Poradnia ubezpieczeniowa

● Czy przedsiębiorca może skorygować swoje błędne oświadczenie o przychodach

● Jakie są skutki jednoczesnego wykonywania pracy najemnej za granicą i prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce

● Kiedy powierzenie funkcji członka zarządu spółki z o.o. rodzi obowiązek ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

● Do końca 2011 r. zatrudnialiśmy pracownika, który został zwolniony z powodu likwidacji stanowiska pracy. Po sześciomiesięcznym okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych nabył on prawo do świadczenia przedemerytalnego. W lipcu 2012 r., gdy był już uprawniony do tego świadczenia, wypłaciliśmy mu zaległą nagrodę za drugie półrocze 2011 r. Do końca maja br. nie wystawiliśmy mu jednak zaświadczenia potwierdzającego tę wypłatę. Na początku czerwca były pracownik zwrócił się do nas o sporządzenie takiego dokumentu, twierdząc, że musi wykazać uzyskany przychód celem rocznego rozliczenia z ZUS. Czy powinniśmy spełnić jego żądanie oraz czy grozi nam jakaś kara za wystawienie zaświadczenia po terminie?

ekspert od emerytur i rent

Nie. W przypadku opisanym w pytaniu były pracownik niepotrzebnie zwrócił się o wystawienie mu zaświadczenia potwierdzającego przychód z tytułu nagrody wypłaconej w lipcu 2012 r. Wypłata tej nagrody nastąpiła bowiem co prawda w czasie, gdy był uprawniony do świadczenia przedemerytalnego, ale przysługiwała z tytułu pracy wykonywanej do końca 2011 r., a więc przed nabyciem prawa do tego świadczenia.

Osoby uprawnione do świadczeń i zasiłków przedemerytalnych do końca maja 2013 r. zobowiązane były do wykazania przychodu uzyskanego z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczeń społecznych (lub z tytułu służby) w poprzednim roku rozliczeniowym, tj. w okresie od 1 marca 2012 r. do 28 lutego 2013 r. Płatnicy składek zatrudniający takie osoby (np. pracodawcy) powinni byli wystawić im zaświadczenia potwierdzające osiągnięte zarobki.

Obowiązujące przepisy nie przewidują sankcji dla płatnika składek, który nie wystawił osobie uprawnionej do świadczenia, w wymaganym terminie, zaświadczenia potwierdzającego wynagrodzenia wypłacone w rozliczanym okresie. Brak takiego dokumentu spowoduje jednak wszczęcie przez ZUS postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie wysokości przychodu świadczeniobiorcy. Z tego względu osoby, które nie zdążyły poinformować ZUS o przychodzie w wymaganym terminie, powinny zwrócić się do płatnika składek o wystawienie zaświadczenia i jak najszybciej przekazać taki dokument do ZUS.

Sporządzając zaświadczenie (także z opóźnieniem) płatnik składek powinien uwzględnić te wypłaty, które zgodnie z obowiązującymi przepisami stanowiły podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe. W przypadku pracownika jest to przychód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych (m.in. wynagrodzenie zasadnicze, różnego rodzaju dodatki oraz ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy). Pracodawca musi także wliczyć do kwoty przychodu wykazywanej w wystawianym zaświadczeniu pewne nieoskładkowane wypłaty, które wpływają na zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia lub zasiłku przedemerytalnego. Chodzi tu o kwoty wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wypłacanego na podstawie art. 92 kodeksu pracy, zasiłków chorobowych, macierzyńskich i opiekuńczych, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku wyrównawczego, a także świadczenia wyrównawczego i dodatku wyrównawczego. Pracodawca powinien natomiast pominąć składniki wyłączone z podstawy wymiaru składek zgodnie z rozporządzeniem ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Od tej zasady jest jednak jeden wyjątek. Przychód z tytułu działalności wykonywanej przed ustaleniem lub po ustaniu prawa do świadczenia/zasiłku przedemerytalnego nie wpływa na zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia, mimo jego wypłaty w okresie trwania uprawnień. Z tego względu nie należy wykazywać go celem rozliczenia.

W przypadku opisanym w pytaniu pracodawca powinien poinformować o tym swego byłego pracownika, odmawiając wystawienia zaświadczenia w celu rozliczenia się przez niego z ZUS.

Podstawa prawna

Art. 5-6b ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 170).

Art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 12 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.).

Art. 92 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Par. 2 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.).

● Dwa lata temu, po odejściu z pracy w ramach zwolnień grupowych, nabyłem prawo do świadczenia przedemerytalnego. Od ponad roku prowadzę firmę, która przynosi mi spory zysk. Składki z tego tytułu opłacam od preferencyjnej podstawy wymiaru (30 proc. minimalnego wynagrodzenia). W maju br. złożyłem w ZUS oświadczenie, w którym wykazałem faktyczny wysoki przychód z ostatnich miesięcy, zadeklarowany dla celów podatkowych. Ostatnio dowiedziałem się jednak, że informując ZUS o wysokości przychodu, powinienem podać tylko podstawę wymiaru składek, która obowiązywała mnie w poszczególnych miesiącach. Czy w tej sytuacji mogę skorygować złożone przeze mnie oświadczenie?

ekspert od emerytur i rent

Tak. W związku z tym, że złożone przez czytelnika oświadczenie o przychodzie było błędne, powinien on sporządzić ponowne oświadczenie, a następnie dostarczyć ten dokument do ZUS.

Osoby uprawnione do świadczeń i zasiłków przedemerytalnych, które same za siebie opłacają składki na ubezpieczenia społeczne (np. prowadzący działalność gospodarczą), do końca maja br. miały obowiązek złożyć w ZUS oświadczenie potwierdzające przychód uzyskany w poprzednim roku rozliczeniowym, tj. w okresie od 1 marca 2012 r. do 28 lutego 2013 r. W oświadczeniu tym nie powinny były jednak wykazywać faktycznego zysku firmy (np. zadeklarowanego dla celów podatkowych), ale przychód w wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, od której były zobowiązane opłacać te składki w rozliczanym okresie. Dla osób prowadzących pozarolniczą działalność (w tym działalność gospodarczą) podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60 proc. prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na dany rok kalendarzowy (w 2012 r. - 2115,60 zł, a w 2013 r. - 2227,80 zł). Wyjątek dotyczy osób rozpoczynających działalność gospodarczą, które w pierwszych dwóch latach jej prowadzenia mają prawo do korzystania z preferencyjnej podstawy wymiaru składek, wynoszącej 30 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę (w 2012 r. - 450 zł, a w 2013 r. - 480 zł). Osoby wykonujące pozarolniczą działalność i niepodlegające obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (np. w związku z pozostawaniem w stosunku pracy), które nie przystąpiły dobrowolnie do tych ubezpieczeń, w oświadczeniu składanym do ZUS powinny były wykazać przychód w wysokości, jaka stanowiłaby podstawę wymiaru składek, gdyby podlegały ubezpieczeniom i musiały opłacać z tego tytułu składki.

W przypadku osób zobowiązanych do opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu wykonywania działalności gospodarczej od preferencyjnej podstawy wymiaru, obowiązek wykazania w oświadczeniu tej podstawy oznacza, że w praktyce nie muszą obawiać się o wynik rozliczenia dokonanego przez ZUS. W takim przypadku świadczenie będzie im bowiem przysługiwało w całym rozliczanym roku w pełnej wysokości. Podstawa wymiaru składek ze wszystkich miesięcy rozliczanego okresu, którą musiały wykazać, jest bowiem niższa od dopuszczalnej kwoty przychodu (wynoszącej 25 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w roku kalendarzowym poprzedzającym termin waloryzacji), która w okresie marzec 2012 r. - luty 2013 r. wynosiła 849,90 zł.

Podstawa prawna

Art. 5-6b ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 170).

Art. 18 ust. 8 oraz art. 18a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

● Obywatel polski prowadzi działalność gospodarczą w Polsce. W Niemczech opłacane są za niego składki na ubezpieczenia społeczne z tytułu umowy o pracę. Czy w takim przypadku musi regulować w Polsce składki od tej działalności?

ekspert od ubezpieczeń

Nie. Obywatel polski, który wykonuje pracę najemną w Niemczech oraz działalność na własny rachunek w Polsce, nie podlega ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu w Polsce.

Systemy zabezpieczenia społecznego państw członkowskich UE podlegają koordynacji na zasadach określonych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z jego treścią osoba, do której stosuje się to rozporządzenie, podlega ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego tylko jednego państwa członkowskiego. Nie jest zatem możliwe, aby obywatel polski jednocześnie podlegał niemieckiemu i polskiemu ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego, nawet jeżeli jest aktywny zawodowo w obu tych państwach.

Zgodnie z art. 13 ust. 3 wskazanego wyżej rozporządzenia osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną oraz pracę na własny rachunek w różnych państwach członkowskich UE, podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego UE, w którym wykonuje swą pracę najemną. Należy przy tym wyjaśnić, że za osoby wykonujące pracę najemną uważa się m.in. osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę, a za osoby wykonujące działalność na własny rachunek - m. in. osoby prowadzące działalność gospodarczą.

Jeżeli zatem obywatel polski jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w Niemczech, a w Polsce prowadzi działalność gospodarczą, właściwe dla niego jest wyłącznie niemieckie ustawodawstwo z zakresu zabezpieczenia społecznego. Oznacza to, że z tytułu działalności gospodarczej taka osoba nie ma obowiązku opłacać składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w Polsce. Okoliczność, że podlega ona niemieckiemu ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego powinna być potwierdzona zaświadczeniem na formularzu A1, wystawionym przez właściwą niemiecką instytucję.

Podstawa prawna

Art. 1 lit. l, art. 11 ust. 1 oraz art. 13 ust. 3 i 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE L nr 166 z 30.04.2004 r. z późn. zm.).

● Uchwałą zgromadzenia wspólników spółki z o.o. przyznano członkom jej zarządu wynagrodzenie za udział w posiedzeniach zarządu. Spółka nie zawarła z członkami zarządu umów o pracę ani umów cywilnoprawnych. Czy od takiego wynagrodzenia musi rozliczyć i opłacić składki ZUS?

ekspert od ubezpieczeń

Nie. Członek zarządu spółki z o.o., który pełni swoje obowiązki wyłącznie na podstawie aktu powołania w skład zarządu, nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wynagrodzenia za udział w posiedzeniach zarządu są zatem wolne od składek.

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu zostały określone odpowiednio w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w ustawie z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Z przepisów tych wynika, że obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają tylko osoby fizyczne, które posiadają tytuł do tych ubezpieczeń wskazany w art. 6 ust. 1 ustawy systemowej lub art. 66 ust. 1 ustawy zdrowotnej. Pełnienie obowiązków członka zarządu spółki z o.o. na podstawie samego tylko aktu powołania (np. uchwały zgromadzenia wspólników spółki z o.o.) nie stanowi tytułu do wskazanych wyżej ubezpieczeń. Powołanie w skład zarządu spółki z o.o. powoduje bowiem jedynie nawiązanie stosunku organizacyjnego, któremu może, ale nie musi towarzyszyć zawarcie z członkiem zarządu umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej. Dopiero zawarcie z członkiem zarządu spółki z o.o. umowy o pracę, umowy-zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług powoduje, że podlega on ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu na zasadach właściwych dla pracowników lub zleceniobiorców.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 66 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn zm.).