Poradnia ubezpieczeniowa

● Kiedy trzeba ponownie obliczyć podstawę wymiaru

● Jakie są skutki choroby w drugim miesiącu zatrudnienia

● Czy ubezpieczony może skorzystać z nowej kwoty bazowej

● Pracownik spółki choruje od 25 marca 2013 r. W styczniu i lutym miał przychód w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, tj. 1600 zł brutto miesięcznie, a od 1 października do 31 grudnia 2012 r. był na urlopie bezpłatnym. Wcześniej otrzymywał 1500 zł miesięcznie. Jak w takim przypadku pracodawca powinien obliczyć podstawę wynagrodzenia chorobowego?

ekspert od świadczeń z ubezpieczeń społecznych

Do obliczania wynagrodzenia za czas choroby, przysługującego na podstawie art. 92 kodeksu pracy, stosuje się zasady dotyczące ustalania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego. Podstawę tego świadczenia stanowi więc przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. W podstawie wymiaru nie uwzględnia się jednak wynagrodzenia za miesiące, w których pracownik nie przepracował z usprawiedliwionych przyczyn co najmniej połowy obowiązującego go czasu pracy. Za usprawiedliwioną nieobecność w pracy uważa się m.in. korzystanie przez pracownika z urlopu bezpłatnego.

Jeżeli pracownik stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w marcu 2013 r., to podstawę wymiaru przysługującego mu wynagrodzenia chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone mu za okres od marca 2012 r. do lutego 2013 r. W tym czasie (od 1 października do 31 grudnia 2012 r.) pracownik przebywał jednak na urlopie bezpłatnym, w związku z czym miesiące te należy wyłączyć z podstawy wymiaru. W pozostałym okresie pracownik otrzymywał następujące wynagrodzenie:

wza okres od marca do września 2012 r. po 1500 zł,

wza styczeń i luty 2013 r. po 1600 zł.

Suma wynagrodzenia za ten okres wynosi 13700 zł (1500 zł x 7 miesięcy + 1600 zł x 2 miesiące). Przeciętne miesięczne wynagrodzenie za ten okres to 1522,22 zł (13700 zł : 9 miesięcy). Po pomniejszeniu o kwotę składek na ubezpieczenia społeczne (13,71 proc.) podstawa ta wynosi 1313,52 zł (1522,22 zł - 208,70 zł).

Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego z tytułu pracy na pełnym etacie nie może być niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę, po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71 proc. W 2013 r. kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę wynosi 1600 zł, w związku z czym podstawa wymiaru zasiłku chorobowego (wynagrodzenia za czas choroby) nie może być niższa od 1380,64 zł (1600 zł - 219,36 zł).

W rozpatrywanym przypadku podstawa wymiaru wynagrodzenia za czas choroby przysługującego pracownikowi za marzec 2013 r., wynosząca 1313,52 zł, była niższa od minimalnej podstawy wymiaru obowiązującej od 1 stycznia 2013 r. Pracodawca powinien zatem podwyższyć ją do tej kwoty minimalnej wynoszącej 1380,64 zł.

Podstawa prawna

Art. 36 ust. 1, art. 38 ust. 2, art. 45 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).

● Pracownica była na zwolnieniu lekarskim z powodu choroby od 11 do 15 marca 2013 r. Wcześniej, od 10 do 20 grudnia 2012 r., korzystała ze zwolnienia od pracy z tytułu sprawowania opieki nad chorym dzieckiem. Za styczeń i luty 2013 r. otrzymała wysokie premie miesięczne, które zgodnie z regulaminem premiowania są wliczane do podstawy wymiaru zasiłków i wynagrodzenia za czas choroby. Czy premie te powinny mieć wpływ na wysokość jej wynagrodzenia za czas choroby za okres niezdolności do pracy w marcu 2013 r.?

ekspert od świadczeń z ubezpieczeń społecznych

Nie. Premie miesięczne wypłacone za styczeń i luty 2013 r. w ogóle nie powinny być uwzględnione w podstawie wymiaru wynagrodzenia za czas choroby przysługującego zatrudnionej w marcu 2013 r.

Zasadą jest bowiem, że podstawy wymiaru świadczenia przysługującego u tego samego pracodawcy nie oblicza się na nowo, jeżeli w pobieraniu wynagrodzenia za okres choroby i zasiłków - zarówno tego samego, jak i innego rodzaju - nie było przerwy lub przerwa trwała krócej niż trzy miesiące kalendarzowe.

Zasada ta dotyczy także wynagrodzenia za czas choroby przysługującego po jakimkolwiek zasiłku z ubezpieczenia chorobowego. W rozpatrywanym przypadku przerwa pomiędzy pobieraniem zasiłku opiekuńczego w grudniu 2012 r. oraz wynagrodzenia za czas choroby w marcu 2013 r. wynosiła dwa miesiące kalendarzowe (styczeń i luty). W związku z tym, że przerwa ta była krótsza niż trzy miesiące kalendarzowe, podstawę wymiaru wynagrodzenia za czas choroby przysługującego od 11 do 15 marca 2013 r. stanowiło przeciętne miesięczne wynagrodzenie za okres od grudnia 2011 r. do listopada 2012 r., przyjęte do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku opiekuńczego za okres od 10 do 20 grudnia 2012 r. Premie otrzymane za styczeń i luty 2013 r. nie podlegały zatem uwzględnieniu w podstawie wymiaru wynagrodzenia za czas choroby i nie miały wpływu na jego wysokość.

Podstawa prawna

Art. 43 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).

Art. 92 par. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

● Pracownik zatrudniony od 4 lutego 2013 r. chorował od 25 do 29 marca 2013 r. Otrzymuje zmienne wynagrodzenie. Za luty 2013 r., za 19 dni pracy, jego przychód wyniósł 3280 zł (miał przepracować 19 dni), a za marzec 2013 r., za 16 dni pracy, jego przychód wyniósł 4240 zł (miał przepracować 21 dni). Jak ustalić podstawę wymiaru wynagrodzenia za czas choroby przysługującego zatrudnionemu za marzec 2013 r.?

ekspert od świadczeń z ubezpieczeń społecznych

Podstawę wymiaru wynagrodzenia za czas choroby powinno w tym przypadku stanowić uzupełnione wynagrodzenie pracownika za marzec 2013 r.

Podstawę wymiaru wynagrodzenia za czas choroby ustala się na zasadach określonych dla zasiłku chorobowego. W związku z tym podstawę tę stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie pracownika wypłacone za okres 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, a jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej, za pełne kalendarzowe miesiące zatrudnienia. W sytuacji gdy pracownik został zatrudniony w trakcie miesiąca (nie od pierwszego dnia miesiąca), a zachorował w miesiącu następnym, podstawę wymiaru świadczenia stanowi wynagrodzenie za pierwszy pełny kalendarzowy miesiąc zatrudnienia. Jeżeli pracownik otrzymuje wynagrodzenie w stałej miesięcznej wysokości, podstawę wymiaru stanowi uzupełnione wynagrodzenie określone w umowie o pracę. Uzupełnienie wynagrodzenia w stałej miesięcznej wysokości polega na przyjęciu do podstawy wymiaru przychodu pracownika określonego w umowie o pracę po pomniejszeniu o pełną kwotę składek na ubezpieczenia społeczne finansowane ze środków własnych ubezpieczonego (13,71 proc.). Gdy pracownik otrzymuje wynagrodzenie w zmiennej wysokości, uzupełnienie wynagrodzenia polega na ustaleniu wynagrodzenia, które osiągnąłby, gdyby przepracował pełny miesiąc. Osiągnięty przychód pracownika trzeba podzielić przez liczbę dni przepracowanych oraz pomnożyć przez liczbę dni, które miał obowiązek przepracować.

W przypadku opisanym w pytaniu podstawę wymiaru powinna stanowić kwota 4802,07 zł, ustalona w następujący sposób. Przychód za marzec należało pomniejszyć o kwotę składek na ubezpieczenia społeczne (13,71 proc.), czyli: 4240 zł x 13,71 proc. = 581,30 zł; 4240 zł - 581,30 zł = 3658,70 zł (wynagrodzenie pracownika za przepracowane w marcu 16 dni roboczych). Wynagrodzenie za marzec za 16 dni należało następnie podzielić przez liczbę tych dni i pomnożyć przez liczbę dni, które pracownik miał obowiązek przepracować, czyli: 3658,70 zł : 16 dni x 21 dni = 4802,07 zł.

Podstawa prawna

Art. 36 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 2 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).

Art. 92 par. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

● W marcu 2012 r., tuż po ukończeniu 65 lat, nabyłem prawo do emerytury. ZUS ustalił mi podstawę wymiaru świadczenia przy uwzględnieniu zarobków z 10 kolejnych lat kalendarzowych (2002-2011) oraz obowiązującej wówczas kwoty bazowej. W 2012 r. miałem jednak najwyższe zarobki, gdyż po nabyciu prawa do emerytury ponownie podjąłem zatrudnienie z wyższym wynagrodzeniem od wcześniej otrzymywanego. Czy ZUS może przeliczyć mi emeryturę z uwzględnieniem zarobków z 2012 r. oraz z zastosowaniem nowej kwoty bazowej obowiązującej od marca 2013 r.?

ekspert od emerytur i rent

Tak. Dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r., a także dla tych urodzonych po 31 grudnia 1948 r., które do końca 2008 r. spełniły warunki do uzyskania wcześniejszej emerytury, ZUS oblicza emeryturę na tzw. dotychczasowych zasadach. Świadczenie to stanowi sumę trzech składników: 24 proc. kwoty bazowej (części socjalnej), po 1,3 proc. podstawy wymiaru emerytury za każdy rok okresów składkowych (części należnej za okresy składkowe) oraz po 0,7 proc. postawy wymiaru emerytury za każdy rok okresów nieskładkowych (części należnej za okresy nieskładkowe). Podstawę wymiaru emerytury oblicza się przez pomnożenie wskaźnika wysokości tej podstawy (tj. wypadkowej zarobków osoby ubezpieczonej i przeciętnych wynagrodzeń z lat kalendarzowych wskazanych do jej ustalenia) oraz aktualnie obowiązującej kwoty bazowej. Do ustalenia tej podstawy wnioskodawca może wskazać wynagrodzenia z 10 kolejnych lat kalendarzowych wybranych z ostatniego 20-lecia przypadającego przed rokiem zgłoszenia wniosku o emeryturę lub z 20 dowolnie wybranych lat z całego okresu ubezpieczenia przypadającego przed tym rokiem.

Raz ustalona podstawa wymiaru emerytury może być następnie ustalona ponownie. Jeden z wariantów takiego przeliczenia został przewidziany w art. 110 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem wysokość emerytury może być obliczona ponownie od ustalonej na nowo podstawy jej wymiaru, jeśli osoba ubiegająca się o przeliczenie świadczenia spełnia łącznie następujące warunki:

wwskazuje do ponownego ustalenia podstawy wymiaru emerytury zarobki przypadające w całości lub w części po przyznaniu tego świadczenia,

wwnioskuje o obliczenie podstawy wymiaru emerytury z 10 kolejnych lat kalendarzowych wybranych z ostatniego 20-lecia przypadającego przed rokiem złożenia wniosku o ponowne ustalenie wysokości świadczenia lub też z 20 dowolnych lat z całego okresu ubezpieczenia sprzed roku złożenia tego wniosku oraz

wlegitymuje się wyższym wskaźnikiem wysokości podstawy wymiaru z nowo wskazanego okresu w stosunku do wskaźnika obliczonego poprzednio.

W pewnych sytuacjach emerytura może zostać przeliczona przy zastosowaniu nowej kwoty bazowej także wtedy, gdy nowy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru świadczenia jest niższy od ostatnio obliczonego. Po pierwsze, jest to możliwe, gdy emeryt, od dnia ustalenia prawa do świadczenia do dnia zgłoszenia wniosku o przeliczenie jego podstawy wymiaru, nie pobrał emerytury (nawet za jeden miesiąc) wskutek zawieszenia prawa do tego świadczenia. Drugi wyjątek ma miejsce wtedy, gdy osoba zainteresowana wskazuje zarobki osiągnięte w całości po przyznaniu emerytury, a nowy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru świadczenia wynosi co najmniej 130 proc.

ZUS może dokonać przeliczenia podstawy wymiaru emerytury i ponownego ustalenia tego świadczenia tylko wtedy, gdy osoba uprawniona zgłosi w tej sprawie wniosek. Jeśli do tego przeliczenia wskazuje ona nowe, nieuwzględnione wcześniej wynagrodzenia, to do wniosku powinien być dołączony dokument potwierdzający uzyskiwanie tych zarobków (najlepiej zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu na druku ZUS Rp-7).

W przypadku gdy zachodzą przesłanki do ponownego ustalenia emerytury zgodnie z art. 110 ustawy emerytalnej, ZUS stosuje kwotę bazową, obowiązującą w dniu zgłoszenia wniosku o przeliczenie świadczenia. Nowa ,,bazówka" ma zastosowanie zarówno do obliczenia podstawy wymiaru emerytury, jak i do ustalenia części socjalnej tego świadczenia.

W okresie od 1 marca 2012 r. do 28 lutego 2013 r. kwota bazowa wynosiła 2974,69 zł. Od 1 marca 2013 r. do 28 lutego 2014 r. obowiązuje zaś "bazówka" w wysokości 3080,84 zł. Jest więc ona wyższa od poprzedniej o 106,15 zł.

W przypadku opisanym w pytaniu, jeśli wynagrodzenia uzyskane przez czytelnika w 2012 r. (w porównaniu do przeciętnej płacy w tym roku) okażą się wyższe od wynagrodzeń osiągniętych przynajmniej w jednym roku z lat poprzednio wskazanych do ustalenia podstawy wymiaru, ZUS dokona przeliczenia emerytury na podstawie art. 110 ustawy emerytalnej z zastosowaniem nowej kwoty bazowej obowiązującej od 1 marca 2013 r. Dzięki temu dotychczasowa kwota świadczenia zostanie podwyższona.

Podstawa prawna

Art. 15, art. 19, art. 53 i art. 110 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Komunikat prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 11 lutego 2013 r. w sprawie kwoty bazowej w 2012 r. (M.P. z 2013 r., poz. 87).