Ile mogą dorabiać emeryci i renciści bez groźby utraty świadczenia

● Osoby otrzymujące świadczenia i dorabiające muszą informować o tym ZUS

Dorabianiem emerytów i rencistów żądzą cztery generalne zasady.

Pierwsza stanowi, że bez żadnych ograniczeń kwotowych mogą dorabiać emeryci, którzy osiągnęli wiek emerytalny (60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn) i osoby otrzymujące niektóre renty.

Druga, że jeśli młodszy emeryt lub rencista nie osiągnie określonego przychodu (do 70 proc. średniej płacy), ZUS nie zmniejsza jego świadczenia. Jeśli zarobi od 70 proc. średniej płacy do 130 proc. tej kwoty, ZUS zmniejszy świadczenie (ale nie więcej niż o określoną kwotę). Przekroczenie 130 proc. powoduje całkowite zawieszenie wypłaty.

Trzecia zasada stanowi, że dla ZUS liczą się przychody, które podlegają obowiązkowi ubezpieczeń. Do woli można więc dorabiać, pracując na przykład na umowę o dzieło, jeśli nie jest ona podpisana z własnym pracodawcą.

Czwarta reguła dotyczy obowiązków dorabiającego. Musi, po podjęciu pracy lub założeniu firmy poinformować o tym ZUS, a do końca lutego następnego roku rozliczyć się z dodatkowych przychodów.

Kto się boi zmniejszeń

ZUS zmniejsza lub zawiesza świadczenie osoby, która osiąga dodatkowy przychód (podlegający obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym) jeśli:

● emeryt nie ukończył 60 lat (kobieta) i 65 lat (mężczyzna),

● osoba otrzymuje rentę z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną,

● osoba otrzymuje rentę inwalidy wojskowego, którego niezdolność do pracy nie pozostaje w związku ze służbą wojskową lub rentę rodzinną po tym inwalidzie,

● osoba otrzymuje rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy albo zaistniałym przed 1 stycznia 2003 r. wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy lub chorobą zawodową,

● osoba ma prawo do emerytury pomostowej i wykonuje pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze - wtedy ZUS zawiesza wypłatę świadczenia bez względu na wysokość zarobku.

Z drugiej strony bez żadnych ograniczeń mogą dorabiać:

● emeryci, którzy ukończyli 60 lat (kobieta) i 65 lat (mężczyzna),

● osoby uprawnione do renty: inwalidy wojennego, z tytułu pobytu w obozie i w miejscach odosobnienia i rent rodzinnych po tych inwalidach,

● osoby uprawnione do renty inwalidy wojskowego, których niezdolność do pracy pozostaje w związku ze służbą wojskową i renty rodzinnej po żołnierzu, którego śmierć pozostaje w związku ze służbą wojskową,

● osoby, które osiągały przychód z tytułu pracy niepodlegającej obowiązkowi ubezpieczeń społecznych

● osoby, które zgłosiły do ZUS wniosek o zawieszenie świadczenia i przez cały okres podlegający rozliczeniu emerytura lub renta nie była im wypłacana.

Jakie dochody liczy ZUS

ZUS, zmniejszając lub zawieszając emeryturę lub rentę, bierze pod uwagę wyłącznie przychód osiągany z tytułu wykonywania działalności podlegającej obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym oraz z tytułu służby w tzw. służbach mundurowych (policji, straży pożarnej itp.). Działalnością, z tytułu której trzeba opłacać składki, jest zatrudnienie, inna praca zarobkowa, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W szczególności jest to:

● praca wykonywana w ramach stosunku pracy,

● praca nakładcza,

● praca wykonywana na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej, innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy o zleceniu,

● umowa o dzieło, jeżeli umowę taką emeryt lub rencista zawarł z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej umowy (zawartej z innym podmiotem) wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy,

● prowadzenie pozarolniczej działalności oraz współpraca przy jej wykonywaniu,

● praca wykonywana w rolniczej spółdzielni produkcyjnej i spółdzielni kółek rolniczych,

● odpłatne świadczenie pracy, na podstawie skierowania do pracy, w czasie kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania oraz pobierania stypendium sportowego,

Nie ma znaczenia, czy przychód osiągnięty z tych źródeł został faktycznie oskładkowany. Świadczenia są zawieszane i zmniejszane nawet wtedy, gdy składki na ubezpieczenia społeczne nie były opłacone, np. z uwagi na ustalone prawo do emerytury lub renty (tak jest np. w przypadku emerytów prowadzących firmę) albo z uwagi na podleganie obowiązkowi ubezpieczeń z innego tytułu (tak jest np. gdy emeryt prowadzi firmę i wykonuje niewielkie umowy zlecenia).

W przypadku emerytów lub rencistów pracujących na etacie dla ZUS liczy się przychód w rozumieniu przepisów o PIT, tj. wynagrodzenie zasadnicze, za godziny nadliczbowe, dodatki, nagrody czy ekwiwalent za urlop. Bierze się też pod uwagę przychody z tytułu umowy agencyjnej, zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, jeśli pracownik wykonuje je dla własnej firmy.

Nie uwzględnia się natomiast przychodów, od których nie ma obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Chodzi m.in. o nagrody jubileuszowe przysługujące nie częściej niż co pięć lat, odprawy pieniężne przysługujące w związku z przejściem na emeryturę lub rentę, zapomogi losowe czy świadczenia z funduszu świadczeń socjalnych.

Z kolei emeryci i renciści prowadzący firmę w oświadczeniu składanym do ZUS wykazują przychód stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne (najczęściej 60 proc. średniej płacy).

Jeśli natomiast ktoś dobrowolnie przystąpił do ubezpieczeń, jako przychód wskazuje podstawę wymiaru przyjętą do obliczenia składek.

Jaki przychód się nie liczy

ZUS nie będzie brał pod uwagę osiąganych przez emerytów i rencistów przychodów, jeśli:

● są osiągane przez uczniów gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, szkół ponadpodstawowych i studentów, którzy nie ukończyli 26 lat, z tytułu wykonywania umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług (osoby te nie podlegają obowiązkowi ubezpieczeń społecznych z tego tytułu),

● wykonują oni umowę o dzieło zawartą z innym podmiotem niż własny pracodawca,

● przychód pochodzi z praw autorskich i patentowych, wynajmu lub dzierżawy nieruchomości albo lokali (chyba że wynajem lub dzierżawa stanowią przedmiot działalności gospodarczej), honorariów za działalność twórczą lub artystyczną.

@RY1@i02/2009/182/i02.2009.182.183.0008.001.jpg@RY2@

Zmniejszanie i zawieszanie emerytur

ILE MOŻNA DOROBIĆ

Istnieją dwie tzw. kwoty graniczne, ważne dla dorabiających emerytów i rencistów.

Pierwsza to 70 proc. średniej pensji (obecnie, od 1 września do końca listopada wynosi 2157,10 zł), a druga to 130 proc. tej wartości (od 1 września wynosi 4006,00 zł). Kwoty graniczne obowiązują w okresach grudzień roku poprzedniego-luty, marzec-maj, czerwiec-sierpień, wrzesień-listopad, grudzień-luty roku następnego.

Jeśli przychód emeryta lub rencisty nie przekracza niższej kwoty, ZUS wypłaca mu świadczenie w całości.

Jeśli dorabia więcej niż 70 proc., ale mniej niż 130 proc. średniej pensji, świadczenie podlega zmniejszeniu o kwotę przekroczenia tego limitu. Jeśli ktoś więc zarabia 2257,10 zł, ZUS zmniejszy jego świadczenie o 100 zł.

Taka osoba jest jednak dodatkowo chroniona przed dużym zmniejszeniem świadczenia tzw. maksymalnymi kwotami zmniejszenia. Chodzi o to, że kwoty te (ile wynoszą i dla jakich świadczeń - patrz ramka obok) pozwalają ZUS zmniejszyć świadczenie o te właśnie wartości. Jeśli więc emeryt zarabia 3157,10 zł, to ZUS nie zmniejszy jego świadczenia o 1000 zł [3157,10 (przychód) - 2157,10 zł (kwota 70 proc. średniej płacy)], ale o 467,09 zł (kwota maksymalnego zmniejszenia dla emerytury).

Osiąganie przychodu ponad 130 proc. średniej płacy powoduje całkowite zawieszenie wypłaty świadczenia.

b.r.

Trzeba zawiadamiać ZUS

Wypełniają wtedy druk ZUS Rw-73. Nie podają w nim konkretnej kwoty dodatkowych zarobków, ale deklarują jedynie, czy będą one na tyle wysokie, aby spowodować zmniejszenie lub zawieszenie świadczenia. To właśnie na podstawie tego oświadczenia ZUS zawiesza, zmniejsza lub wypłaca świadczenie w pełnej wysokości. Emeryci i renciści powinni też na tym druku zgłaszać każdą zmianę w wysokości dodatkowego przychodu, która może wpływać na wypłatę świadczenia.

Na tym nie koniec obowiązków wobec ZUS. Po zakończeniu roku (do końca lutego) emeryci i renciści muszą poinformować ZUS o konkretnej wysokości przychodu osiągniętego w całym poprzednim roku. Muszą zrobić to, przedstawiając ZUS zaświadczenie wystawione przez płatnika składek (np. przez pracodawcę) lub oświadczenie (jeśli sami opłacają za siebie składki).

Takie obowiązki mają nie tylko dorabiający świadczeniobiorcy, lecz także ich firmy. W praktyce wystarcza, że pracodawcy dopilnują, aby zrobili to ubezpieczeni. Jeśli więc pracownik złożył w ZUS oświadczenie na druku ZUS Rw-73, jego pracodawca nie musi dodatkowo powiadamiać ZUS o podjęciu przez emeryta lub rencistę działalności zarobkowej. Natomiast po zakończeniu roku kalendarzowego płatnik składek powinien wystawić zaświadczenie o kwocie przychodu w całym roku i dopilnować, aby ubezpieczony dostarczył je do jednostki ZUS wypłacającej świadczenie.

Nie muszą dostarczać do ZUS zaświadczenia lub oświadczenia o wysokości przychodu osoby, których świadczenia nie podlegają zawieszeniu i zmniejszeniu, a także emeryci i renciści wykonujący działalność niepodlegającą obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Obowiązek rozliczenia przychodu nie dotyczy też osób, które:

● przed 1 stycznia rozliczanego roku miały ustalone prawo do emerytury, jeśli przed tą datą ukończyły wiek emerytalny lub wiek ten ukończyły wprawdzie już w roku podlegającym rozliczeniu, ale przed podjęciem działalności lub

● przez cały poprzedni rok miały na własny wniosek zawieszone prawo do świadczenia.

Jak się rozliczyć się, żeby nie stracić

Możliwe są dwa jego warianty - roczne i miesięczne. Pierwszy polega na porównaniu kwoty przychodu osiągniętego przez świadczeniobiorcę w poprzednim roku z tzw. kwotami granicznymi przychodu ustalonymi dla tego roku.

Wyższa z nich jest sumą kwot przychodu odpowiadających 130 proc. pensji Za 2008 rok wynosiła 45 345,60 zł (szacujemy, że w tym roku wyniesie 48,2 tys. zł). Jej przekroczenie powoduje zawieszenie emerytury lub renty za cały poprzedni rok.

Jeśli przychód nie przekroczył wyższej kwoty ZUS, sprawdza, czy mieści się w granicach niższej kwoty granicznej (suma kwot odpowiadających 70 proc. przeciętnej pensji w kolejnych miesiącach roku - za 2008 rok wynosiła 24 416,90 zł, w tym roku wyniesie według naszych szacunków 25,9 tys.). Przekroczenie tej kwoty powoduje zmniejszenie świadczenia za cały rozliczany rok. Roczne zmniejszenie świadczenia nie może być jednak większe od tzw. maksymalnej kwoty zmniejszenia obowiązującej w danym roku. Ta jest sumą kwot maksymalnych zmniejszeń obowiązujących w kolejnych miesiącach roku.

Druga forma rozliczenia przychodu emeryta i rencisty to rozliczenie w stosunku miesięcznym. Polega ona na porównaniu kwot przychodu emeryta lub rencisty osiągniętego w poszczególnych miesiącach z granicznymi kwotami przychodu w każdym z tych miesięcy. Taki wariant ZUS może zastosować, gdy z dokumentu potwierdzającego wysokość przychodu wynika, jakie zarobki osiągał ubezpieczony w poszczególnych miesiącach roku. Dlatego ważne jest, aby firma wystawiająca zaświadczenie wskazała miesięczne kwoty przychodu.

ZUS, rozliczając dodatkowe przychody po zakończeniu roku kalendarzowego, wybiera sposób najkorzystniejszy dla emeryta lub rencisty.

Po rozliczeniu może się okazać, że emeryt lub rencista musi zwrócić określoną kwotę ZUS. Może też wystąpić sytuacja odwrotna i to ZUS będzie musiał wypłacić określoną kwotę świadczenia.

Czy będę zwracać całą emeryturę

Mimo że pani roczny przychód (za cały ten rok wyniesie 51,6 tys. zł) wyniesie więcej niż tzw. wyższa roczna kwota graniczna. W ubiegłym roku wynosiła ona 45 345,60 zł, za ten rok nie jest jeszcze znana, ale będzie to zapewne około 48,2 tys. - szacujemy tak na podstawie znanych już miesięcznych kwot granicznych za 11 miesięcy tego roku (przyjmujemy, że w grudniu będzie to ok. 4 tys. zł). Pani roczny przychód przekroczy więc o około 3,4 tys. zł roczną kwotę graniczną. Przychód osiągany w poszczególnych miesiącach jest też wyższy od kwot granicznych dla poszczególnych miesięcy (najwyższe kwoty miesięczne obowiązywały w tym roku w okresie czerwiec-sierpnień i było to 4 141,3 zł). Obojętne więc, jak rozliczy się pani w przyszłym roku z ZUS (rocznie czy miesięcznie), emerytura za wszystkie miesiące 2009 roku podlegałaby zawieszeniu (łącznie 24 tys. zł). Jest jednak dla pani i osób w posobnej sytuacji rozwiązanie pozwalające zachować większość emerytury, tzw. dobrowolna wpłata na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Jeśli wpłaci pani do FUS kwotę przekroczenia wyższego progu, tj. ok. 3,4 tys. zł (51,6 tys. zł - 48,2 tys. zł) pomniejszoną o zaliczkę na podatek dochodowy, uniknie pani całkowitego zawieszenia świadczenia. ZUS stwierdzi wtedy, że emerytura nie będzie podlegać zawieszeniu, ale zmniejszeniu za cały rok o maksymalną roczną kwotę zmniejszenia ustaloną dla tego roku, która wyniesie (według naszych wyliczeń) ok. 5,5 tys. zł. W wyniku takiej operacji zwróci pani do ZUS łącznie 8,9 tys. zł, a nie całą emeryturę (24 tys. zł). Zachowa więc pani 15,1 tys. zł emerytury [24 tys. zł - (3,4 tys. zł + 5,5 tys. zł)].

Czy renta rodzinna podlega zmniejszeniu

W wyniku rocznego rozliczenia okaże się zapewne, że świadczenie będzie podlegać zmniejszeniu. Pani przychód wyniesie 36 tys. zł, przekroczy więc zapewne niższą roczną kwotę graniczną (szacujemy, że wyniesie ok. 25,9 tys. zł), ale nie przekroczy wyższej (szacujemy, że wyniesie ok. 48,2 tys. zł). ZUS zobowiąże więc panią do zwrotu części renty (według naszych wyliczeń może to być maksymalnie kwota ok. 4,7 tys. zł).

Czy mogę dorabiać bez ograniczeń

Dla ZUS liczy się bowiem sam fakt posiadania statusu emeryta, który ukończył wiek emerytalny. Dlatego może pan dorabiać bez żadnych ograniczeń. Co więcej w związku z tym, że zatrudnił się pan od 1 stycznia tego roku, nie musi pan nawet informować o tym ZUS. Nie musi pan także do końca lutego 2010 r. dostarczać do ZUS zaświadczenia w celu rocznego rozliczenia przychodu. Przez cały 2009 rok ma pan prawo do emerytury i ukończone 65 lat, a takie osoby mogą dorabiać bez ograniczeń.

Czy liczy się dochód z wynajmu

Ponieważ podstawą osiągania przez panią przychodów jest umowa najmu, która nie podlega obowiązkowo składkom na ubezpieczenia społeczne, nie musi się pani obawiać, że ZUS zmniejszy lub zawiesi pani emeryturę. Co więcej, nie musi pani nawet informować o tych przychodach ZUS, który wypłaca pani emeryturę. Nie musi też pani składać w ZUS rocznego rozliczenia dodatkowych przychodów. Dla ZUS liczą się bowiem tylko te przychody, które obowiązkowo podlegają składkom na ubezpieczenia.

Czy ZUS uwzględni wszystkie dochody

Zarówno przychód z działalności, jak i z umowy zlecenia będzie uwzględniany przez ZUS przy ustalaniu, czy świadczenie powinno być wypłacane w pełnej wysokości, czy powinno podlegać zawieszeniu lub zmniejszeniu. Stanie się tak dlatego, że zarówno umowa zlecenia, jak i prowadzenie działalności stanowią tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Nie jest przy tym nawet ważne, czy rzeczywiście opłaca pani składki z tych dwóch tytułów. Łączną kwotę przychodu z obu źródeł musi więc pani podać w celu rocznego rozliczenia.

Czy ZUS zwróci świadczenie

Obecnie na podstawie pana oświadczenia ZUS zawiesił wypłatę emerytury za styczeń i kolejne miesiące. Powinien pan obecnie złożyć kolejne oświadczenie, z którego ma wynikać, że przychód, jaki zamierza osiągać od września (1,5 tys. zł), nie powoduje ani zawieszenia, ani zmniejszenia emerytury. Jeśli po zakończeniu tego roku uzyska pan od płatników składek zaświadczenie, z którego będzie wynikać, że w całym 2009 roku osiągnął pan przychód nieprzekraczający rocznej wyższej kwoty granicznej, a tak zapewne będzie, bo uzyska pan przychód w wysokości 39,6 tys. zł (1,5 tys. zł x 12 + 2,7 tys. zł x 8), a wyższa roczna kwota graniczna wyniesie około 48,2 tys. zł, ZUS wypłaci panu wyrównanie za niewypłaconą od stycznia do sierpnia emeryturę.

wykorzystano materiały ZUS

Bartosz Marczuk

bartosz.marczuk@infor.pl

PODSTAWA PRAWNA

Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2004 r., nr 39, poz. 353 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury lub renty (Dz.U. nr 58 poz. 290 z późn. zm.).