ZUS rzadko może wypłacić kilka świadczeń jednocześnie

Najkorzystniejsze regulacje dotyczące możliwości pobierania więcej niż jednego świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczą osób uprawnionych do emerytury oraz renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy, wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy, który miał miejsce przed 1 stycznia 2003 r. lub chorobą zawodową. Zgodnie z ustawą o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, osobie uprawnionej do renty z tytułu niezdolności do pracy z ubezpieczenia wpadkowego oraz do emerytury na podstawie odrębnych przepisów wypłaca się, zależnie od jej wyboru:

●  rentę wypadkową powiększoną o połowę emerytury albo

●  emeryturę powiększoną o połowę renty wypadkowej.

Nie można natomiast pobierać jednocześnie emerytury powiększonej o połowę renty rodzinnej z ubezpieczenia wypadkowego lub pełnej renty rodzinnej z tego ubezpieczenia powiększonej o połowę emerytury.

Wybór świadczenia

Możliwość pobierania półtorakrotnego świadczenia nie dotyczy sytuacji, gdy emeryt uprawniony równocześnie do wypadkowej renty z tytułu niezdolności do pracy osiąga jakikolwiek przychód z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, wpływający na zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia. W takiej sytuacji osoba uprawniona musi wybrać świadczenie, które chce pobierać.

Prawo do pobierania jednego świadczenia powiększonego o połowę drugiego mają również osoby uprawnione jednocześnie do emerytury oraz do renty inwalidy wojennego lub wojskowego (gdy inwalidztwo powstało w związku ze służbą wojskową). ZUS wypłaca im wówczas, w zależności od ich wyboru, rentę powiększoną o połowę emerytury albo emeryturę powiększoną o połowę renty.

Renta rodzinna i socjalna

Dwa świadczenia mogą również pobierać osoby uprawnione jednocześnie do renty rodzinnej oraz renty socjalnej, choć w tym przypadku obowiązują nieco inne ograniczenia niż w przypadku zbiegu prawa do emerytury z rentą wypadkową. Jeśli bowiem wysokość renty rodzinnej przekracza 200 proc. najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, wtedy renta socjalna nie przysługuje. Od 1 marca 2009 r. najniższa renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wynosi 675,10 zł, a 200 proc. tej kwoty to 1350,20 zł. W pozostałych przypadkach, w których zbiegają się prawa do renty rodzinnej i socjalnej, renta socjalna ulega jedynie takiemu obniżeniu, aby łącznie z rentą rodzinną nie przekraczała wskazanych 200 proc. najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Przepisy gwarantują jednak minimalną wysokość renty socjalnej. Świadczenie to nie może być niższe niż 10 proc. kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy (obecnie 67,51 zł.).

Tylko jedno świadczenie

Możliwość pobierania tylko jednego ze świadczeń w przypadku ich zbiegu dotyczy przede wszystkim emerytur i rent przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS. W razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w tej ustawie wypłaca się jedno z nich - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. W praktyce dotyczy to zbiegu prawa do następujących świadczeń:

●  emerytury i renty z tytułu niezdolności do pracy,

● emerytury i renty rodzinnej,

● renty rodzinnej oraz renty z tytułu niezdolności do pracy,

● emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy oraz renty rodzinnej,

● emerytur przyznanych na podstawie różnych przepisów ustawy emerytalnej,

● emerytur przyznanych na podstawie różnych przepisów z rentą rodzinną lub z rentą z tytułu niezdolności do pracy,

● emerytury pomostowej lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego z rentą rodzinną, rentą z tytułu niezdolności do pracy (w tym również spowodowanej wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową) lub rentą inwalidy wojennego (wojskowego).

Zbieg prawa do świadczeń występuje również w razie nabycia prawa do renty rodzinnej przez osobę uprawnioną do zasiłku albo świadczenia przedemerytalnego. ZUS wypłaci jedno świadczenie - to, które jest dla świadczeniobiorcy korzystniejsze albo które wybierze. Inna jest sytuacja, gdy osoba uprawniona do zasiłku albo świadczenia przedemerytalnego nabywa jednocześnie prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. W takim przypadku ZUS zawiesza świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny i nie zależy to od tego, czy renta jest wyższa czy też niższa od pobieranego dotychczas świadczenia.

Niemożliwy zbieg świadczeń

W niektórych przypadkach uzyskanie prawa do kolejnego świadczenia powoduje ustanie uprawnień do pierwszego z nich. Dotyczy to przede wszystkim nabycia prawa do wcześniejszej emerytury przez osobę uprawnioną do zasiłku albo świadczenia przedemerytalnego. ZUS stwierdza wówczas ustanie prawa do tego zasiłku lub świadczenia. W praktyce nie jest więc możliwy zbieg uprawnień do jednego z tych świadczeń z prawem do emerytury.

Podobne regulacje zawarte są w ustawie o rencie socjalnej. Ustawa ta nie przewiduje możliwości uzyskania tej renty m.in. przez osoby uprawnione do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Natomiast w przypadku gdy osoba uprawniona już do renty socjalnej nabywa prawo do jednego z wymienionych świadczeń, ZUS musi stwierdzić ustanie uprawnień do tej renty.

Przykład: Emerytura i praca na pół etatu

Hanna W. jest uprawniona do emerytury oraz renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą zawodową. ZUS wypłaca jej emeryturę powiększoną o połowę renty. Emerytka zamierza podjąć zatrudnienie na podstawie umowy o pracę na pół etatu. Ma otrzymywać wynagrodzenie w wysokości 1,2 tys. zł. Przychód w takiej wysokości nie przekracza niższego progu zarobkowego powodującego zmniejszenie świadczenia. Mimo to Hanna W. będzie musiała powiadomić ZUS o osiąganiu przychodu z umowy o pracę (działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczeń społecznych), składając odpowiednie oświadczenie. Po otrzymaniu takiego oświadczenia ZUS zawiesi wypłatę połowy drugiego świadczenia, a uprawniona będzie mogła pobierać jedno wybrane przez siebie świadczenie - tylko emeryturę albo rentę.

Przykład: Renta niższa od emerytury

Marian W. od dwóch lat jest na emeryturze. W kwietniu 2008 r. zmarła mu żona, która w chwili śmierci pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy. Uprawniony złożył wniosek o rentę rodzinną po zmarłej. ZUS przyznał mu to świadczenie. Renta rodzinna była jednak niższa od emerytury. W związku z tym Marian W. zadeklarował chęć pobierania dotychczasowego świadczenia. ZUS wypłaca mu nadal emeryturę, a zawiesił prawo do renty rodzinnej.

Marek Opolski

gp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 95 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227).

Art. 26 ust. 1 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322).

Art. 7, 9 ustawy z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. nr 135, poz. 1268 z późn. zm.).

Art. 4 ust. 3, art. 4 ust. 2 ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. nr 120, poz. 1252 z późn. zm.).

Art. 54 ustawy z 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 9, poz. 87 z późn. zm.).