie dokonać korekty dokumentów rozliczeniowych za miesiące, w których rozliczył składki ZUS od zawyżonych podstaw wymiaru.

Komplet dokumentów rozliczeniowych korygujących sporządzonych za dany miesiąc powinien składać się:

wz raportu ZUS RCA, w którym pracodawca rozliczy składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne od prawidłowej podstawy wymiaru (wyłączając z podstawy wymiaru składnik wynagrodzenia, który nie podlegał oskładkowaniu),

wz deklaracji ZUS DRA, w której pracodawca zamieści dane dotyczące wszystkich osób ubezpieczonych, tj. zarówno tych, za które zostały prawidłowo rozliczone składki i świadczenia w poprzednim komplecie dokumentów, jak i za osobę, za którą został sporządzony raport korygujący.

Po sporządzeniu korekty dokumentów rozliczeniowych pracodawca ustali nadpłatę składek. Podlega ona zaliczeniu przez ZUS z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku - na poczet przyszłych składek, chyba że płatnik złoży wniosek o zwrot składek. Jeśli zatem płatnik nie ma zaległości w opłacaniu składek za wcześniejsze okresy przy opłacaniu ich za kolejny miesiąc (po złożeniu korekty dokumentów rozliczeniowych) powinien pomniejszyć dokonywane wpłaty do ZUS o kwotę powstałej nadpłaty.

W przedstawionej sytuacji płatnik składek jest również zobowiązany rozliczyć się z ubezpieczonym. Musi zwrócić mu nadpłacone składki finansowane z jego środków.

Podstawa prawna

Art. 24 ust. 6a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Par. 2 ust. 1 pkt 24 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 186, poz. 1444 z późn. zm.).

— W naszej gminie płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za wszystkie szkoły jest zespół oświaty samorządowej. Jeden z nauczycieli jest zatrudniony w szkole na podstawie umowy o pracę na cały etat, a od 1 stycznia 2013 r. w drugiej szkole (w naszej gminie) będzie wykonywał umowę-zlecenie. Czy od wynagrodzenia z umowy-zlecenia powinny być naliczane składki na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Nie. Płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za pracowników oraz zleceniobiorców jest w zasadzie pracodawca oraz zleceniodawca. Odstępstwo od tej zasady obowiązuje w stosunku do ubezpieczonych zatrudnionych w szkołach, przedszkolach i innych jednostkach organizacyjnych systemu oświaty. W stosunku do tych ubezpieczonych obowiązki płatnika składek może pełnić jednostka obsługi ekonomiczno-administracyjnej utworzona przez jednostkę samorządu terytorialnego. Wówczas jednostka taka jako płatnik rozlicza i opłaca składki za wszystkich zatrudnionych w szkołach i przedszkolach znajdujących się na jej terenie. Składki są rozliczane w jednej deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA. Płatnikiem składek może być również każda za szkół (odrębnie) w odniesieniu do swoich ubezpieczonych.

Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych za pracownika uważa się nie tylko osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę ale również osobę, która z własnym pracodawcą zawiera umowę-zlecenie albo wykonuje zlecenie na rzecz własnego pracodawcy. Wówczas składki są naliczane od zsumowanego przychodu. Jednak jednostka obsługi ekonomiczno-administracyjnej, która rozlicza składki za nauczycieli, nie jest ich pracodawcą - umowy o pracę są zawarte ze szkołą. Wobec tego, jeżeli nauczyciel zatrudniony w jednej ze szkół na podstawie umowy o pracę, z inną szkołą zawrze umowę-zlecenie, to ze zlecenia będzie podlegał dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, a obowiązkowa będzie wyłącznie składka na ubezpieczenie zdrowotne. Tym samym z umowy-zlecenia powinien zostać zgłoszony na formularzu:

wZUS ZZA do ubezpieczenia zdrowotnego, jeżeli chce podlegać wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu,

wZUS ZUA do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych oraz ubezpieczenia zdrowotnego (obowiązkowa będzie wówczas także składka na ubezpieczenie wypadkowe), jeżeli z umowy-zlecenia chce podlegać dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Ubezpieczenia z umowy-zlecenia będą obowiązkowe tylko wówczas, gdy pensja z umowy o pracę byłaby niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia.

Z uwagi na powyższe w sytuacji przedstawionej w pytaniu za nauczyciela należy za styczeń i kolejne miesiące składać dwa imienne raporty miesięczne: ZUS RCA z kodem 01 10 XX oraz ZUS RZA z kodem 04 11 XX (gdy zleceniobiorca będzie podlegał wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu) albo ZUS RCA z kodem 04 11 XX (jeśli zleceniobiorca przystąpi do dobrowolnych ubezpieczeń społecznych lub ubezpieczenia te będą dla niego obowiązkowe).

Podstawa prawna

Art. 4 pkt 2 lit. t, art. 8 ust. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 186, poz. 1444 z późn. zm.).