Jak obliczyć zasiłek dla łączącej pracę z urlopem rodzicielskim

Pracownica zatrudniona na 7/8 etatu zakończyła dodatkowy urlop macierzyński 21 kwietnia br., a od 22 kwietnia przeszła na urlop rodzicielski płatny 60 proc. Od tego też dnia łączy urlop rodzicielski z pracą na 1/4 etatu. Pracownica w maju przyniosła zwolnienie lekarskie z tytułu opieki nad chorym dzieckiem (od 5 do 8 maja - 4 dni). Wynagrodzenie pracownicy jest ustalone w stawce godzinowej 14 zł. W czasie pracy na 1/4 etatu pracuje po 10 godzin tygodniowo (poniedziałek-wtorek po 4 godziny, a w środę - 2 godziny). Jak obliczyć jej zasiłek opiekuńczy i macierzyński za maj? Podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego wynosi 2013,43 zł.

@RY1@i02/2015/087/i02.2015.087.03300040j.802.jpg@RY2@

Iza Nowacka ekspert ds. wynagrodzeń

Pracownicy przysługuje za maj zarówno 60-proc. zasiłek macierzyński za okres urlopu rodzicielskiego, z tym że obniżony odpowiednio w związku z łączeniem go z pracą, jak i 80-proc. zasiłek opiekuńczy, którego podstawę stanowi uzupełnione wynagrodzenie za pracę za maj w obniżonym wymiarze.

Kodeks pracy daje pracownikom możliwość podejmowania działalności zarobkowej w czasie zarówno dodatkowego urlopu macierzyńskiego, jak i urlopu rodzicielskiego. Pracownik może bowiem wrócić do pracy do pracodawcy, który udzielił urlopu, ale nie rezygnując z tego uprawnienia, lecz łącząc urlop z etatem. Może powiązać korzystanie z dodatkowego/rodzicielskiego urlopu z wykonywaniem pracy u macierzystego pracodawcy, ale w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. W takim przypadku dodatkowego urlopu macierzyńskiego/rodzicielskiego udziela się na pozostałą część wymiaru czasu pracy. Tak wynika z art. 182¹ par. 5 oraz 182^1a par. 6 kodeksu pracy (dalej: k.p.).

O powrót do obowiązków służbowych w czasie przebywania na urlopie rodzicielskim można się ubiegać, będąc zatrudnionym zarówno w pełnym, jak i niepełnym wymiarze czasu pracy. Osoba zajmująca pełen etat może np. pracować na 1/4, 1/8 czy 1/3, ale maksymalnie na 1/2 etatu. Resztę jej normalnego wymiaru zajmie sprawowanie opieki nad dzieckiem. Z kolei pracownik niepełnoetatowy może przeplatać swoje firmowe obowiązki z urlopem, o ile jego wymiar czasu pracy jest nie niższy niż 1/2 etatu, czyli taki, że po obniżeniu pozostanie przynajmniej ta połówka. Chodzi bowiem o to, by urlop razem z tym mniejszym etatem dał łącznie wymiar czasu pracy wykonywany przed urodzeniem dziecka i rozpoczęciem urlopu macierzyńskiego. Innymi słowy, pracownik podejmuje zadania służbowe w ograniczonej skali, a urlopu udziela się wtedy na tę pozostałą liczbę godzin z wymiaru czasu pracy. [przykład 1]

Zasady ogólne

Za czas 26-tygodniowego urlopu rodzicielskiego przysługuje zasiłek macierzyński z ubezpieczenia społecznego. Wynosi on 60 proc. podstawy wymiaru. Inna wysokość zasiłku, tj. 80 proc., przysługuje za okres wszystkich urlopów, tj. zarówno urlopów macierzyńskich, jak i rodzicielskiego, jeśli pracownica w ciągu 14 dni po porodzie od razu zadeklaruje chęć wykorzystania tych urlopów w pełnych wymiarach. Jeśli natomiast pracownica nie złoży wniosku w tej sprawie od razu, a potem będzie składała pojedyncze podania o udzielenie danego rodzaju urlopu, to zasiłek macierzyński za okres urlopu podstawowego i dodatkowego wynosi 100 proc., a rodzicielskiego - 60 proc.

Niższe świadczenie

Jednak powrót do pracy w czasie urlopu rodzicielskiego oznacza zmniejszenie kwoty zasiłku macierzyńskiego w tym czasie. Jego podstawa wymiaru jest taka sama jak dla zasiłku za urlop podstawowy i dodatkowy, czyli nie ulega przeliczeniom. Jest to zgodne z zasadą, że podstawy wymiaru zasiłku nie ustala się na nowo, jeżeli między okresami pobierania zasiłków (zarówno tego samego rodzaju, jak i innego rodzaju) nie było przerwy albo przerwa była krótsza niż 3 miesiące kalendarzowe. Wysokość zasiłku macierzyńskiego pobieranego w czasie łączenia go z pracą pomniejsza się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, w którym pracownik łączy korzystanie z dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego takiego urlopu, na zasadach określonych w art. 182¹ par. 5 k.p. (art. 29 ust. 7 ustawy zasiłkowej). Innymi słowy, wysokość zasiłku macierzyńskiego powinna zostać zmniejszona z zastosowaniem proporcji wymiaru czasu pracy podjętej w czasie urlopu rodzicielskiego do wymiaru czasu pracy wykonywanej przed urlopem macierzyńskim. W sytuacji gdy np. pracownica była zatrudniona na pełny etat, a w czasie dodatkowego urlopu macierzyńskiego chciałaby pracować na 1/4 wymiaru, to zasiłek macierzyński powinien być zmniejszony o 1/4, co wynika z ułożonej proporcji 1/4 : 1.

Analogicznie ustala się proporcję w przypadku pracowników, którzy przed urlopem macierzyńskim byli zatrudnieni w niepełnym wymiarze czasu pracy i zamierzają jednocześnie pracować i korzystać z danego urlopu. Zasada jest taka: wysokość zasiłku macierzyńskiego powinna zostać zmniejszona o część, jaka wynika z wyliczenia proporcji wymiaru czasu pracy podjętej w czasie urlopu, do zwykłego wymiaru czasu pracy wykonywanej przed urlopem macierzyńskim.

Pracownicy, która łączy urlop z pracą, przysługuje:

wwynagrodzenie za pracę - powinno być obniżone proporcjonalnie do tego mniejszego wymiaru czasu pracy (przy wynagrodzeniu w stałej miesięcznej stawce),

wzasiłek macierzyński w odpowiednio niższej wysokości.

Pracownica z pytania czytelnika pracuje na 7/8 etatu, z wynagrodzeniem w stawce godzinowej 14 zł, jednak w czasie urlopu rodzicielskiego przychodzi do pracy. Jest to oczywiście dopuszczalne i prawidłowe, jeśli z 7/8 pracownica zejdzie do 1/4 etatu. Pracodawca, uznając wniosek, udzielił pracownicy urlopu rodzicielskiego na pozostałą część wymiaru czasu pracy - 5/8 etatu.

Natomiast 60-proc. zasiłek macierzyński przysługuje pracownicy w wysokości zmniejszonej proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy wykonywanej w czasie urlopu rodzicielskiego, tj. zmniejszonej o 2/7 (1/4 : 7/8 = 2/7, tj. 0,29). Za okres urlopu przypadającego na maj, tj. za 31 dni, pracownica powinna otrzymać zasiłek macierzyński w kwocie:

2013,43 zł - podstawa wymiaru zasiłku

2013,43 zł : 30 = 67,11 zł - pełna dniówka zasiłku macierzyńskiego (100 proc.)

67,11 zł x 60 proc. = 40,27 zł - dniówka zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego - 60 proc.

40,27 zł x 0,29 = 11,68 zł - kwota zmniejszenia dniówki zasiłku macierzyńskiego

40,27 zł - 11,68 zł = 28,59 zł - nowa dniówka zasiłku macierzyńskiego

28,59 zł x 31 dni urlopu w maju = 886,29 zł - zasiłek macierzyński za urlop rodzicielski

Choroba lub opieka nad dzieckiem na niższym etacie

Może się zdarzyć, że w czasie pracy w zmniejszonym wymiarze pracownik sam zachoruje lub będzie zmuszony opiekować się chorym członkiem rodziny. W razie nieobecności w pracy spowodowanej którąś z tych okoliczności pracownikowi przysługuje odpowiednio wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek chorobowy, jeśli w danym roku kalendarzowym już przekroczył limit 33 dni choroby opłacanej wynagrodzeniem chorobowym, albo zasiłek opiekuńczy. Podstawę wymiaru wynagrodzenia chorobowego lub zasiłku stanowi jednak wynagrodzenie za pracę wykonywaną podczas łączenia jej z urlopem dodatkowym czy rodzicielskim.

Reasumując, jeżeli pracownik łączący korzystanie z dodatkowego urlopu macierzyńskiego czy też urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u swojego pracodawcy przedłoży zaświadczenie lekarskie ZUS ZLA o niezdolności do pracy z powodu choroby lub zaświadczenie o konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem lub innym chorym członkiem rodziny, przypadające na okres łączenia pracy z danym rodzajem urlopu, nabędzie prawo odpowiednio do wynagrodzenia za okres choroby, zasiłku chorobowego lub zasiłku opiekuńczego.

Pracownica czytelnika przez 4 dni w maju sprawowała opiekę nad chorym dzieckiem, jednocześnie korzystając z urlopu rodzicielskiego. Za ten okres przysługuje jej zasiłek opiekuńczy w wysokości 80 proc. Aby obliczyć podstawę wymiaru tego zasiłku, należy potraktować sytuację tak, jakby pracownica podjęła pracę w trakcie miesiąca (tu 22 kwietnia), a nabyła prawo do zasiłku opiekuńczego w miesiącu następnym (w maju). Wówczas za podstawę przyjmuje się wynagrodzenie pracownika za miesiąc, w którym była sprawowana opieka, tj. za pełny kalendarzowy miesiąc zatrudnienia, po uzupełnieniu. Wynagrodzenie w stawce godzinowej traktuje się jak stałe, co oznacza, że podstawę zasiłkową stanowi wynagrodzenie za maj będące iloczynem stawki oraz liczby godzin, jakie pracownica by przepracowała w maju na 1/4 etatu, gdyby nie opieka.

Pełne miesięczne wynagrodzenie za maj wynosi więc:

14 zł x 40 godzin (160 godz. x 1/4) = 560 zł; po pomniejszeniu o 13,71 proc. to 483,22 zł - podstawa wymiaru zasiłku opiekuńczego

Zasiłek opiekuńczy:

483,22 zł : 30 = 16,11 zł x 80 proc. = 12,89 zł x 4 dni = 51,56 zł

Za maj pracownica powinna zatem otrzymać:

wwynagrodzenie za okres pracy, tj. za 34 godziny (40 godz. - 6 godz. opieki w dniu 5 i 6 maja) = 476 zł

wzasiłek macierzyński 60 proc. z obniżonej dniówki za okres trwania urlopu rodzicielskiego połączonego pracą - 886,29 zł

wzasiłek opiekuńczy 80 proc. za 4 dni - 51,56 zł

Gdyby pracownik zachorował już w pierwszym miesiącu pracy łączonej z zasiłkiem macierzyńskim, to podstawę wymiaru przysługującego mu wynagrodzenia chorobowego stanowiłoby wynagrodzenie, jakie osiągnąłby, gdyby przepracował pełny miesiąc kalendarzowy ubezpieczenia. [przykład 2]

Ubezpieczenie w czasie zatrudnienia

Pracownik, który łączy urlop rodzicielski i pobieranie zasiłku macierzyńskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z obu tytułów (art. 9 ust. 1d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Oznacza to, że podlega ubezpieczeniom w pełnym zakresie z tytułu pracy w obniżonym wymiarze oraz ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego.

Pracodawca za maj za pracownicę powinien złożyć następujące dokumenty do ZUS:

1) ZUS RSA:

a) z kodem ubezpieczenia 01100 i kodem świadczenia 319 (zasiłek macierzyński z ubezpieczenia chorobowego za okres ustalony jako okres urlopu rodzicielskiego) - podstawa wymiaru 886,29 zł,

b) z kodem ubezpieczenia 01100 i kodem świadczenia 312 (zasiłek opiekuńczy z ubezpieczenia chorobowego) - podstawa wymiaru 51,56 zł;

2) ZUS RCA:

a) z kodem ubezpieczenia 011000:

- 476 zł - wynagrodzenie za pracę jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne,

- 410,74 zł - podstawa wymiaru składki zdrowotnej (476 zł - 13,71 proc.),

b) z kodem ubezpieczenia 124000 (osoba pobierająca zasiłek macierzyński):

- 886,29 zł - kwota zasiłku jako podstawa wymiaru składki emerytalnej i rentowej.

Składki emerytalna i rentowa naliczone od zasiłku macierzyńskiego są finansowane z budżetu państwa. Pracodawca jako płatnik zasiłku tylko je oblicza, wykazuje w raporcie miesięcznym ZUS RCA, a kwoty składek przenosi do deklaracji zbiorczej ZUS DRA (blok IV pole 10 i 11).

PRZYKŁAD 1

W niepełnym wymiarze

Pracownica zatrudniona na 3/4 etatu zakończy 10 maja urlop macierzyński w wymiarze 20 tygodni. Od 11 maja rozpocznie urlop dodatkowy w wymiarze 6 tygodni na podstawie złożonego wniosku. 27 kwietnia złożyła podanie o zgodę na podjęcie w tym czasie, tj. od 11 maja do 21 czerwca (42 dni), pracy w wymiarze 1/8 etatu. Pracodawca zaakceptował wniosek. Oznacza to, że udzielił pracownicy dodatkowego urlopu macierzyńskiego na pozostałą część dobowego wymiaru czasu pracy, tj. na 5/8 etatu.

PRZYKŁAD 2

Niezdolność do pracy już w pierwszym miesiącu

Pracownica od 1 kwietnia br. łączy pobieranie zasiłku macierzyńskiego z tytułu urlopu rodzicielskiego z pracą na 1/4 etatu. Jednak pod koniec kwietnia zachorowała. Przysługuje jej wynagrodzenie chorobowe, którego podstawę wymiaru stanowi wynagrodzenie za kwiecień, po uzupełnieniu wg zasad obowiązujących dla składników stałych lub zmiennych (art. 37 ust. 2 ustawy zasiłkowej), w zależności od tego, jak pracownica jest wynagradzana. Jeśli na niższym etacie jest wynagradzana stałą stawką miesięczną, np. 1000 zł, to ta stawka po odliczeniu 13,71 proc. stanowi podstawę chorobowego. Jeśli jest to wynagrodzenie zmienne, np. akordowe, to wynagrodzenie miesięczne, które pracownica osiągnęłaby, gdyby przepracowała cały miesiąc, ustala się poprzez podzielenie wynagrodzenia osiągniętego za przepracowane dni robocze przez liczbę dni, w których zostało ono osiągnięte i pomnożenie przez liczbę dni, które pracownica była obowiązana przepracować w danym miesiącu (jeśli przepracowała choćby 1 dzień).

Iza Nowacka

ekspert ds. wynagrodzeń

Podstawa prawna

Art. 29 ust. 1 i 7, art. 31, art. 35 ust. 1, art. 37 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1844 ze zm.).

Art. 6 ust. 1 pkt 1 i 19, art. 9 ust. 1d ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121).

Art. 182¹ par. 5, art. 182^1a par. 6 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).